VIII SA/Wa 988/12
WyrokWSA w Warszawie2013-03-20
Skład orzekający: Sławomir Fularski, Leszek Kobylski, Cezary Kosterna
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na naruszenie przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji, w szczególności dotyczące wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)?Ratio decidendi
Organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, ponieważ organ pierwszej instancji nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zgromadzonego materiału dowodowego, ograniczając ustalenia dotyczące posiadania i użytkowania gruntów rolnych do dnia 31 maja 2011 r. Konieczne jest ponowne wyjaśnienie, czy skarżąca faktycznie posiadała i efektywnie użytkowała grunty rolne przez cały rok kalendarzowy zgodnie z normami, co ma istotny wpływ na jej prawo do płatności ONW.Stan faktyczny
Spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW. Organ pierwszej instancji przyznał płatność, ale pomniejszył ją ze względu na różnicę między powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną w kontroli oraz wykluczył część działki z powodu konfliktu krzyżowego z innym rolnikiem. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na naruszenie przepisów postępowania. Spółka złożyła skargę do WSA, kwestionując decyzję organu odwoławczego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2013 r. sprawy ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w F. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.
W dniu [...] czerwca 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w B. działając m.in. na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich
z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427 ze zm., dalej jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich") w związku z § 3 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" (Dz. U. nr 40, poz. 329 ze zm., dalej jako "rozporządzenie ONW") wydał decyzję nr [...], mocą której przyznał spółce E. A. sp. z o.o.
z siedzibą w F. (dalej jako "spółka") płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] maja 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek spółki o przyznanie ww. płatności. W dniu [...] czerwca 2011 r. (przesyłka pocztowa z dnia [...] czerwca 2011 r.) wpłynęła zaś zmiana spółki do ww. wniosku. Płatność przyznana spółce została pomniejszona ze względu na stwierdzoną procentową różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku ([...] ha), a powierzchnią stwierdzoną w kontroli administracyjnej ([...] ha). Z płatności została wykluczona działka o nr [...] obrębu G., o powierzchni [...] ha, która w 2011 r. była przedmiotem użytkowania rolnego przez dwóch rolników, uczestników tzw. konfliktu krzyżowego, tj. spółkę oraz M.G..
W ocenie organu, w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów bezspornym jest, iż spółka dokonała na spornym gruncie zabiegów agrotechnicznych polegających na talerzowaniu, orce, siewie prosa, przy czym grunt ten użytkowała bezumownie (umowę dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych jako właścicielem przedmiotowej działki zawarł M.G.). Powyższe ustalenia zostały potwierdzone w zeznaniach świadków oraz lustracją działki przeprowadzoną przez pracownika GNiAZ w O.. Warunkiem koniecznym do uzyskania płatności jest posiadanie i użytkowanie gruntów rolnych na dzień 31 maja, w którym został złożony wniosek o ich przyznanie. Spornym zaś pozostaje w niniejszej sprawie stan gruntów przed pierwszą połową miesiąca maja 2011 r. Uczestnik konfliktu krzyżowego M.G. oświadczył, że w miesiącu kwietniu dokonał zabiegów talerzowania i siewu łubinu słodkiego, natomiast spółka oraz przedstawieni przez nią w toku postępowania świadkowie zeznali, że grunt ten nie mógł być użytkowany przed dniem wejścia nań spółki, tj. w połowie maja 2011 r. Według spółki, sporna działka była bowiem w tym czasie zachwaszczona, z ubiegłorocznymi pozostałościami ścierniska po prosie.
Zdaniem organu spółka poprzez niespełnienie warunku posiadania gruntów nie jest uprawniona do otrzymania płatności pomimo, że na gruntach dokonała zabiegów agrotechnicznych. Działania ograniczające się jednorazowego czy sporadycznego zawładnięcia cudzą nieruchomością, w tym wykonanie na niej zabiegów agrotechnicznych, nawet jeśli zostaną one udowodnione, nie mogą być traktowane jako przejaw posiadania działki rolnej. Posiadanie wyraża się w możliwości nieograniczonego korzystania z gruntu w każdym czasie, w tym pełnej swobodzie decydowania o sposobie jego wykorzystania oraz dokonywania zabiegów agrotechnicznych. Z uwagi na brak posiadania przez spółkę spornej działki,
a w związku z tym brak uprawnień do płatności, organ odstąpił od przeprowadzenia dowodów na okoliczność stanu zagospodarowania działki przed pierwszą połową miesiąca maja 2011 r., uznając dalsze postępowanie w tym zakresie za bezprzedmiotowe. Ustalenie powyższego nie ma bowiem wpływu na ustalenie prawa do płatności spółki.
