VIII SA/Wa 927/21
WyrokWSA w Warszawie2022-05-19
Skład orzekający: Iwona Owsińska – Gwiazda, Justyna Mazur, Renata Nawrot
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, która mimo sprawowania opieki może podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy?Ratio decidendi
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna przebywa poza domem przez część dnia, a opiekun wykonuje opiekę w sposób trwały i zgodny z orzeczeniem o niepełnosprawności, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być uzależnione od możliwości podjęcia przez opiekuna pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy. Błędna jest wykładnia, która uznaje, że możliwość podjęcia pracy w niepełnym wymiarze wyklucza prawo do świadczenia.Stan faktyczny
Skarżąca B. B. sprawowała opiekę nad synem K. B., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej opieki. Syn podjął zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy od października 2019 r. Skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne, które zostało uchylone przez Wójta Gminy i Samorządowe Kolegium Odwoławcze z powodu podjęcia przez syna pracy, co zdaniem organów zmniejszyło zakres opieki i umożliwiło skarżącej podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca kwestionowała tę ocenę, wskazując na trwały charakter opieki i konieczność gotowości do pomocy w każdej chwili.Rozstrzygnięcie
Uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2022 r., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzję Wójta Gminy, zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącej.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Renata Nawrot, , Protokolant Starszy specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 927/21 w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 927/21; 2) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...]lipca 2021 r. znak [...]; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]na rzecz skarżącej B. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrokiem z [...] stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] sierpnia 2021r. r. [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Wójta Gminy K. uchylające decyzję [...] z [...] czerwca 2013 r. zmienioną decyzjami [...] z 7 maja 2014r. oraz [...] wydanymi [...].01.2017r., [...]01.2018 r., [...].01.2019 r. oraz [...].12.2019 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką skarżącej nad synem K. B..
Powyższy wyrok wydany został w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Decyzją z [...] lipca 2021 r. [...], Wójt Gminy K. uchylił decyzję [...] z [...] czerwca 2013 r. zmienioną decyzjami [...] z [...] maja 2014r. oraz [...] wydanymi [...].01.2017r., [...].01.2018 r., [...].01.2019 r. oraz [...].12.2019 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką skarżącej nad synem K. B.. Organ I instancji uznał, że B. B. (skarżąca) na podstawie w/w decyzji z [...].06.2013 r. (z późniejszymi zmianami) uprawniona była do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Powodem uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne było podjęcie przez syna zatrudnienia od 1 października 2019 r. Zdaniem organu zakres opieki nad synem nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej np. w niepełnym wymiarze czasu pracy. W związku z tym organ zaprzestał realizacji wypłaty świadczenia od 1 marca 2020 r.
W odwołaniu skarżąca podniosła, że nie podziela stanowiska organu o możliwości zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podała, że stan zdrowia syna jak i okoliczności związane ze skutkami jego schorzenia uzasadniają konieczność dowiezienia syna do pracy i jego przywiezienia do miejsca zamieszkania, a w czasie pracy syna skarżąca dokonuje czynności związanych bezpośrednio z opieką nad synem, które opisała w harmonogramie. Podniosła też, że gdy syn jest w pracy skarżąca jest do jego dyspozycji i w każdym czasie jest gotowa do podjęcia czynności opiekuńczych związanych z nagłym pogorszeniem jego stanu zdrowia. Wskazała, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskała ponad 10 lat temu, opiekę nad synem sprawuje od urodzenia, zatem uznanie że możliwe jest jej zatrudnienie nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy mając na uwadze obecną sytuację na rynku pracy narusza art. 7, 77 kpa. Wniosła o zmianę ewentualnie o uchylenie decyzji.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] sierpnia 2021r. r. [...] utrzymało w mocy w/w decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżąca z synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. K. B. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji od urodzenia, choruje na [...] - wrodzone zesztywnienie stawów i mięśni, nosi obuwie ortopedyczne, odczuwa bolesność stawów. Około 2/3 razy w roku bierze udział w rehabilitacji w R.. K. B. pracuje od 1 października 2019r. w pełnym wymiarze czasu pracy, tj. 8 - 16 w firmie spedycyjnej O. sp. [...] Z oświadczenia z 6.04.2021r. K. B. wynika, że jego matka sprawuje nad nim stałą i systematyczną opiekę. Pomaga mu we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj. zawozi i przywozi z pracy, myje, karmi, ubiera, goli, masuje, ćwiczy z nim, szykuje mu ubrania, dokonuje wszelkich czynności higienicznych. On natomiast pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy od poniedziałku do piątku od 8 do 16. W czasie, gdy jest w pracy, matka nie przebywa z nim, a pozostaje w gotowości do pomocy gdyby coś mu się przydarzyło w pracy, nadto wykonuje wszelkie czynności i obowiązki w domu i wokół niego. Skarżąca przedstawiła następujący rozkład dnia w związku z opieką nad synem: o 6,30 - szykowanie posiłku i kanapek do pracy, o 7,00 - karmienie syna, o 7,20 - mycie (toaleta poranna) syna, ubieranie syna, o 7,30 - zawożenie syna do pracy, o 8,30 - czynności w domu (sprzątanie, pranie, prasowanie i szykowanie ubioru dla syna na następny dzień do pracy, przygotowywanie obiadu, zrobienie zakupów), o 15,15 - wyjazd z domu po syna do pracy, o 16,40/ 16,50 - podanie posiłku i nakarmienie syna, o 18,00 - 20,00 - mycie i golenie syna, ćwiczenia bierne, masowanie i smarowanie rąk i nóg, ubranie w piżamę, o 20,15 - przygotowanie i podanie kolacji synowi. Podała, że rozkład dnia czasem zmienia się w zależności od potrzeb, np. w razie rehabilitacji w poradni, co zajmuje im dodatkowo ok. 3 godziny dziennie. W firme syna skarżącej, od 23.03.2020r. do 17.04.2020r., praca wykonywana była w trybie zdalnym, natomiast reszta okresu pracy odbywa się stacjonarnie. K. B. pracuje przy komputerze (jest to praca biurowa, siedząca). Oceniając w/w stan faktyczny zdaniem SKO zakres opieki jakiej wymaga syn Skarżącej od czasu podjęcia przez niego zatrudnienia nie wypełnia przesłanki z art.17 ust.1 ustawy, bowiem istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad dzieckiem, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Zdaniem SKO zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad synem i jednocześnie niezbędnej dla niego od czasu kiedy podjął on zatrudnienie, nie wyklucza podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia, które byłoby możliwe na niepełny etat, na umowę zlecenie lub o dzieło. SKO podniosło, że w znacznej części dnia kiedy syn przebywa w miejscu pracy, bezpośrednia pomoc Skarżącej nie jest dla niego niezbędna i od czasu pozostawania syna w zatrudnieniu, potrzeba taka w ogóle nie miała miejsca. Świadczy to, że syn nie jest w tym czasie uzależniony od pomocy Skarżącej i jest w stanie sam funkcjonować. Niekwestionowanym jest, że Skarżąca w godzinach porannych przygotowuje syna do pracy świadcząc mu pomoc w niezbędnych czynnościach, w tym zawozi go do miejsca pracy, jednakże po powrocie do domu do czasu kiedy wyjeżdża po syna do pracy, nie sprawuje bezpośredniej opieki nad synem. W trakcie pozostawania w domu wykonuje czynności nie związane bezpośrednio z opieką nad synem, mianowicie - jak podała w oświadczeniu; sprząta, zmywa, pierze, prasuje i szykuje ubrania dla syna, przygotowuje obiad, wykonuje czynności wokół domu (kosi, pracuje w ogrodzie, odśnieża), robi zakupy dla syna, opłaca rachunki, a zatem wykonuje czynności nie tylko dla syna, ale również dla niej samej (np. pranie, prasowanie, gotowanie obiadu, prace w ogrodzie, opłacanie rachunków), poza tym są to czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby pozostające w zatrudnieniu, które mogą być wykonane w dowolnym czasie lub też poprzez odpowiednią organizację niektórych czynności, w tym na przykład przygotowania obiadu dzień wcześniej, który będzie wymagał jedynie podgrzania i spożycia. SKO wskazało, że ustawodawca wśród form zarobkowania wymienił i takie, które nie wymagają ciągłego świadczenia pracy (np. umowa zlecenia, o dzieło). Ustawodawca przewidział pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja, albo nie jest możliwe podjęcie nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy przez osiem godzin dziennie. Zdaniem Kolegium, przepis art.17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło), a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji zasadne było zastosowanie art.32 ust.1 ustawy stanowiącym, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W niniejszej sprawie okolicznością powodującą konieczność uchylenia decyzji organu I instancji z [...].06.2013r. (ze zmianami) był fakt podjęcia przez syna Skarżącej zatrudnienia, a zatem - jak wyżej oceniono - zmniejszył się zakres opieki Skarżącej nad synem, co z kolei spowodowało możliwość podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w której skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, 76 § 1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie wyrażającej się w przyjęciu, że skarżąca nie sprawuje opieki nad synem, art. 7a i 81a k.p.a. polegające na niezastosowaniu przy rozstrzygnięciu wątpliwości dotyczących stanu faktycznego na korzyść strony postępowania przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa materialnego będących podstawą prawną wydanych decyzji oraz art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych przez błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że sprawowana opieka nad synem nie spełnia przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO w R., nadto o zwrot kosztów postępowania.
