VIII SA/Wa 988/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi I. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz skarżącej I. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej także: "DIC", "Dyrektor IC", "Organ") postanowieniem z [...] września 2016 r. (nr [...]) na podstawie art. 163 § 2 w zw. z art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej: "Op" lub "Ordynacja podatkowa"), po rozpatrzeniu wniosku I.P.(dalej także: "skarżąca" lub "Strona") odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. (dalej: "Naczelnik UC", "organ I instancji") z [...] stycznia 2016 r. (nr [...]). Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Naczelnik UC, powołaną wyżej decyzją z [...] stycznia 2016 r. wymierzył skarżącej, prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe [...] z siedzibą w R. przy ul. C. [...] lok. [...] karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Decyzję uznano za doręczoną Stronie w trybie art. 150 Op w dniu [...] lutego 2016 r. Dyrektor IC wskazał, iż pismem zatytułowanym "Odwołanie" bez daty, nadanym [...] kwietnia 2016 r. w UP R. [...], skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji organu I instancji. Postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r. Dyrektor IC stwierdził, że odwołanie od ww. decyzji Naczelnika UC zostało wniesione z uchybieniem terminu. Następnie pismem z [...] września 2016 r. (nadanym w tym samym dniu), skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji Naczelnika UC. Wyjaśniła, że nie mogła odebrać kierowanej do niej korespondencji, zawierającej decyzję Naczelnika UC pod adresem C. [...] w R., gdyż fizycznie skarżąca tam nie przebywa od początku 2016 r. Od tego czasu jej firma pozostaje w stanie likwidacji, lokal przekazała zaś właścicielowi celem uniknięcia opłat czynszowych. Dodała, że w systemie CEiDG firma funkcjonowała do [...] maja 2016r. Pierwszą informację z Urzędu Celnego skarżąca otrzymała [...] lipca 2016 r., dostarczoną do skrzynki pocztowej w miejscu jej zamieszkania przy ul. Z. [...] w R.. Do wniosku skarżąca załączyła kopię zawiadomienia o skierowaniu wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej z [...] lipca 2016 r. Dyrektor IC, zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z [...] września 2016 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania w sprawie, jak również powołał treść przepisów art. 162 § 1 i 2 Op. Uznając, że w sprawie spełnione zostały formalne przesłanki do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem (stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu, zachowanie 7 – dniowego terminu do jego złożenia), przystępując do jego merytorycznej oceny zauważył, że jak wskazuje zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w czasie trwania postępowania podatkowego, przesyłki były wielokrotnie kierowane na aktualny adres siedziby prowadzonej przez Stronę działalności gospodarczej. Także każdorazowo nie były podejmowane przez Stronę, a następnie uznawane przez organ za doręczone w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Z powyższego wyprowadził wniosek, że Strona była prawidłowo informowana przez organ I instancji o podejmowanych czynnościach na każdym etapie postępowania. Dostrzegł jednocześnie, że choć wprawdzie skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podniosła, że od początku 2016 r. prowadzona przez nią dotychczas działalność gospodarcza była w likwidacji, to jednak ocenił, że nie zmienia to faktu, że siedziba firmy skarżącej do [...] maja 2016 r. mieściła się pod wskazanym w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej adresem, tj. przy ul. C. [...] w R.. Dyrektor IC zauważył również, że pomimo powyższych twierdzeń skarżącej pisma w sprawie kierowane do Strony przez Naczelnika UC w listopadzie i grudniu 2015 r. również nie były podejmowane w terminie. W tej sytuacji, w ocenie Organu uprawniony jest wniosek, że niepodejmowanie korespondencji urzędowej było jej zamierzonym zachowaniem. W konsekwencji uznał, że skarżąca, prowadząc działalność gospodarczą nie dochowała należytej staranności w dbałości o swoje interesy. Wniosek skarżącej nie zasługiwał zatem na uwzględnienie, gdyż skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Dodał, że uprawdopodobnienie jest czynnością procesową stwarzającą mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Zatem Strona winna uprawdopodobnić, że mimo zachowania należytej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych okolicznościach do przezwyciężenia. Przeszkoda ta musi istnieć przez cały czas biegu terminu przepisanego do dokonania danej czynności. Reasumując stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki warunkujące przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, o