Dodatkowo organ wyjaśnił, że pomniejszenie przyznanych spółce płatności nastąpiło również ze względu na złożenie przez nią zmiany do wniosku po terminie 31 maja 2011 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka wnosząc o jej uchylenie
w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu odwołania spółka wskazała, że organ rozpatrujący sprawę naruszył przepis art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, nie rozpatrzył bowiem w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wystąpiła pobieżna ocena dowodów, pominięto część mających znaczenie dla sprawy dowodów, bowiem organ pierwszej instancji w swojej decyzji w ogóle się do nich nie odniósł. Dokonano błędnych ustaleń stanu faktycznego, nie skupiając przy tym uwagi na zgodnym z rzeczywistością ustaleniu fundamentalnych dla sprawy okoliczności posiadania spornej działki w dniu 31 maja 2011 r. Bezkrytycznie przyjęto wyjaśnienia złożone przez M. G. mimo ich sprzeczności z innymi dowodami. Niespójność złożonych przez niego wyjaśnień oraz ich sprzeczność z protokołem zdawczo - odbiorczym gruntu świadczy o ich niewiarygodności. W ocenie spółki M.G. nie udowodnił w żaden sposób, że był posiadaczem działki na dzień 31 maja 2011 r. Organ pominął w swych rozważaniach zeznania S. K., który jako niezaangażowany w konflikt krzyżowy i jednocześnie uprawiający grunt w pobliżu potwierdza stanowisko prezentowane w sprawie przez spółkę.
Dodatkowo spółka złożyła wnioski dowodowe z załączonych przez nią do odwołania, jak również znajdujących się w posiadaniu organu dokumentów, w tym
o przesłuchanie świadka D. M. na okoliczność użytkowania rolniczego przez spółkę spornej działki, wnosząc o przeprowadzenie przez organ ww. dowodów.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją
z dnia [...] października 2012 r., nr [...] działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.
z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "K.p.a.") uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
w B. Nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w toku prowadzonego postępowania organ administracji prowadzący postępowanie w myśl art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich jak słusznie zauważyła spółka
w złożonym odwołaniu od decyzji, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Uzasadnienie faktyczne winno wyczerpująco informować stronę o motywach, którymi kierował się organ pierwszej instancji załatwiając sprawę. W szczególności winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w niniejszej sprawie, w świetle obowiązującego prawa.
W ocenie organu pierwszej instancji poprzez niespełnienie warunku posiadania gruntów rolnych położonych na spornej działce spółka nie jest podmiotem uprawnionym do otrzymania płatności pomimo, że na tych gruntach dokonała zabiegów agrotechnicznych. Powyższe stwierdzenie i w konsekwencji rozstrzygnięcie sprawy zaprezentowane w zaskarżonej decyzji nie odpowiada jednak, zdaniem organu odwoławczego zasadzie logicznej konsekwencji ustalonego stanu faktycznego.
W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji nie tylko nie dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem ustalenia terminu w jakim zabiegi te były prowadzone przez spółkę, w jakim terminie i czy w ogóle były prowadzone przez M. G., lecz również nie przeprowadził dodatkowego postępowania wyjaśniającego w przypadku gdy zgromadzone w sprawie dowody nie pozwalały zająć mu jednoznacznego stanowiska. Tym samym wykluczenie powierzchni [...] ha spornej działki rolnej z wniosku spółki należy uznać za nieuzasadnione na tym etapie prowadzonego postępowania. Organ pierwszej instancji naruszył więc przepisy postępowania, w tym art. 7 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny
i słuszny interes obywateli.
