VIII SA/Wa 979/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, po wznowieniu postępowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego S. G. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. S. G. (dalej: skarżący) w związku z importem ze S. samochodu osobowego marki OPEL VECTRA dokonał w dniu [...] września 2002 r. zgłoszenia celnego dokumentem SAD [...]. W związku z tym zgłoszeniem decyzją z [...] października 2002 r. Urząd Celny w R. określił stosowne zobowiązania celne i podatkowe. 1.2. Z uwagi na informację władz celnych s. o negatywnym wyniku weryfikacji dowodu pochodzenia, wskazującą na to, że dowód ten prawdopodobnie został sfałszowany, Naczelnik Urzędu Celnego w R. postanowieniem z [...] lutego 2005 r. wznowił postępowanie w przedmiocie wyżej wskazanego zgłoszenia celnego i w wyniku tego postępowania decyzją z [...] kwietnia 2005 r. uchylił decyzję z [...] października 2002 r. w zakresie zastosowania stawki celnej oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego i zastosował stawkę celną 35% - minimum 2500 EUR oraz określił kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości [...] zł, oraz stosowne odsetki. Decyzję tę oparto na przepisach: art. 207 § 1, art. 240 § 1 pkt 5 i art. 245 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. nr 137 z 1997 poz. 926 ze zmianami, dalej: Ordynacja podatkowa), art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68 poz. 623), art. 13 § 1 i § 4, art. 83, art. 222 § 4, art. 262 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity – Dz. U. nr 75 z 2001 r. poz. 802 ze zmianami – dalej: Kodeks celny), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej z 11 grudnia 2001 r. (Dz. U. Nr 146 poz. 1639), oraz art. 13, art. 16, art. 21 Protokołu B Umowy między Rzeczpospolitą Polską a państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) – załącznik do Dz. U. Nr 129 z 1994 r. poz. 1515 – dalej; umowa EFTA). Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji powołując się na posiadane przez niego oświadczenie eksportera firmy [...] potwierdzające sporządzenie umowy kupna-sprzedaży oraz autentyczność wszystkich danych i podpisów. Odwołanie to nie zostało jednak rozpoznane merytorycznie z uwagi na wniesienie go po terminie. 1.3. Skarżący w dniu [...] sierpnia 2005 r. (pismem datowanym na [...] sierpnia 2005 r.) złożył do Dyrektora Izby Celnej w W. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R.: z [...] kwietnia 2005 r. w sprawie ustalenia pochodzenia towaru i określenia stawki cła oraz z [...] czerwca 2005 r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług. Powołał się na dołączone do wniosku retrospektywne świadectwo pochodzenia EUR 1 z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] wystawione przez [...] i potwierdzone przez s. władze celne. W piśmie z [...] kwietnia 2006 r. skarżący wyjaśnił, że jego pismo złożone [...] sierpnia 2005 r. powinno być traktowane jako wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w R. z [...] kwietnia 2005 r. Organ przeprowadził weryfikację dokumentu EUR 1 z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] i uzyskał od organu celnego s. informację potwierdzającą, że wymieniony samochód był importowany do S. z N. ze świadectwem pochodzenia i reeksportowany na tych samych warunkach. Powołując się na sugestię polskich władz celnych zawartą w zapytaniu, s. organ stwierdził, że wydane z mocą wsteczną CCM należy uważać za formalnie nieważne. Organ s. wskazał, że od decyzji polskich władz celnych zależy, czy zastosować preferencję. 1.4. [...] września 2005 r. skarżący złożył do Dyrektora Izby Celnej w W. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Celnego w R. z [...] października 2002 r. w sprawie zakwestionowania wartości celnej samochodu. Organ ten decyzją z [...] marca 2005 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji z [...] października 2002 r. na podstawie art. 265 (2) pkt 1 Kodeksu celnego. 1.5. Decyzją z [...] czerwca 2006 r. Naczelnik Urzędu Celnego w R. odmówił wznowienia postępowania w sprawie decyzji z [...] kwietnia 2005 r., decyzja ta została jednak uchylona przez Dyrektora Izby Celnej w W. na skutek rozpoznania odwołania skarżącego. Następnie decyzją z [...] lutego 2008 r. Naczelnik Urzędu Celnego w R. odmówił wznowienia postępowania w sprawie uznania zgłoszenia celnego z [....] września 2002 r. za nieprawidłowe w zakresie pochodzenia towaru i zastosowania stawki celnej oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2005 r. Decyzja ta na skutek rozpoznania odwołania skarżącego została uchylona przez Dyrektora Izby Celnej w W. decyzją z września 2008 r. Następnie organ I instancji kolejną decyzją z [...] lutego 2009 r. odmówił uchylenia w całości decyzji z [...] kwietnia 2005 r., jednak i ta decyzja została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z [...] października 2009 r. 1.6. Postanowieniem z [...] listopada 2009 r., Naczelnik Urzędu Celnego w R. wznowił postępowanie w sprawie zgłoszenia celnego zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2005 r. i decyzją z [...] grudnia 2009 r. (przedmiotową w sprawie niniejszej) odmówił uchylenia w całości decyzji z [...] kwietnia 2005 r. Uzasadniając tę decyzję wskazał, że podstawą wznowienia postępowania w sprawie był nowy dowód – kopia świadectwa przewozowego EUR 1 nr [...] wystawionego retrospektywnie w dniu [...] sierpnia 2005 r. przez s. władze celne. Jednak świadectwo to zostało wystawione w oparciu o przepisy Protokołu B do umowy EFTA, które utraciły moc prawna z chwilą akcesji Polski do Unii Europejskiej, tym samym brak było podstaw do wystawienia takiego dokumentu przez s. władze celne, co władze te potwierdziły uznając to świadectwo za formalnie nieważne. Z tej okoliczności organ wywiódł wniosek, że taki dokument nie może stanowić podstawy do zastosowania preferencji celnych. W tej sytuacji decyzja z [...] kwietnia 2005 r. nie może być uchylona, bo w wyniku jej uchylenia mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja rozstrzygająca istotę sprawy tak jak decyzja dotychczasowa (art. 245 § 1 pkt 3 a Ordynacji podatkowej). 2. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata D. S., wniósł odwołanie od decyzji z [...] grudnia 2009 r. zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że dowód pochodzenia świadectwo EUR 1 nr [...] nie może stanowić podstawy do zastosowania preferencji celnych. Zdaniem skarżącego to świadectwo pochodzenia stanowi dowód pochodzenia uprawniający do zastosowania preferencji celnych. 3. W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Podniósł, że weryfikacja przeprowadzona przez s. władze celne wykazała, iż towar objęty świadectwem przewozowym EUR 1 nr [...] nie może korzystać z preferencji celnych w postaci obniżonej stawki celnej z uwagi na to, że dokument ten został wystawiony bez podstawy prawnej. Wyniki weryfikacji stanowią usankcjonowany prawem dowód i są wiążące dla władz kraju importu. W tej sytuacji brak prawidłowego udokumentowania preferencyjnego pochodzenia towaru zgodnie z Protokołem B i nie ma podstaw prawnych do zastosowania preferencyjnego środka taryfowego w postaci obniżonej stawki celnej na sprowadzony przez skarżącego samochód. W ocenie organu zarówno świadectwo przewozowe EUR 1 nr [...] jak i wcześniejszy dowód pochodzenia w postaci deklaracji eksportera zawartej w rachunku z [...] września 2002 r. są nieprawidłowe, gdyż pierwotna weryfikacja dokonana przez s. władze celne wykazała, że eksporter nie wystawił zarówno przedmiotowego rachunku jak i deklaracji pochodzenia towaru z Unii Europejskiej, natomiast świadectwo EUR 1 nr [...] jest formalnie nieważne. Konkludując organ stwierdził, że stosownie do art. 16 Protokołu B produkty pochodzące korzystają z postanowień umowy pod warunkiem przedłożenia dowodu pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego EUR 1 lub deklaracji na fakturze, a nie jak to stwierdził pełnomocnik skarżącego, gdy importer wykaże pochodzenie towaru z kraju korzystającego z preferencyjnych stawek. Zatem skoro dowód pochodzenia w postaci świadectwa EUR 1 nr [...] nie jest prawidłowy formalnie, zatem decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w R. była prawidłowa. 4. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] lipca 2010 r. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił jej naruszenie art. 18 Protokołu B do Umowy EFTA poprzez błędną wykładnię prowadzącą do wniosku, że świadectwo EUR 1 wystawione retrospektywnie nie stanowi podstawy do zastosowania obniżonej stawki celnej w sytuacji, gdy podstawą zastosowania obniżonej stawki celnej jest pochodzenie towaru, a dokument EUR 1 mógł zostać retrospektywnie wystawiony już po imporcie towaru, nawet pomimo wypowiedzenia umowy z państwami EFTA. Podniósł, że świadectwo EUR 1 nr [...] stanowi dowód pochodzenia przedmiotowego samochodu, a s. władze celne – wbrew twierdzeniom organu - nie zakwestionowały możliwości zastosowania preferencji celnych, bowiem kwestię te pozostawiły do uznania organom polskim. 5. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczasową argumentację. Wskazał, że jednym z warunków uzyskania preferencji celnych w postaci stawki obniżonej 0% jest przedłożenie organom celnym dowodu pochodzenia prawidłowego tak pod względem formalnym jak i materialnym. Podniósł też, że stosownie do art. 16 Protokołu B produkty pochodzące korzystają z postanowień umowy pod warunkiem przedłożenia dowodu pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego EUR 1 lub deklaracji na fakturze, a nie jak błędnie przyjął to skarżący, gdy importer wykaże pochodzenie towaru z kraju korzystającego z preferencyjnych stawek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona 6.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). 6.2. W pierwszej kolejności Sad zbadał, czy właściwie organy określiły ramy prawne przedmiotowej sprawy w zakresie przepisów prawa materialnego. Skoro nie jest kwestionowane, że strona dokonała zgłoszenia celnego [...] września 2002 r. to w tej dacie z mocy prawa powstał dług celny i stan prawny wówczas obowiązujący znajduje zastosowanie w sprawie. Zarówno bowiem według obowiązującego w dacie zgłoszenia celnego art. 209 § 2 Kodeksu celnego (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802, ze zm.) jak i zgodnie z obowiązującym po akcesji RP do Unii Europejskiej art. 201 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks Celny (Dz.U.UE L z dnia 19 października 1992 r. Nr 302.1) dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego. Zastosowanie tych przepisów wynika też z treści art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne. Odnośnie przedmiotowego towaru (według niespornych ustaleń sprowadzonego ze S. a pochodzącego - według deklaracji - z N.) zasadnie zastosowano reguły ustalania preferencyjnego pochodzenia towaru zawarte w: - umowie międzynarodowej między Rzeczpospolitą Polską a państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), sporządzoną w Genewie dnia 10 grudnia 1992 r. (Dz. U. Nr 129, poz. 639 ze zm.), - Układzie Europejskim ustanawiającym stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonym w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz.38 ze zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 umowy między Rzeczpospolitą Polską a państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), reguły pochodzenia oraz metody współpracy administracji celnych ustalał Protokół B. Według art. 3 pkt. 3 w/w Protokołu produkty pochodzące ze Wspólnoty Europejskiej lub z jednego z krajów wymienionych w punkcie 1, i które nie podlegają żadnym działaniom w państwie EFTA, zachowują status produktu pochodzącego, jeżeli są eksportowane do Wspólnoty Europejskiej lub jednego z tych krajów. Według art. 16 Protokołu 4 z postanowień Umowy korzystają w imporcie do Polski produkty pochodzące ze Wspólnoty, pod warunkiem przedłożenia dowodów pochodzenia przewidzianych tym artykułem (świadectwo przewozowe EUR 1 lub deklaracja na fakturze). Powyższe dowody pochodzenia według postanowień powołanej umowy międzynarodowej mogły być weryfikowane według zasad określonych w art. 32 Protokołu 4. Przytoczona regulacja ukształtowała zasadę, że weryfikacja dowodów pochodzenia towaru należy do władz celnych kraju eksportu, władze celne kraju importu nie prowadzą zaś w tym zakresie własnego postępowania sprawdzającego; wyniki przeprowadzonej weryfikacji mają charakter wiążący dla organów celnych państwa importera i nie mogą być przedmiotem oceny i dodatkowej weryfikacji (vide: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r. sygn. akt GSK 56/04; publ. Wokanda 2004/10/34; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r. sygn.akt I SA/Łd 777/97; publ. Pr.Gosp 1999/10/34). 6.3. Istotą przedmiotowej sprawy jest zatem to, czy przynajmniej jeden z dokumentów występujących w sprawie – świadectwo przewozowe EUR 1 nr [...] lub deklaracja pochodzenia na dokumentach zakupu dołączonych do zgłoszenia celnego wskazujące na pochodzenie samochodu z N., uprawniają do skorzystania z preferencji celnej, to jest do zastosowania cła 0%. 