VIII SA/Wa 916/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2012 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącej R. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Przedmiotem skargi wniesionej przez R. M., (dalej: "skarżąca") do Sądu jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor ARiMR" lub "organ odwoławczy") w W. z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. (dalej: "organ I instancji"). Przedmiotem decyzji była odmowa przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: ONW). Jako podstawę prawną organ odwoławczy wskazał przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej jako "kpa"). 1.2. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor ARiMR powołując się na ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji wskazał, że skarżąca złożyła w dniu [...] maja 2010 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w B. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010, w którym zadeklarowała grunty rolne o łącznej deklarowanej powierzchni użytków rolnych [...] ha. 2. Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy, działając na podstawie § 2 pkt 1/pkt2/pkt3/pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zmianami – dalej; rozporządzenie ONW) w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r., Nr 64, poz. 427 ze zm., dalej: "ustawa w.r.o.w.") W uzasadnieniu organ I instancji jako przyczynę odmowy wnioskowanej płatności podał niespełnienie przez skarżącą warunków określonych w § 2 pkt 4 Rozporządzenia ONW o, tj. warunku nadania rolnikowi numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Dodał przy tym, że decyzją z dnia [...].02.2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. anulował numer identyfikacyjny nadany skarżącej i odmówił jednocześnie wpisu do ewidencji i nadania numeru identyfikacyjnego. 3. W odwołaniu wniesionym od decyzji organu I instancji w sprawie niniejszej skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika podniosła, że organ I instancji wydając swoje rozstrzygnięcie nie dostrzegł, że skoro małżonkom nadaje się jeden numer identyfikacyjny, to posługując się tym numerem dowolny z małżonków – rolników prowadzących działalność rolniczą może wystąpić z jednym na dany rok wnioskiem, co znajdzie odzwierciedlenie w stosownych ewidencjach i będzie umożliwiać prowadzenie kontroli zgodnej z celami systemu (cytat z sentencji prawomocnych wyroków z dnia 16 grudnia 2008 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, sygn. akt. I SA/Lu 359/08 i I SA/Lu 360/08, :EX nr 569641 i 533287 załączonych do odwołania). Następnie pełnomocnik wywiódł, że w przypadku małżonków wystarczy, że jednemu z nich nadano numer producenta rolnego, aby każdy z nich miał prawo skutecznie ubiegać się o płatności rolnicze, bowiem numer ten obejmuje nie tylko małżonka, któremu nadano numer, ale także drugiego małżonka. W dalszej kolejności postawiła zarzuty naruszenia art. 130 kpa podnosząc, że organ oparł się na nieprawomocnej decyzji z dnia [...].02.2011 r., od której skarżąca wniosła odwołanie. Decyzja ta zatem w ocenie pełnomocnika pozbawiona była waloru wykonalności i nie wywołała skutków w obrocie prawnym. Nadto postawił zarzut naruszenia art. 8 kpa oraz konstytucyjnej ochrony praw nabytych, ponieważ organ I instancji wydawał skarżącej decyzje OB, ONW i rolnośrodowiskowe za lata poprzednie, nie upłynął również okres realizacji wieloletnich zobowiązań zaciągniętych przez skarżącą. Pełnomocnik zawarł w odwołaniu również wniosek oparty na art. 10 kpa. 4. Dyrektor ARiMR, decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując stanowisko tego organu, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanych płatności był fakt niespełniania przez skarżącą wszystkich warunków do jej otrzymania, w szczególności odnośnie posiadania przez rolnika numeru identyfikacyjnego, nadanego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Argumentował następnie, że w myśl przepisów tej ostatniej ustawy, stosownie do art. 12 ust. 1 numer identyfikacyjny nadaje się jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów. W przypadku natomiast małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny – nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. W dalszej kolejności organ odwoławczy podniósł, że w sprawie niniejszej organ nieprawidłowo dokonał wpisu skarżącej do ewidencji producentów w sytuacji, gdy zgromadzone w sprawie dowody wskazywały jednoznacznie, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo rolne z małżonkiem oraz w świetle powołanych przepisów nie spełnia warunków do uzyskania takiego numeru. Zaświadczenie natomiast o nadaniu skarżącej numeru identyfikacyjnego z dnia [...] października 2004 r. jako wadliwe zostało wyeliminowane wspomnianą decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...].02.2011 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją Dyrektora ARiMR z dnia [...].06.2011 r. W konsekwencji zatem organ odwoławczy wywiódł, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie organu I instancji odpowiada prawu, bowiem skarżąca nie spełniła warunków przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie posiadając ważnego numeru identyfikacyjnego. Prawidłowym w związku z tym, była odmowa przyznania wnioskowanej przez skarżącą płatności. Organ odwoławczy ocenił jako chybione argumenty odwołania odnośnie dywagacji na temat zasadności anulowania skarżącej numeru identyfikacyjnego, bowiem przedmiotem kognicji organu było ustalenie prawa strony do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010. W dacie natomiast wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia w obrocie prawnym funkcjonowała ostateczna decyzja Dyrektora ARiMR z dnia [...].06.2011 r., która nie jest przedmiotem rozważań w rozpoznawanej sprawie. Organ odwoławczy zajął również stanowisko w sprawie przywołanych przez skarżącą orzeczeń WSA w Lublinie, wywodząc, że nie sposób odmówić im słuszności co do faktu, że małżonkowie mogą posiadać wspólnie tylko jeden numer identyfikacyjny na posiadane wspólnie gospodarstwo bez względu na to, które z nich występuje z wnioskiem o przyznanie płatności w danym roku. Wyklucza to posługiwanie się przez małżonków posiadających jedno gospodarstwo dwoma różnymi numerami. W świetle tej argumentacji organ odwoławczy wyraził podgląd o zasadności wyeliminowania numeru o wpis do ewidencji producentów skarżącej w niniejszej sprawie. Organ nie podzielił także twierdzeń odnośnie wykonalności decyzji mimo wniesienia odwołania jako nie mających wpływu na wynik sprawy. 5. Na powyższe, ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie organu odwoławczego, skarżąca, pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniosła o uchylenie decyzji obydwu instancji i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym ewentualnego zastępstwa procesowego. Nie przedstawiła żadnych argumentów skargi, kwitując jedynie, że skarżone decyzje naruszają prawo w stopniu wymagającym usunięcia ich z obrotu prawnego. Zawarła stwierdzenie, że nadeśle szczegółowe uzasadnienie skargi po zakończeniu żniw. W piśmie procesowym złożonym [...] lutego 2011 r. skarżąca uzupełniła uzasadnienie skargi, podniosła, że w przypadku małżonków wystarczy, że jednemu z nich nadano numer producenta, aby każdy z nich miał prawo skutecznie ubiegać się o płatności. Ponadto podniosła, że ma gospodarstwo rolne jako majątek odrębny, a nie współposiada je z mężem, jak uznał organ, na dowód czego przedłożyła umowę majątkową małżeńską, co jej zdaniem stanowi okoliczność uzasadniającą uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 lit b p.p.s.a. Wskazała też na nieprawomocny wyrok tut. Sądu w sprawie VIII SA/Wa 782/11 stwierdzający nieważność decyzji o anulowaniu jej numeru identyfikacji podatkowej 6. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Dodatkowo podniósł, że skarżąca współposiadając z małżonkiem gospodarstwo rolne nie mogła zostać uznana za odrębnego producenta rolnego i posługiwać się osobnym numerem w ewidencji producentów. Numer ten, w konsekwencji nadany błędnie, został zasadnie anulowany w drodze czynności o charakterze technicznym. O wpisie do ewidencji producentów przesądza bowiem fakt bycia producentem rolnym, a nie nadanie numeru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 6.1. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W. oraz decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARIMR w B. w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy w.r.o.w. i rozporządzenia ONW oraz ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. Nr 10 z 2004 r. poz. 76 ze zmianami – dalej: "ustawa o ewidencji rolników") Sąd dopatrzył się uchybień prawa, które winny skutkować uchyleniem skarżonych orzeczeń i uznał, iż decyzje będące przedmiotem skargi są nieprawidłowe. 6. 2. Organy przyjęły, że warunkiem przyznania wnioskowanej płatności zgodnie § 2 pkt 4 rozporządzenia ONW jest między innymi nadanie wnioskodawcy numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Trudno zaprzeczyć trafności tego wywodu. Jednak organy w obu instancjach potraktowały kwestie posiadania numeru ewidencyjnego tylko w kategoriach czysto technicznych, to jest przyjęły, że "posiadaczem numeru" identyfikacyjnego jest wyłącznie osoba do której nazwiska i imienia taki numer może być przypisany, uznając że w przypadku małżonków taki numer przysługiwać może tylko jednemu z nich. Jest to rozumowanie całkowicie błędne. Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy o ewidencji rolników producentem rolnym jest między innymi osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Ta okoliczność co do skarżącej nie jest kwestionowana, jest więc ona producentem rolnym. Wpis producenta rolnego do ewidencji producentów następuje zgodnie z art. 11 ustawy o ewidencji rolników na wniosek producenta – jest poza sporem, że taki wniosek skarżąca składała, skoro została wpisana do ewidencji. Zgodnie z art. 12 ustawy o ewidencji rolników czynnością towarzysząca wpisaniu do ewidencji producentów jest nadanie numeru identyfikacyjnego, a z kolei zgodnie z art. 12 ust. 4 tej ustawy wynika, że w przypadku małżonków spełniających materialne przesłanki uznania ich za producentów rolnych podlegających wpisowi do ewidencji nadaje się tylko jeden numer przypisany do tego z nich, na którego oboje wyrazili pisemną zgodę. Zatem z takiego brzmienia przepisów ewidencyjnych, mających charakter czysto techniczny, porządkowy, należy wyprowadzić wniosek, że numer przypisany do imienia i nazwiska jednego z małżonków w trybie art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji rolników może być wspólnym numerem przysługującym obojgu małżonkom mającym status producenta rolnego. Płatności ONW nie przysługują numerom ewidencyjnym w ewidencji producentów rolnych, lecz rolnikom w rozumieniu przepisów art. 2 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (dalej: rozporządzenie Nr 73/2009) jako: osoba fizyczna lub prawna lub grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Jeśli zatem skarżąca w świetle definicji rolnika wyżej wskazanej jest producentem rolnym, który złożył wniosek o wpisanie do ewidencji producentów rolnych, to rolą organu ewidencyjnego jest wpisanie jej do tej ewidencji i nadanie numeru zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie. Błędne nadanie numeru producenta (odrębnych dla każdego z obojga małżonków) przez organ ewidencyjny nie może rolnika obciążać negatywnymi skutkami wyprowadzanymi przez ten sam organ z tego błędnego nadanie numeru przy odmowie przyznania płatności, o ile spełnione są materialne warunki przyznania płatności, gdyż stanowi to oczywiste naruszenie zasady praworządności zawartej w art. 7 K.p.a. i zasady zaufania zawartej w art. 8 k.p.a. Jeśli organ zorientował się o nieprawidłowości w nadaniu numerów ewidencyjnych producenta obojgu małżonkom, to powinien zgodnie z zasadami informowania (art. 9 K.p.a.) i zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) poinformować o tym stronę, podjąć stosowne czynności zmierzające do naprawienia tego błędu technicznego i umożliwić stronie skorygowanie wniosku. Skoro w przedmiotowej sprawie organy tego nie uczyniły, zatem naruszyły wskazane przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędnie też zinterpretowały przepisy art. 12 ustawy o ewidencji rolników przyjmując, że małżonka można uznać za posiadającego numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów tylko wtedy, gdy ten numer został przypisany do jego imienia i nazwiska. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit lit c p.p.s.a. należało uchylić zaskarżona decyzję, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. również decyzję pierwszoinstancyjną jako dotkniętą taką samą wadliwością. 6.3. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji winien przede wszystkim zastosować powołane wyżej zasady wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego i bezpośrednio przed wydaniem decyzji winien poinformować stronę o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego oraz przyjąć przedstawioną przez Sad interpretację przepisu art. 12 ustawy o ewidencji rolników co do możliwości przysługiwania numeru ewidencyjnego producenta obojgu małżonkom wtedy, gdy przypisany jest ten numer tylko do imienia i nazwiska jednego z nich. 6.4. Sąd nie uznał za zasadną argumentacji skarżącej zawartej w piśmie złożonym w przeddzień rozprawy o podstawach uchylenia zaskarżonej decyzji wynikających z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uchylenie zaskarżonej decyzji powoduje naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zdaniem skarżącego podstawę taką może stanowić nieprawomocny wyrok tut. Sadu VIII SA/Wa 782/11 (stwierdzający nieważność decyzji o anulowaniu skarżącej numeru identyfikacyjnego) oraz fakt rozdzielności majątkowej skarżącej i jej męża. Okoliczności te mogą wprawdzie stanowić przesłanki wznowienia postępowania na podstawie art. 145 K.p.a. Jednak nie wszystkie przesłanki wznowieniowe wymienione w art. 145 K.p.a. stanowią naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. Mogą to być przesłanki wymienione w art. 145 § 1 pkt 2, 3, 4, 6 K.p.a., jednak żadna z przesłanek wskazywanych przez skarżącego nie należy do tego zakresu. 6.5. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez adwokata.