Organ powołując się na § 2 rozporządzenia ONW wywiódł, iż warunkiem koniecznym do otrzymania płatności ONW jest posiadanie gruntów rolnych w dniu 31 maja danego roku oraz utrzymywanie tych gruntów zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy. Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 marca 2010 r.
w sprawie minimalnych norm (Dz. U. nr 39, poz. 211 ze zm.) w przypadku gruntu ornego uznaje się, że grunt był utrzymywany zgodnie z normami jeśli była na nim prowadzona uprawa roślin. Przez uprawę roślin uznaje się natomiast całokształt zabiegów stosownych w produkcji roślinnej, obejmujących uprawę roli, nawożenie, siew i sadzenie roślin, pielęgnację, zbiór i przechowywanie plonów.
Analizując rozpatrywaną sprawę organ odwoławczy zauważył, że faktycznie spółka wykazała użytkowanie rolnicze polegające na przygotowaniu gruntu pod uprawę w miesiącu maju 2011 r., ewentualny zasiew uprawy prosa na przełomie maja
i czerwca, następnie późniejszy dosiew tego prosa na przełomie czerwca i lipca 2011 r. Przedstawiając zdjęcia prowadzonych przez siebie prac polowych z widoczną datą ich wykonania spółka, w ocenie organu odwoławczego wykazała, że na dzień 31 maja 2011 r. prowadziła na spornej działce działalność rolniczą. Fakty te potwierdzają zarówno pracownicy firmy N. (A.R. i Z.B.) wykonujący prace polowe, M.W., który dokonał dosiewu prosa, ale również S.K., prowadzący prace polowe w sąsiedztwie spornej działki. Również M.G., który twierdzi, że będąca przedmiotem umowy dzierżawy działka ewidencyjna nr [...] była utrzymywana przez niego jako czarny ugór, potwierdza, że nieznane osoby prowadziły na działce prace polowe. Osoby te na polu w miesiącu czerwcu widział również ojciec M. G. – Z.G..
Następnie organ jednak zauważył, że uprawa roślin niezbędna do uznania, iż działalność była prowadzona zgodnie z normami, polega nie tylko na przygotowaniu gruntu pod uprawę, siewie rośliny ale także pielęgnacji uprawy, nawożeniu, zbiorze
i ewentualnym przechowywaniu plonów. O ile natomiast co do przygotowania uprawy prosa i czynnościach polegających na zasianiu rośliny, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie może być wątpliwości, to jednak wątpliwości w ocenie organu odwoławczego budzi fakt istnienia samej uprawy, utrzymywanej w stanie niezachwaszczonym oraz przeprowadzeniu zbioru uprawy przez spółkę ze spornej działki rolnej w 2011 r. Wprawdzie osoby zeznające w sprawie wskazują, że na działce tej była prowadzona uprawa prosa, lecz wszystkie czynności które wykonywały ograniczają się jedynie do przygotowania gruntu, zasiewie prosa i jego dosiewie w okresie między majem a lipcem 2011 r. Osoby te wskazują co prawda, że zbioru rośliny dokonano jesienią, na co wskazuje również prowadzony rejestr działań agrotechnicznych, lecz nie są znane osoby, które czynności te przeprowadziły. Nie są również znane dalsze losy zebranej z działki uprawy.
W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR strona wyraźnie skupiła się na wykazaniu, że prowadziła faktyczną działalność rolniczą na gruncie wiosną 2011 r. i w szczególności w dniu 31 maja 2011 r. W postępowaniu odwoławczym przedstawiła szereg faktur potwierdzających prowadzenie działalności rolniczej w województwie lubuskim w okresie maj - lipiec 2011 r. oraz prace pod koniec grudnia 2012 r. związane z przygotowaniem gruntu pod zasiew w roku następnym (oczywista omyłka pisarska organu - chodzi o grudzień 2011 r.). Brak jest natomiast potwierdzenia, że spółka prowadziła na spornej działce, chociażby przez osoby upoważnione, działalność mającą na celu uzyskanie jak największych plonów
z uprawy prowadzonej metodą ekologiczną. Brak jest informacji o prowadzonych zabiegach pielęgnacyjnych, szczegółów dotyczących zbioru uprawy oraz dalszego wykorzystania tej uprawy. W rejestrze działań agrotechnicznych wskazano co prawda, że koszenia oraz zbioru z przedmiotowej działki dokonano w ramach pomocy sąsiedzkiej, co jednak nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Jak zaś zeznał reprezentujący spółkę P.M., jego ekipa opuściła miejscowość G.
w dniu [...] czerwca 2011 r. Mając na względzie fakt, że siedziba spółki oraz firmy N. P.M., wykonującej usługi rolnicze na spornych gruntach znajduje się w miejscowości F. (powiat b.) oraz w B., a odległość od miejsca gdzie dokonano zasiewu uprawy to przeszło [...] km, wątpliwości budzi, sposób dotyczący pielęgnacji uprawy, nawożenie i jej odchwaszczanie oraz sam zbiór uprawy przez spółkę.
Organ odwoławczy wskazał, że istotą dopłat jest dofinansowanie prowadzonej przez rolników produkcji rolnej, a ta niewątpliwie polega na uzyskiwaniu właściwych plonów. Organ podkreślił, że w żaden sposób nie przesądza, iż spółka sztucznie stworzyła warunki do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celem wsparcia jakim jest wspieranie rolników prowadzących produkcję rolniczą. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego takiej sytuacji nie można jednak wykluczyć. Jest to uzasadnione tym bardziej, że siedziba, adres zamieszkania producenta rolnego znajduje się w miejscu odległym od faktycznie prowadzonej przez niego działalności, a producent nie legitymuje się żadnym formalnym związkiem
z gruntem, na którym prowadził działalność.
Organ odwoławczy zauważył, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji nie wyjaśniono czy M. G. dokonywał faktycznie zabiegów agrotechnicznych na spornej działce w 2011 r. i czy można w związku z tą okolicznością mówić o ewentualnym posiadaniu przez niego gruntu, a z kolei czy posiadanie tego gruntu przez spółkę miało charakter ciągły i nieprzerwany, czy też miało charakter okresowych i częstych naruszeń posiadania gruntu innej osoby. Posiadanie w rozumieniu przepisów obowiązujących w zakresie przyznawania płatności ONW musi bowiem polegać na faktycznym posiadaniu i efektywnym użytkowaniu gruntów rolnych, to jest efektywnym gospodarowaniu rolnym na tych gruntach. Przy czym posiadanie gruntu rolnego warunkującego uzyskanie płatności powinno mieć charakter trwały. Związek posiadacza z rzeczą nie może się wyrażać w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzecz, lecz w możności z korzystania z niej przez czas nieokreślony.
Zdaniem organu nie zostały ponadto wyjaśnione w prowadzonym postępowaniu okoliczności najbardziej istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, tzn. czy spółka prowadziła na przedmiotowej działce całokształt zabiegów stosowanych w produkcji roślinnej, obejmujących uprawę roli, nawożenie, siew i sadzenie roślin, pielęgnację, zbiór
i ewentualne przechowywanie plonów w celu otrzymania jak najwyższych plonów,
w rozpatrywanym przypadku metodami ekologicznymi i czy zabiegi te miały charakter jednorazowy i sporadyczny. O ile zabiegi przygotowania gruntu i zasiew prosa został przez spółkę przeprowadzone i udowodnione, nie jest w ocenie organu odwoławczego jasny dalszy los uprawy w całym 2011 r. W związku zaś z powyższym nie można uznać, że spółka wykazała, iż grunt rolny na spornej działce był przez nią utrzymywany zgodnie z normami przez cały 2011 r. Skoro, jak oświadczył prokurent spółki – P.M., koszenie i zbiór dokonano w ramach pomocy sąsiedzkiej, to kto i na jakich zasadach przeprowadził zbiór uprawy i jaki był jej dalszy sposób zagospodarowania przez spółkę.
Skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję do sądu administracyjnego złożyła spółka (dalej jako "skarżąca") wnioskując o uchylenie
w całości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżonym decyzjom zarzuciła przekroczenie zakresu zaskarżenia oraz błędy uzasadnienia.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ odwoławczy przekroczył zakres zaskarżenia. Niezgodność z obowiązującym prawem zarzuciła uzasadnieniom skarżonych decyzji. Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie wymagał bowiem dodatkowych dowodów na spełnienie przez skarżącą minimalnych norm. Zakres sprawy do wyjaśnienia nie upoważniał organu odwoławczego do przekazywania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wątpliwości, które pojawiły się na etapie postępowania odwoławczego mógł i powinien wyjaśnić sam organ odwoławczy w postępowaniu odwoławczym poprzez wezwanie strony do złożenia wyjaśnień. Niezasadne podejrzenia organu odwoławczego co do ewentualnej
i domniemanej sztuczności działań spółki, które pojawiły się na etapie postępowania odwoławczego winny być również rozwiane w postępowaniu przed organem odwoławczym, które winno zakończyć się merytorycznym rozstrzygnięciem a nie przekazaniem sprawy do organu pierwszej instancji, szczególnie gdy nie wskazano
w decyzji organu odwoławczego, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie stwierdził bowiem, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd jest skarga na decyzję organu odwoławczego uchylającą w całości decyzję o przyznaniu płatności ONW
i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 138 § 2 K.p.a. Zgodnie z ww. przepisem, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Tak więc, organ odwoławczy wydając decyzję kasacyjną o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. musi zawrzeć w niej wskazania co do tego, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wskazania te nie mogą dotyczyć tego, jakie rozstrzygnięcie ma być wydane po ponownym rozpoznaniu,
a jedynie stanowi "podpowiedź" organu odwoławczego, aby organ pierwszej instancji dokonał rozważań w zakresie wskazanych okoliczności i w tej kwestii przeprowadził stosowne postępowanie wyjaśniające, wykorzystując już zgromadzony materiał dowodowy, jak też dopuszczając ewentualnie w razie potrzeby nowe dowody. Zwłaszcza kwestia szerokiego postępowania dowodowego (wyjaśniającego) ma przy zastosowaniu omawianej regulacji zasadnicze znaczenie, bowiem tylko wówczas się ją stosuje, kiedy postępowanie wyjaśniające musi być w całości lub w znacznej części przeprowadzone od nowa.
W ocenie Sądu decyzja organu odwoławczego jest prawidłowa bowiem decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania,
a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wydając swoją decyzję wskazał również organowi pierwszej instancji jakie okoliczności winien on wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Jak wynika z § 2 rozporządzenia ONW warunkiem koniecznym do otrzymania płatności ONW jest posiadanie gruntów rolnych w dniu 31 maja danego roku oraz utrzymywanie tych gruntów zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy. Przy czym organ odwoławczy trafnie wskazał, że stan posiadania na dzień 31 maja decyduje jedynie o wysokości płatności, nie zaś o samym prawie do płatności. Wnioskodawcy należy się bowiem płatność, gdy cały rok utrzymywał grunty rolne zgodnie z normami,
a więc cały rok grunty te były w jego posiadaniu. Posiadanie musi zaś polegać na faktycznym posiadaniu i efektywnym użytkowaniu gruntów rolnych, to jest efektywnym gospodarowaniu rolnym na tych gruntach.
Poza sporem w niniejszej sprawie wprawdzie pozostaje, że działka rolna o nr [...] obrębu G., o powierzchni [...] ha stanowiła własność Agencji Nieruchomości Rolnych i była użytkowana przez skarżącą w 2011 r. bez tytułu prawnego. Organ pierwszej instancji nie rozpatrzył jednak w wyczerpujący sposób zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem ustalenia czy skarżąca utrzymywała grunty rolne (sporną w niniejszej sprawie działkę rolną) zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, ograniczył bowiem swoje ustalenia w tym zakresie na dzień 31 maja 2011 r.
Organ pierwszej instancji nie dokonał też wyczerpującej analizy sprawy pod kątem tego, czy skarżąca była jedynym posiadaczem i użytkownikiem przedmiotowego gruntu. Stosowną bowiem umowę dzierżawy przedmiotowej działki z Agencją Nieruchomości Rolnych zawarł inny rolnik - uczestnik konfliktu krzyżowego ze skarżącą. W toku postępowania przed organem pierwszej instancji nie wyjaśniono jednak czy ww. rolnik dokonywał faktycznie zabiegów agrotechnicznych na spornej działce w 2011 r. i czy można w związku z tą okolicznością mówić o ewentualnym posiadaniu przez niego gruntu, a z kolei czy posiadanie tego gruntu przez skarżącą miało charakter ciągły i nieprzerwany, czy też miało charakter okresowych i częstych naruszeń posiadania gruntu innej osoby.
Od powyższych zaś ustaleń zależy z kolei czy skarżąca winna otrzymać płatności ONW z tytułu użytkowania przedmiotowej działki w 2011 r. Ustalenia te niewątpliwie stanowią więc zakres istotny dla sprawy. Postępowanie wyjaśniające
w tym zakresie musi być zaś w znacznej części przeprowadzone od nowa.
