VIII SA/Wa 928/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w[...] z dnia [...] września 2012 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z [...] grudnia 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu A. P. (skarżąca), wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Jako dochód rodziny wskazała kwotę [...] zł z tytułu zatrudnienia męża. Oświadczyła przy tym, iż sama prowadzi działalność gospodarczą i nie osiąga dochodów z tego tytułu. Wydatki na bieżące utrzymanie rodziny (w tym [...]) określiła na kwotę [...] zł. Podała, iż resztę środków pieniężnych pochłania bieżące utrzymanie, [...] oraz [...]. W części wniosku, dotyczącej posiadanego majątku, oświadczyła, iż nieruchomości oraz środków pieniężnych nie posiada, z majątku ruchomego posiada samochód osobowy [...] z [...]r. oraz [...] z [...] r. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2013 r. referendarz sądowy w przedmiotowej sprawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Podstawą rozstrzygnięcia - w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - było ustalenie, iż przedmiotowa skarga wniesiona w sprawie z zakresu pomocy społecznej, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej "p.p.s.a."), jest zwolniona z kosztów sądowych. W związku z tym skarżąca nie ma obowiązku uiszczania tych kosztów w toku całego postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc się do kwestii dotyczącej ustanowienia adwokata referendarz sądowy ustalił, iż sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przeniesienia kosztów ustanowienia pełnomocnika na Skarb Państwa. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów związanych z opłaceniem pełnomocnika, zaś stopień skomplikowania sprawy oraz fakt nieznajomości obowiązujących przepisów prawa przemawiają za przyznaniem wnioskowanej pomocy. Uzupełniając wniesiony środek zaskarżenia skarżąca podała, iż miesięczny koszt utrzymania jej rodziny wynosi [...] zł, na co składają się opłaty: kredytowe – [...] zł, [...] zł, [...] zł; za energię i gaz – [...] zł, [....] zł; za telefon i telewizję – [...] zł, [...] zł; za czynsz i c.o. – [...] zł; za lekarstwa – [...] zł; inne opłaty w kwocie [....] zł, obejmujące – [...] ([...] zł), transport męża do zakładu pracy ([...] zł), koszty ubezpieczenia i wymiany opon ([...] zł), lekarstwa ([...] zł), wizyty u [...] ([...] zł). Skarżąca złożyła przy tym zaświadczenie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r., z którego wynika, iż w roku podatkowym 2010 r. dochód skarżącej wyniósł [...]zł, dochód jej męża [....] zł (łącznie [...] zł). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia z dnia 5 czerwca 2012 r. spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu), czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob.H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca, okażą się niewystarczające, można wystąpić o przyznanie prawa pomocy. Pomoc ta, jak to już wyżej podniesiono, co do zasady jest udzielana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Tak więc kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne. W pierwszej kolejności Sąd ustalił, iż skarżąca prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, jest przedsiębiorcą. Miarodajną dla oceny zdolności płatniczych przedsiębiorców nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Wysokości przychodu za 2011 r. i 2012 r. skarżąca nie wykazała. Zdaniem Sądu dochód rodziny skarżącej, który według jej oświadczenia wynosi [...] zł miesięcznie, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżąca nie jest bowiem osobą pozbawioną źródła utrzymania, nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, jej potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone (opłaca czynsz za [...] mieszkania mimo, iż w treści wniosku nie wykazała jakoby w ogóle posiadała mieszkanie), a koszty bieżącego utrzymania pokrywane są z uzyskiwanych dochodów. Należy w tym miejscu podkreślić, iż wskazywane przez skarżącą miesięczne wydatki w kwocie [...] zł nie potwierdzają jej faktycznych miesięcznych zobowiązań, nie zostały bowiem w całości udokumentowane. Po pierwsze: koszty gazu i energii elektrycznej ([...] zł), uiszczone na podstawie faktur, należy przyjąć z uwzględnieniem okresu za jaki zostały wystawione. Biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe Sąd stwierdza, iż rachunki takie wystawiane są za dłuższe niż miesięczne okresy rozliczeniowe. Z kolei wydatki za korzystanie z telefonu i telewizji ([...]zł, [...] zł) oraz określone przez skarżącą inne koszty ([....] zł) nie są wydatkami niezbędnymi. Oceniając sprawę pod tym kątem Sąd stwierdza, że skarżąca zwolniona z mocy ustawy z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby pozytywne rozpoznanie jej wniosku o przyznanie adwokata z urzędu. Należy w tym miejscu dodać, że dla spełnienia przesłanek, uzasadniających ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy, bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.