Rozpoznając skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stwierdził, aby przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone było wadami wynikającymi z naruszenia przepisów postępowania, bądź przepisów prawa materialnego skutkującymi konieczność uchylenia decyzji. W ocenie Sądu organy nie naruszyły obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności mając na uwadze wytyczne Sądu zawarte w sprawie VIII SA/Wa 439/20. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art.80 k.p.a.). Natomiast fakt, że strona nie zaakceptowała zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierowały się organy przy załatwianiu sprawy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd zauważył, że organy obu instancji uchyliły decyzję o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. uznając, że w związku z podjęciem zatrudnienia przez syna skarżącej zmniejszył się jej zakres opieki nad synem, co spowodowało możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazał, że niespornym pozostaje, iż syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, niepełnosprawność istnieje od urodzenia ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz możliwością odpowiedniego zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej, co wynika odpowiednio z pkt 7 i 6 i 1 orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.. Zasadnie przyjęto, że syn skarżącej legitymuje się wymaganym do przyznania skarżącej prawa do doświadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami do opieki wyraźnie określonymi w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie syn skarżącej przebywa codziennie (5 dni w tygodniu) poza domem 8 godzin, od 8 do 16 w związku z podjęciem pracy, do której jest dowożony i przywożony przez Skarżącą. Z ustaleń organów obu instancji wynika, że Skarżąca w godzinach porannych przygotowuje syna do pracy świadcząc mu pomoc w niezbędnych czynnościach, w tym zawozi go do miejsca pracy, jednakże po powrocie do domu o godz. 8,30 do czasu kiedy wyjeżdża po syna do pracy, to jest ok. 15,30, nie sprawuje bezpośredniej opieki nad synem. W czasie - po przygotowaniu syna do pracy i zawiezieniu do pracy - Skarżąca nie jest obciążona bezpośrednią opieką nad synem. W trakcie pozostawania w domu od 8,30 do 15 wykonuje natomiast czynności nie związane bezpośrednio z opieką nad synem, sprząta, zmywa, pierze, prasuje, szykuje ubrania dla syna, przygotowuje obiad, wykonuje czynności wokół domu, robi zakupy dla syna, opłaca rachunki. Sąd podzielił ustalenia organów, że skarżąca wykonuje wówczas czynności nie tylko dla syna, ale również dla niej samej (pranie, prasowanie, gotowanie obiadu, prace w ogrodzie, opłacanie rachunków), poza tym są to czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby pozostające w zatrudnieniu, które mogą być wykonane w dowolnym czasie. Wykonywanie w/w czynności nie wyklucza podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Sąd wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, lecz faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji, gdy syn Skarżącej podjął zatrudnienie i jest poza domem 8 godzin w dni powszednie, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje. Sąd uznał, że zasadnie organy obu instancji uznały, że zmniejszył się zakres opieki Skarżącej nad synem, co spowodowało możliwość podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawnym synem skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Zdaniem Sądu, przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osoba niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA w Warszawie wywiodła B. B., zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji.
W skardze kasacyjnej strona zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem K. B. przez matkę B. B. skarżąca nie wypełnia przesłanki uzasadniającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją Wójta Gminy Kowala z 24 czerwca 2013 r. w związku z opieka nad synem K. B.;
2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 141 §4 tejże ustawy, art. art. 7 i 77 § 1, 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na dowolnym przyjęciu, że wniesiona skarga powinna być oddalona podczas gdy decyzja wydana została z naruszeniem powołanych przepisów postepowania w szczególności dowolnej oceny w zakresie sprawowanej opieki nad synem oraz braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez matkę K. B., a sprawowana opieka nad synem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje rodzicom, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują oni z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, względem którego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób, w związku z realizacją tego obowiązku, rezygnują z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.
W badanej sprawie bezsporną pozostaje okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę na nad synem K. B., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe (niepełnosprawność istnieje od urodzenia) wraz ze wskazaniami konieczności trwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (punkt 7), korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych, rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6) oraz odpowiedniego zatrudnienia - zakład pracy chronionej (pkt 1). Treść orzeczenia o niepełnosprawności K. B. wynika z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...] maja 2010 r. K. B. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, choruje na [...] – wrodzone zesztywnienie stawów i mięśni, nosi obuwie ortopedyczne, odczuwa bolesność stawów. Ok. 2-3 razy do roku bierze udział w rehabilitacji w R.. Stałą i systematyczną opiekę nad synem sprawuje skarżąca. Pomaga mu we wszystkich czynnościach życia codziennego. Oddalając skargę Sąd zaprobował stanowisko organów, że sprawowana przez skarżącą opieka nad synem nie wyczerpuje znamion pojęcia opieki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem nie jest to opieka sprawowana stale w rozumieniu w/w przepisu. Okoliczność pozostawania niepełnosprawnego syna przez znaczną część tygodnia, bo przez 8 godzin w ciągu pięciu dni w tygodniu, poza faktyczną opieką skarżącej, w ocenie Sądu zaprezentowanej w zaskarżonym wyroku nie koliduje z możliwością podjęcia przez skarżącą zatrudnienia (w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad synem skarżąca nie sprawuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu, a przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a w badanej sprawie z taką sytuacją nie mamy do czynienia.
W ocenie Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej miały uzasadnione podstawy, ponieważ zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem przepisów prawa procesowego polegającym na nieprawidłowej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Charakter oraz zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym synem K., w kontekście art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie może zostać prawidłowo określony bez uwzględnienia treści cyt. wyżej orzeczenia
Sąd zwraca uwagę, że w powyższym orzeczeniu, z powodu stwierdzonych u K. B. schorzeń chorobowych uznano go za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz wskazano na konieczności trwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (punkt 7), korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych, rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6) oraz odpowiedniego zatrudnienia - zakład pracy chronionej (pkt 1). Wobec treści orzeczenia wraz z zawartymi tam wskazaniami, oczywistym jest, że K. B. jako osoba niepełnosprawna wymaga trwałej opieki lub pomocy, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ze wskazaniem odpowiedniego zatrudnienia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że opiekę w zakresie w określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje matka niepełnosprawnego, czyli skarżąca. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była dla organów orzekających w sprawie wiążąca. Już z jego treści wynikał charakter i zakres opieki sprawowanej nad K. B.. W okolicznościach danej sprawy postępowaniem wyjaśniającym należało objąć ustalenia co do faktycznie sprawowanej opieki przez osobę, która wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Rolą organów administracyjnych było zatem ustalenie czy osoba wnioskująca o przyznanie danego świadczenia znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. W ocenie Sądu Administracyjnego przyjęcie w sprawie stanowiska, zgodnie z którym skarżąca która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym (co w sprawie nie zostało podważone) może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Wskazać należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka trwała lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odnosząc się do stanowiska prezentowanego w zaskarżonym wyroku podnieść należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej o sprawowaniu przez nią opieki w sposób trwały pomimo tego, że niepełnosprawny syn skarżącej w dni powszednie przez ok. 8 godzin dziennie przebywa poza domem. Wykonywanie przez opiekuna w tym czasie czynności związanych z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia syna (których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania), w ocenie Sądu również stanowi opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. Zauważyć też należy, że z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. wynika wskazanie zatrudnienia syna skarżącej w zakładzie pracy chronionej, zatem nie można uznać by wykonanie tego zalecenia – podjęcie pracy przez K. B. - wpływało na zakres faktycznie świadczonej przez skarżącą opieki.
W wyroku wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 3946/2018, a także w wyroku I OSKL 516/19 NSA wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę powyższy pogląd podziela.
Skoro skarga kasacyjna okazała się skuteczna, Sąd I instancji orzekł jak w sentencji podzielając żądania i zarzuty skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie, czyli uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 179a p.p.s.a. (w trybie autokontroli). Zaskarżony wyrok oddalający skargę wydany został bowiem z naruszeniem przepisów prawa procesowego, polegającym na błędnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, przy czym stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 "c" p.p.s.a. oraz z naruszeniem prawa materialnego, polegającym na błędnej wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy czym stwierdzone naruszenie miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 "a" p.p.s.a. Stwierdzone naruszenia przepisów prawa uzasadniały uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. Uchyleniu podlegały również wydane w sprawie decyzje organów obydwu instancji, które zapadły z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r., oraz procedury administracyjnej, tj. art. 7 oraz art. 80 kpa.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 179a w związku z art. 200, 203 pkt 1, 205 § 2, 209 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło