VIII SA/Wa 956/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant referent stażysta Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi M.D., W.D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M. D. i W.D. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. VIII SA 956/10 UZASADNIENIE 1. M. i W. D. (dalej: skarżący) pismem z [...] marca 2009 r. wystąpili do Ministra Infrastruktury z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1992 r. Nr [...] w przedmiocie nabycia przez Gminną Spółdzielnię [...] własności nieruchomości położonej przy ul. [...] nr [...] składającej się z działek o numerach ewidencyjnych nr [...] i [...] w części dotyczącej objęcia tą decyzją działek gruntu Nr [...] i [...] stanowiących własność skarżących. Wniosek swój uzasadniali tym, że będąca przedmiotem decyzji uwłaszczeniowej nieruchomość została nabyta uprzednio przez Skarb Państwa w wyniku zasiedzenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem Sądu Powiatowego w R. z [...] listopada 1960 r. w sprawie sygn. akt [...]. Jednak to orzeczenie stwierdzające zasiedzenie dotyczyło działki o powierzchni [...] metry kwadratowe, podczas gdy objęte decyzją uwłaszczeniową działki nr [...] i [...], składające się na objętą zasiedzeniem przez Skarb Państwa nieruchomość zgodnie z treścią decyzji uwłaszczeniowej miały łączną powierzchnię [...] metrów kwadratowych, a wiec o [...] metrów kwadratowych większą od nieruchomości nabytej przez zasiedzenie przez Skarb Państwa. Zdaniem skarżących decyzją uwłaszczeniową objęto zatem cześć sąsiadującej nieruchomości stanowiącej od 1927 r. własność W. D. i jego poprzednika prawnego, co powoduje nieważność tej decyzji. 2. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: organ) po przekazaniu mu sprawy według właściwości przez Ministra Infrastruktury przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w toku którego zgromadził między innymi: • objętą wnioskiem o stwierdzenia nieważności decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 1992 r. stwierdzającą nabycie przez Miasto i Gminę N. n/P. na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 i Nr 43 poz. 253) w związku z art. 5 ust. 1 tej ustawy nieruchomości, w tym działek o numerach [...] (o powierzchni [...] metry kwadratowe) i [...] (o powierzchni [...] metrów kwadratowych) mających urządzoną księgę wieczystą nr [...], • odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G. oddalającego powództwo H. B. przeciwko M. D. i W. D. o ustalenie i nakazanie zaniechania naruszenia własności, • odpis z księgi wieczystej nr [...] dotyczący działki ewidencyjnej nr [...] wskazującej jako jej właściciela Gminę w N. i jako wieczystych użytkowników H. i Z. B., przy czym z treści tej księgi wynika, że prawo własności przepisano z księgi wieczystej nr [...], • wypisy z rejestru gruntów dotyczące działek nr [...] i [...], • odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w R. z [...] listopada 1960 r. w sprawie sygn. akt [...] stwierdzające nabycie przez Skarb Państwa przez zasiedzenie nieruchomości przy ul. [...] nr [...] o powierzchni [...] metry kwadratowe stanowiącej część nieruchomości oznaczonej na mapie jako "[...]", • odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w R. z [...] stycznia 1961 r. w sprawie sygn. akt Kw nr [...] o urządzeniu księgi wieczystej nr [....] dla nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa przez zasiedzenie na podstawie Sądu Rejonowego w R. z [...] listopada 1960 r. w sprawie sygn. akt [...], • pismo burmistrza Miasta i Gminy N. n/P. z [...] marca 2010 r. wskazujące jako przyczynę rozbieżności pomiędzy powierzchnią działek nr [...] i [...] z powierzchnią działki nabytej przez Skarb Państwa przez zasiedzenie w 1960 r. "błędem pisarskim" i zastosowaniem różnych technik pomiaru. Organ uznał, że skarżący nie mają przymiotu strony w rozumieniu art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zmianami – dalej: Kpa), gdyż nie wykazali, by przysługiwał im tytuł prawny do spornej nieruchomości oznaczonej jako działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] i dlatego na podstawie art. 157 § 1 i 3 Kpa decyzją z [...] kwietnia 2010 r. odmówił wszczęcia postępowania. Organ uznał, że wpis w księdze wieczystej korzysta z domniemania, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym i domniemanie to nie może być obalone w drodze postępowania administracyjnego. 3. Skarżący w piśmie zatytułowanym "odwołanie" wnieśli do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że rękojmię wiary publicznej mają zapisy ujawnione przez sąd w księdze wieczystej KW [...]. Powoływali się na to, że zarówno postanowienie sądu o stwierdzeniu zasiedzenia, jak i mapa, na której to postanowienie było oparte, wskazywały na powierzchnię działki nabytej w drodze zasiedzenia przez Skarb Państwa w ilości [...] metry kwadratowe. 4. Organ ponownie rozpoznając sprawę w trybie art. 127 § 3 Kpa, decyzją nr [...] z [...] lipca 2010 r. podtrzymał swoją dotychczasową decyzję. Powtórzył dotychczasową argumentację, iż skarżący nie wykazali interesu prawnego, gdyż nie wykazali, iż mają tytuł prawny do objętej postępowaniem komunalizacyjnym nieruchomości, zaś podstawą nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości oznaczonych numerami [...] i [...] było postanowienie Sądu Powiatowego w R. nr [...] z [...] stycznia 1961 r. 5. Skarżący wnieśli skargę na decyzję organu z [...] lipca 2010 r. wnosząc o uchylenie tej decyzji poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2010 r. Zarzucili w skardze: • naruszenie art. 28 Kpa poprzez błędną wykładnię to jest brak uznania przymiotu strony w sytuacji, gdy ze względu na przedmiot decyzji wprost odnoszący się do nieruchomości stanowiącej własność skarżących, status strony im przysługiwał, • naruszenie art. 107 § 3 Kpa poprzez niewskazanie w decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, • naruszenie art. 77 § 1 Kpa poprzez nienależyte zbadanie stanu faktycznego i prawnego sprawy. Skarżący powoływali się na to, że kosztem ich prawa własności powiększono bezprawnie powierzchnię działki sąsiedniej, co naruszało ich prawo własności, a zatem mają oni interes prawny w sprawie. Zarzucili też, że organ nie wyjaśnił, dlaczego decyzja komunalizacyjna co do gruntu Skarbu Państwa dotyczyła większej powierzchni, niż działka nabyta przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia. 6. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko oparte na stwierdzeniu, że skarżący nie mają interesu prawnego, gdyż nie wykazali prawa własności do działek nr [...] i [...] objętych decyzją komunalizacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. 7. Na wstępie należy zauważyć, że objęta skargą decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstnacyjna były decyzjami odmawiającymi wszczęcia postępowania ze względu na odmówienie skarżącym przymiotu strony. Istota sprawy sprowadza się więc do ustalenia, czy skarżącym przysługiwał przymiot strony w tym postępowaniu i czy prawidłowo organ ustalił, że skarżący nie mieli przymiotu strony ze względu na brak interesu prawnego. W realiach tej sprawy skarżący jako podstawę żądania stwierdzenia nieważności wskazywali okoliczność, że byli właścicielami części nieruchomości objętej przedmiotową decyzją komunalizacyjną Wojewody [...] z 1992 r., a więc zarazem wskazywali na okoliczność, która w razie uznania jej za udowodnioną, przesądzałaby o tym, że mieliby interes prawny, gdyż decyzja komunalizacyjna jako obejmująca częściowo ich własność niewątpliwie dotyczyłaby ich interesu prawnego. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 3 k.p.a.) następuje w pierwszej fazie tj. w fazie, w której bada się jedynie kwestie formalne. Wszczęcie tego postępowania wymaga bowiem uprzedniej kontroli ze strony organu administracji jedynie tego, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. orzeka się co do niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje wówczas, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie albo gdy wniosła je strona nie mająca zdolności do czynności prawnych bądź też nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie. Uznana w tym przypadku za podstawę stwierdzenia braku interesu prawnego po stronie skarżących okoliczność powinna być przy tym na tyle oczywista, że wynika już z samego wstępnego formalnego badania wniosku. Tak więc w istocie organ dokonując wstępnego badania kwestii formalnych wniosku zakończonego stwierdzeniem braku interesu prawnego rozstrzygnął o meritum sprawy, to jest o tym, że decyzja komunalizacyjna z 1992 r. w żadnej mierze nie dotyczyła nieruchomości skarżących. Już sama ta okoliczność stanowiła naruszenie przepisów art. 157 § 3 i art. 158 § 1 Kpa, gdyż rozstrzygniecie merytoryczne o braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji objętej postępowaniem powinno nastąpić na podstawie art. 158 § 1 Kpa, a nie w drodze odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 3 Kpa. Słuszny jest też zarzut skarżących, że organ naruszył art. 107 § 3 Kpa nie wyjaśniając, na jakich konkretnie dowodach oparł swoje kategoryczne twierdzenie, że skarżącym nie przysługiwał tytuł prawno-rzeczowy do spornej nieruchomości oznaczonych jako działki [...] i [...]. Brak takiego tytułu skarżących do tych działek organ wywiódł z dowodu w postaci postanowienia Sądu Powiatowego w R. nr [...] z [...] stycznia 1961, nie uzasadniając przy tym bliżej toku swojego rozumowania. Tymczasem w tym postanowieniu (o dokonaniu wpisu do księgi wieczystej) nie ma mowy o działkach o numerach [...] i [...], a z innych dokumentów wynika znaczna rozbieżność powierzchni działek nr [...] i [...] ([...] metrów kwadratowych) w stosunku do objętej postanowieniem Sądu Powiatowego w R. nr [...] z [...] stycznia 1961 działki o powierzchni [...] metry kwadratowe. Rozbieżność ta nie została wyjaśniona. Organ nie odniósł się też do składanych przez skarżących wniosków dowodów na to, że część objętych decyzją komunalizacyjną działek [...] i [...] obejmowała bezpodstawnie część ich sąsiadującej nieruchomości nabytej przez ich poprzedników prawnych od B. O. w 1927 r., nie zbadał księgi wieczystej nr [...], w której uregulowane były działki nr [...] i [...] według spisu inwentaryzacyjnego stanowiącego załącznik do decyzji komunalizacyjnej z 1992 r. Takie postępowanie organu stanowiło naruszenie określonego w art. 77§ 1 Kpa obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Wskazane naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż odpowiadające wymogom prawa przeprowadzenie postępowania dowodowego mogło doprowadzić do odmiennych wniosków w zakresie oceny, czy decyzją komunalizacyjną z 1992 r. nie objęto w części nieruchomości skarżących, dlatego na podstawie art. działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmianami – dalej: p.p.s.a.) należało zaskarżoną decyzję uchylić. Na podstawie art. 135 należało też uchylić wcześniejszą decyzje organu z 16 kwietnia 2010 r., a na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzec jak w pkt 2 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a.