VIII SA/Wa 979/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. – wspólnika spółki cywilnej D. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący P.M. – wspólnik spółki cywilnej D. , wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że spółka aktualnie nie prowadzi działalności rolniczej ponieważ trwa spór z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący oświadczył, że spółka nie posiada żadnych środków, a jej wspólników nie stać na poniesienie opłaty bez uszczerbku dla wydatków koniecznych na utrzymanie. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że spółka posiada kapitał zakładowy majątek lub środki trwałe w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji Skarżący oświadczył, że w wyniku wydania decyzji z [...] sierpnia 2015 r. na konto Skarżącego wpłynęła kwota 101.608,38 zł, którą Skarżący – jak oświadczył – przeznaczył na spłatę części zadłużenia. Skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za 2012 r., stwierdzając, że do chwili obecnej stan jego konta nie uległ zmianie. Skarżący oświadczył, że z tytułu dochodu rolniczego otrzymuje miesięcznie kwotę [...]zł, z tytułu zatrudnienia na 1/4/ etatu kwotę [...]zł (brutto) oraz z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu kwotę [...]zł. (brutto). Skarżący załączył zaświadczenia o zatrudnieniu. Do swoich miesięcznych wydatków Skarżący zaliczył wydatki na: energię elektryczną – [...]zł, odpady komunalne – [...]zł, czynsz – [...]zł, środki czystości i żywność – [...]zł. Ponadto skarżący przesłał deklaracje VAT-7, oświadczył, że spółka nie posiada udziałów w innych podmiotach, oraz że nie posiada żadnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich. Natomiast pozostali wspólnicy nie mają możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżący przedłożył też zeznania podatkowe za 2014 i 2013 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie [...]zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód Skarżącego wynosi [...]zł. brutto. Natomiast miesięczne wydatki jakie Skarżący ponosi kształtują się na poziomie [...]zł. Okoliczność ta wzbudza poważne wątpliwości, co do prawdziwości przedstawionych informacji. Wydatki Skarżącego przewyższają bowiem kwotę osiąganych dochodów. Natomiast wątpliwości tych nie można było wyjaśnić na podstawie dokumentów, o które wezwał starszy referendarz sądowy. Skarżący był zobowiązany do przesłania wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, a przedstawił jedynie wyciąg z rachunku bankowego za grudzień 2012 r. twierdząc, że od tego czasu stan konta i zajęcie nie zmieniły się. Oświadczenie to wzbudza wątpliwości, tym bardziej, że Skarżący oświadczył, iż na jego konto 21 sierpnia 2015 r. wpłynęła kwota [...]zł. Ponadto z zeznania podatkowego (PIT-36) wynika, że Skarżący uzyskał w 2014 r. przychód z najmu lub dzierżawy w kwocie [...]zł. Trudno zatem w pełni ocenić faktyczną sytuację majątkową Skarżącego. Wyjaśnić przy tym należy, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Na obecnym etapie postępowania kwota wpisu od skargi jest jedynym kosztem do którego Skarżący jest zobowiązany. Podniesione okoliczności natomiast, przemawiają za odmową przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.