6.4. Organy celne kwestionując znaczenie dokumentu EUR 1 nr [...] uznały, że dokument ten został wystawiony bez podstawy prawnej. Wyniki weryfikacji stanowią usankcjonowany prawem dowód i są wiążące dla władz kraju importu. Zdaniem organów świadectwo to zostało wystawione w oparciu o przepisy Protokołu B do umowy EFTA, które utraciły moc prawną z chwilą akcesji Polski do Unii Europejskiej, tym samym brak było podstaw do wystawienia takiego dokumentu przez s. władze celne, co władze te potwierdziły uznając to świadectwo za formalnie nieważne. Z tej okoliczności organ wywiódł wniosek, że taki dokument nie może stanowić podstawy do zastosowania preferencji celnych. Uzasadnienie tej okoliczności narusza treść przepisu art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, gdyż nie wyjaśnia podstawy prawnej takiego stwierdzenia istotnego dla sprawy i nie przytacza precyzyjnie podstaw prawnych, na jakich to twierdzenie jest oparte. Przy interpretacji wskazanego w zdaniu poprzednim przepisu i jego zastosowania do objętych kontrolą sądu decyzji należy przy tym mieć na uwadze zawartą w art. 124 Ordynacji podatkowej zasadę wyjaśniania i przekonywania. W ocenie Sądu powyższe naruszenie przepisów art. 210 § 4 w związku z art. 124 Ordynacji podatkowej stanowiło naruszenie przepisów prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż właściwe rozważenie podstaw prawnych mogłoby doprowadzić organ do stwierdzeń przeciwnych. Wystarczy tylko zauważyć, że Protokół B należy do źródeł prawa obowiązującego, co wynika z oświadczenia rządowego z dnia 26 stycznia 2004 r. w sprawie mocy obowiązującej Decyzji Wspólnego Komitetu EFTA – Polska Nr 1 z 2003 r. w sprawie zmian do Protokołu B, podpisanej w Genewie w dniu 1 października 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 117 poz. 1222), opublikowanym już po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Brak wyjaśnienia przez organy przedstawionych wniosków co do oceny obowiązującego stanu prawa materialnego uniemożliwia na tym etapie odniesienie się przez Sąd do kwestii przestrzegania przez organy prawa materialnego w tym zakresie. 6.5. Niezależnie od zarzutu naruszenia przepisów postępowania wskazanych powyżej, nawet gdyby w powyższym zakresie interpretacja przepisów prawa materialnego zastosowana przez organy okazała się prawidłowa, to i tak organy dopuściły się innego jeszcze naruszenia przepisów postępowania stanowiącego samoistną podstawę uchylania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ nie rozpoznał istoty sprawy – podstawą decyzji z 2005r. wymierzającej zobowiązania celne bez zastosowania preferencji (która była przedmiotem postępowania wznowieniowego kontrolowanego przez Sąd w sprawie niniejszej) nie był w istocie brak dokumentów dotyczących preferencyjnego pochodzenia samochodu – dokumenty takie były przez skarżącego przedłożone ze zgłoszeniem SAD w postaci deklaracji pochodzenia wystawionej przez sprzedawcę - a zakwestionowanie ich prawdziwości na podstawie lakonicznej informacji s. organów celnych z [...] marca 2002 r. o możliwym sfałszowaniu deklaracji. Skoro zatem te same s. władze celne udzieliły w dniu [...] marca 2007 r. informacji sprzecznej co do treści z tą wcześniejszą z [...] marca 2004 r., to organy powinny wyjaśnić tę sprzeczność. Należy przy tym zauważyć, że informacja s. władz celnych z [...] marca 2007 r. oparta o badanie zarówno kopii umowy z [...] września 2002 r. z deklaracją eksportera, jak i dokumentu EUR 1 nr [...] potwierdza fakty pochodzenia samochodu z N. i wyeksportowania ze S. na tych samych warunkach. W przypadku ustalenia, że informacja z [...] marca 2004 r. w świetle późniejszych ustaleń przedstawionych w informacji z [...] marca 2007 r. nie może być podstawą do zakwestionowania prawdziwości dokumentów pochodzenia pojazdu dołączonych do zgłoszenia celnego, to należy uznać te dokumenty za właściwe dla oceny możliwości zastosowania preferencyjnej stawki celnej. Oparcie zatem decyzji wymiarowej z 2005 r. na stwierdzeniu nieprawdziwości deklaracji pochodzenia zawartej na załączonej do zgłoszenia celnego fakturze (umowie) zakupu czyniło by tę decyzję wadliwą. Brak wyjaśnienia powyższej sprzeczności co do okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy stanowiło naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej (brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego), art. 191 Ordynacji podatkowej (brak oceny dowodowej istotnych dla sprawy okoliczności) przy jednoczesnym naruszeniu określonej w art. 122 Ordynacji podatkowej zasady prawdy obiektywnej. Stanowiło to naruszenie przepisów prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż właściwe rozważenie materiału dowodowego mogłoby prowadzić do ustaleń faktycznych prowadzących do odmiennego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez adwokata.