których mowa w art. 162 Op. Skarżąca nie uprawdopodobniła bowiem, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Dlatego zasadnym była odmowa przywrócenia terminu do dokonania ww. czynności. W skardze na ostateczne w administracyjnymi toku instancji postanowienie Dyrektora IC, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, skarżąca postawiła zarzut naruszenia art. 162 Op przez jego niezastosowanie i odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji gdy w jej ocenie w sposób dostateczny wykazała ona, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Uzasadniając skargę podniosła, że działalność gospodarczą pod adresem: ul. C. [...] lok. [...] w R. prowadziła do końca 2015 r. (od października 2015r. firma była w stanie likwidacji), zaś od początku 2016 r. lokal został przekazany właścicielowi. Z początkiem 2016 r. skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Faktycznie nie przebywała też pod ww. adresem. Dodała, że w systemie CEIDG firma była ujawniona do [...] maja 2016 r., gdyż niezbędne było dopełnienie wszystkich niezbędnych formalności związanych z zakończeniem działalności gospodarczej (m.in. sprawy pracownicze, ZUS, US itp.). Podkreśliła również, że pod wskazanym adresem, tj. w czasie, gdy prowadziła działalność gospodarczą nigdy nie otrzymała jakiejkolwiek korespondencji z Urzędu Celnego, w tym związanej z postępowaniem w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej. Wszelkie próby doręczenia jej korespondencji musiały więc następować w czasie, kiedy faktycznie nie przebywała pod tym adresem. W ocenie skarżącej, fakt ten winien zatem wzbudzić wątpliwości organu co do tego, czy korespondencja kierowana jest na prawidłowy adres. Powtórzyła, że wiedzę od organu o toczącym się wobec niej postępowaniu powzięła dopiero [...] lipca 2016 r., tj. wraz z doręczeniem jej zawiadomienia o skierowaniu wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Zwróciła przy tym uwagę, że zostało ono skierowane i doręczone pod adresem zamieszkania skarżącej (ul. Z. [...] w R.). Potwierdza to w jej ocenie fakt, że organ dysponował adresem domowym skarżącej i mógł skierować korespondencję w sprawie kary pieniężnej również na ten adres, skoro pod innym pisma notorycznie nie były doręczane. Reasumując uznała, że nie była prawidłowo informowana przez organ I instancji o podejmowanych czynnościach na każdym etapie postępowania, gdyż nie miała świadomości ani wiedzy, że takie postępowanie jest w ogóle wobec niej prowadzone. Nie zgodziła się również ze stwierdzeniem jakoby nie dochowała należytej staranności w dbałości o swoje interesy. Wyjaśniła, że przeciągające się w czasie wyrejestrowanie działalności gospodarczej nie było zależne od skarżącej, gdyż wynikało z konieczności dopełnienia licznych formalności. Także nie mając wiedzy na temat toczącego się wobec niej postępowania, nie mogła uczynić zadość poinformowaniu organu o zmianie adresu do doręczeń. Podkreśliła, że taki stan rzeczy nie wynikał z jej zamierzonych działań czy też niedbalstwa, lecz braku wiedzy o prowadzonym wobec skarżącej postępowaniu. Dodała, że po powzięciu takiej informacji niezwłocznie wystąpiła z niniejszym wnioskiem, który w tej sytuacji zasługiwał na uwzględnienie. Brak informacji ze strony organu uniemożliwił skarżącej obronę jej praw i przedstawienie racji poprzez aktywne uczestnictwo w postępowaniu, o którym wcześniej nie miała wiedzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora IC odmawiające skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika UC z 26 stycznia 2016 r., wydane na podstawie art. 162 Op. Zgodnie z treścią tego przepisu, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 162 § 1 Op). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 162 § 2 Op). Dla skutecznego przywrócenia terminu wszystkie ww. przesłanki muszą być spełnione łącznie. Nie jest sporne w sprawie zachowanie przez skarżącą przesłanki złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, z jednoczesnym zachowaniem terminu siedmiu dni, jak i wniesienie odwołania. Kwestią sporną jest ocena, czy skarżąca, jak przyjął organ nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a w konsekwencji uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione kumulatywnie wszystkie przesłanki wymienione w treści art. 162 Op. W tym miejscu wskazać trzeba, że ocena tej okoliczności winna zostać dokonana w świetle ochrony praw strony (por. ww. uchwała składu 7 sędziów NSA z 19 października 2015 r., sygn. akt I OPS 1/15), a przede wszystkim zapewnienia jej gwarantowanej tak normami konstytucyjnymi, jak i przepisami prawa międzynarodowego podwójnej gwarancji ochrony praw jednostki na drodze prawa do procesu i prawa do sądu w postępowaniu administracyjnym (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu nadanym Traktatem Lizbońskim, art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej). W tym zakresie podkreślić trzeba, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła w uchybieniu terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy jednak przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu dotrzymanie terminu. Sąd akceptuje szeroko prezentowany w orzecznictwie pogląd, że przywracanie terminu w trybie art. 162 Op nie jest przedmiotem uznania administracyjnego. Organ podatkowy ma bowiem obowiązek przywrócenia terminu, jeżeli zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, organ podatkowy obowiązany jest ustalić, jaka była przyczyna uchybienia terminu, kiedy przyczyna ta ustała, ewentualnie wezwać podatnika, aby okoliczności te wykazał (por. wyrok NSA z 5 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 958/97, Temida (CD), Sopot 2002). Chodzi tutaj przede wszystkim o ustalenie, czy i kiedy adresat przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie jego sprawy, działając w ramach należytej staranności, mógł się zapoznać z jej treścią. Wszczynający postępowanie wniosek strony o przywrócenie terminu, zakreśla przedmiot i granice tego postępowania. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego sprawy Sąd uznał, że organ podejmując zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie naruszył przepisy postępowania, tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wykazał bowiem należycie, że okoliczności powodujące uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, podnoszone przez skarżącą były od niej niezależne. Pominął przy tym okoliczność, że skarżąca podczas kontroli w dniu [...] października 2015 r. podawała jako adres swojego zamieszkania: R., ul. Z. [...] m. [...], co wynika z treści sporządzonej dokumentacji tj. protokół zatrzymania rzeczy, pokwitowań zatrzymania automatu i klucza. W załączniku nr 1 "do protokołu [...] z dnia [...] sierpnia 2015" (karta 5 akt administracyjnych), skarżąca jako swój adres zamieszkania wskazała ul. Z. [...], nie wskazywała adresu dla doręczeń. Korespondencję w toku postępowania wysyłano konsekwentnie wyłącznie pod adres miejsca, w którym była prowadzona działalność gospodarcza, z pominięciem znanego organom adresu miejsca zamieszkania przedsiębiorcy. Tymczasem, jak wynika z art. 148 § 1 Op, w brzmieniu wprowadzonym od dnia 1 stycznia 2016 r. przez art. 1 pkt 107 ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz.1649 ze zm.), mającym zastosowanie do doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] stycznia 2016 r., pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. W myśl art. 148 § 2 pkt 2 Op, w obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r. brzmieniu, pisma osobom fizycznym mogą być także doręczane w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata. Z tego wynika, iż zasadą jest dokonywanie doręczeń pod adres miejsca zamieszkania lub adres dla doręczeń w kraju, alternatywnie zaś min. pod adres miejsca prowadzenia działalności przez adresata. Brak jest zatem podstaw do wywodzenia braku należytej staranności po stronie skarżącej, w sytuacji gdy organ nie podjął próby skierowania korespondencji pod adres zamieszkania skarżącej, choć nim dysponował. Jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, organ z adresu miejsca zamieszkania skarżącej skorzystał już po zakończeniu postępowania, doręczając pod ten adres zawiadomienie o skierowaniu wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej. W tej sytuacji za dowolne i pochopne, w świetle treści art. 162 Op uznać należy przyjęcie przez organ, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, zaś niepodejmowanie korespondencji kierowanej pod adres prowadzenia działalności gospodarczej było jej zamierzonym zachowaniem, co wyklucza uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor IC obowiązany będzie wziąć pod rozwagę ocenę prawną i wywody zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, i do powołanych przez skarżącą oraz zaistniałych w sprawie okoliczności odnieść się w kontekście tego czy skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Mając na uwadze powyższe, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Sąd uchylił bowiem zaskarżone postanowienie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), gdyż strona skarżąca reprezentowana była przed Sądem przez radcę prawnego. Na łączną kwotę ([...] zł) przysługujących do zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania składa się [...] zł uiszczonego wpisu stałego od skargi, [...] zł kosztów zastępstwa procesowego i [...] zł uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.