VIII SA/Wa 928/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2013 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: 1. zwolnić A. Z. od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. (data nadania) A. Z. (skarżący) – w toku postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania – złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jako dochód skarżący wskazał kwotę [...] zł uzyskiwaną z zabezpieczenia społecznego (emerytura). W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku oświadczył, iż z nieruchomości posiada dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Ponadto oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Skarżący wskazał, iż jest w wieku [...] lat, zaś opłaty sądowe należne od dwóch wniesionych przez niego skarg są znacznym obciążeniem dla jego majątku. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 928/13 referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, iż z uwagi na podeszły wiek – 87 lat, nie jest w stanie brać udziału w postępowaniu. Podał także, iż jest chory, ponosi duże wydatki na leczenie. Bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie jest w stanie opłacić kosztów w obu prowadzonych. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia z 19 grudnia 2013 r. spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Tak więc kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne. W pierwszej kolejności Sąd ustalił, iż dochód skarżącego z emerytury wynosi [...] zł miesięcznie. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jego potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Jednocześnie należy podkreślić, że ciąży na nim obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w dwóch zawisłych przed Sądem sprawach na łączną kwotę [...] zł. Zachodzą zatem w ocenie Sądu przesłanki do przyznania prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem oceniając zdolności płatnicze skarżącego należy brać pod uwagę generalną kwotę, którą obowiązany jest uiścić. Oceniając natomiast sytuację majątkową skarżącego w kontekście ustanowienie adwokata Sąd stwierdza, że skarżący zwolniony od kosztów sądowych i posiadający stały dochód winien wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika, jeżeli jego udział w sprawie uzna za konieczny. Sytuacji majątkowej skarżącego nie sposób bowiem utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Sąd zauważa w tym miejscu, iż złożone w niniejszej sprawie pisma procesowe skarżącego świadczą o znajomości zagadnień objętych przedmiotem sprawy, są jasne i precyzyjne. Należy w tym miejscu dodać, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.