Słusznie wskazuje też organ odwoławczy, że uprawa roślin niezbędna do uznania, iż działalność była prowadzona zgodnie z normami, polega nie tylko na przygotowaniu gruntu pod uprawę, siewie rośliny ale także pielęgnacji uprawy, nawożeniu, zbiorze i ewentualnym przechowywaniu plonów. O ile natomiast co do przygotowania uprawy prosa i czynnościach polegających na zasianiu rośliny, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie może być wątpliwości, to jednak wątpliwości budzi fakt istnienia samej uprawy, utrzymywanej w stanie niezachwaszczonym oraz przeprowadzenia zbioru uprawy przez skarżącą ze spornej działki rolnej w 2011 r. Wprawdzie osoby zeznające w sprawie wskazują, że na działce tej była prowadzona uprawa prosa, lecz wszystkie czynności które wykonywały ograniczają się jedynie do przygotowania gruntu, zasiewie prosa i jego dosiewie
w okresie między majem a lipcem 2011 r. Osoby te wskazują co prawda, że zbioru rośliny dokonano jesienią, na co wskazuje również prowadzony rejestr działań agrotechnicznych, lecz nie są znane osoby, które czynności te przeprowadziły. Nie są również znane dalsze losy zebranej z działki uprawy.
Trafnie zauważył organ odwoławczy, że skarżąca wyraźnie skupiła się na wykazaniu, iż prowadziła faktyczną działalność rolniczą na spornym gruncie wiosną 2011 r. i w szczególności w dniu 31 maja 2011 r. Skarżąca przedstawiła wprawdzie również dowody potwierdzające prowadzenie działalności rolniczej w okresie maj - lipiec 2011 r. oraz pod koniec grudnia 2011 r. związane z przygotowaniem gruntu pod zasiew w roku następnym, brak jest jednak potwierdzenia, że prowadziła na spornej działce, chociażby przez osoby upoważnione, działalność mającą na celu uzyskanie jak największych plonów z uprawy prowadzonej metodą ekologiczną. Brak jest też informacji o prowadzonych zabiegach pielęgnacyjnych, szczegółów dotyczących zbioru uprawy oraz dalszego wykorzystania tej uprawy. W rejestrze działań agrotechnicznych wskazano co prawda, że koszenia oraz zbioru z przedmiotowej działki dokonano w ramach pomocy sąsiedzkiej, co jednak nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Jak zaś zeznał reprezentant skarżącej P.M. jego ekipa opuściła miejscowość G. już w dniu [...] czerwca 2011 r.
W ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie uznał, że organ pierwszej instancji wydając swoją decyzję dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W toku bowiem prowadzonego postępowania organ administracji zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich - jak słusznie zresztą zauważyła sama skarżąca w złożonym odwołaniu od decyzji - jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wymogu tego z uwagi na powyższe ustalenia nie spełnia natomiast rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ ten uchybił też art. 107 § 3 K.p.a. co do uzasadnienia swojej decyzji. Uzasadnienie faktyczne decyzji winno bowiem wyczerpująco informować stronę o motywach, którymi kierował się organ pierwszej instancji załatwiając sprawę. W szczególności winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w niniejszej sprawie, w świetle obowiązującego prawa. Zasadnym jest więc przekazanie sprawy przez organ odwoławczy organowi pierwszej instancji w celu dokonania przez ten organ, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności o której mowa w art. 15 K.p.a. ustaleń dotyczących posiadania i utrzymywania przez skarżącą spornej działki zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, a nie tylko na dzień 31 maja 2011 r. Prawidłowe ustalenia organu w tym zakresie stanowią zaś konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Tym samym, nie można zgodzić się z zarzutem skargi, że organ odwoławczy nie wskazał jakie przepisy postępowania zostały naruszone przez organ pierwszej instancji. Przepisy postępowania którym uchybił organ pierwszej instancji są bowiem wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wbrew zarzutowi skargi nie przekroczył też zakresu zaskarżenia, bowiem skarżąca w swoim odwołaniu wnosiła o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazał również w wyczerpujący sposób, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Z wyżej powołanych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło