VIII SA/Wa 928/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2013 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił A. Z. od kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r. (data nadania) A. Z. (zwany dalej: "skarżący") po raz wtóry złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jako dochód skarżący wskazał kwotę [...] zł uzyskiwaną z zabezpieczenia społecznego (emerytura). W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku oświadczył, iż z nieruchomości posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Ponadto nie posiada żadnych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Skarżący wskazał, że jest chory, zaś opłaty sądowe należne od dwóch wniesionych przez niego skarg są znacznym obciążeniem dla jego majątku. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, iż na podstawie postanowienia Sądu z dnia 16 stycznia 2014 r. został on zwolniony z kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu, zaś wniosek o ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw od powołanego postanowienia wskazując, że z uwagi na podeszły wiek ([...] lat) nie jest w stanie brać udziału w postępowaniu. Poza tym jest chory, ponosi duże wydatki na leczenie i nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku koniecznego dla własnego utrzymania. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."), wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu), czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta, co do zasady, jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Tak więc kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne. W pierwszej kolejności Sąd ustalił, iż dochód skarżącego z emerytury wynosi netto [...] zł miesięcznie. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jego potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Jednocześnie należy podkreślić, że w obu prowadzonych przed sądem administracyjnym postępowaniach został zwolniony z kosztów sądowych. Na podstawie oświadczenia skarżącego, złożonego w dniu [...] grudnia 2013 r. (pierwszy wniosek o prawo pomocy), Sąd stwierdza, iż istnieją rozbieżności w deklarowanym majątku skarżącego. Wówczas podał on, że posiada także dom o powierzchni [...] m2, emerytura wynosi [...] zł, zaś nieruchomość rolna ma powierzchnię [...] ha. Wyjaśniając ww. rozbieżności wskazał, iż kwota emerytury uległa zmianie w związku z zajęciem przez komornika, natomiast powierzchnia posiadanej przez niego nieruchomości rolnej wynosi [...] ha, reszta to działki żony. Oceniając sytuację majątkową skarżącego w kontekście ustanowienia adwokata Sąd stwierdza, że skarżący zwolniony od kosztów sądowych i posiadający stały dochód winien wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika, jeżeli jego udział w sprawie uzna za konieczny. Sytuacji majątkowej skarżącego nie sposób bowiem utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Należy w tym miejscu dodać, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, albowiem stan majątkowy strony uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy jedynie w części, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od opłat sądowych. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.