VIII SA/Wa 998/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Gminy [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za 2005 rok postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] maja 2011 r. Gmina [...] (dalej: "skarżąca" lub "gmina") działając przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2011 r. oddalającego skargę na decyzję Ministra Finansów w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za 2005 rok. Jednocześnie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała wysokość środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym – [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł oraz wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – [...] zł. Uzasadniając złożony wniosek gmina podniosła, że jako jednostka samorządowa realizuje zadania o charakterze publicznym na rzecz mieszkańców, zarówno zlecone z mocy ustawy jak i własne z wielu dziedzin m.in. oświaty, pomocy społecznej, ochrony zdrowia, gospodarki wodno – ściekowej, zbiórki odpadów komunalnych. Na realizację tych zadań gmina otrzymuje subwencje, dotacje z budżetu państwa oraz gromadzi własne dochody. Z uwagi na stale zwiększający się zakres zadań gminy i olbrzymie potrzeby zarówno w sferze społecznej jak i infrastrukturalnej wielkość budżetu nie pozwala na ich pełną realizację. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że posiada zadłużenie w wysokości [...] zł z tytułu kredytów i pożyczek, które w bieżącym roku wzrośnie do kwoty [...] zł z powodu realizowanych zadań inwestycyjnych (budowa sieci wodno-kanalizacyjnej, budowa oczyszczalni ścieków). Wyjaśniła, że w ubiegłym roku poza wydatkami bieżącymi na akcję powodziową w wysokości [...] zł musiała ponieść wydatki związane z likwidacją jej skutków tj. na remonty dróg gruntowych ponad [...]zł. Postanowieniem z 17 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W dniu [...] czerwca 2011 r. (data nadania) skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. Nie zgodziła się ze stanowiskiem, iż ustalona rezerwa ogólna w kwocie [...] zł może być przeznaczona w toku wykonywania budżetu na jakikolwiek rodzaj wydatków budżetowych. Podniosła, że rok budżetowy już trwa i ustalona rezerwa ogólna została już w większości wykorzystana. Wskazała, iż w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy na gminie spoczywać będzie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego nie tylko w rozpoznawanej sprawie, ale także w czterech innych sprawach na łączną kwotę prawie [...] zł. Środki z rezerwy ogólnej mogą być przeznaczone na zwiększenie innych wydatków budżetowych, jednakże ich przeznaczenie na pokrycie kosztów sądowych wpłynie na zmniejszenie rezerwy, a w konsekwencji uniemożliwi gminie realizację jej zadań w przypadku wystąpienia nagłych i nieprzewidzianych zdarzeń losowych. Uiszczenie wpisu sądowego przełoży się na wzrost deficytu budżetowego zaplanowanego w budżecie na 2011 rok na kwotę [...] zł finansowanego m.in. z zaciągniętych kredytów i pożyczek. Także będzie skutkować koniecznością dokonania korekty uchwały budżetowej, w sytuacji gdy gmina i tak nie ma środków na pokrycie opłaty sądowej. Podniosła, iż [...] lutego 2011 r. Rada Gminy [...] podjęła uchwałę nr [...] w sprawie zmian w uchwale budżetowej na 2011 rok, na podstawie której zwiększono planowane wydatki budżetowe gminy na kwotę [...] zł przy jednoczesnym zwiększeniu dochodów jedynie o kwotę [...] zł. Aktualnie łączne dochody gminy w 2011 r. wynoszą [...] zł, a wydatki [...] zł. Deficyt budżetowy zwiększył się o kwotę [...] zł i wynosi obecnie [...] zł., stanowiąc równowartość [...]% całkowitych dochodów gminy. W celu realizacji koniecznych wydatków gmina zaplanowała zaciągnięcie pożyczek w kwocie [...] zł. Wskazała przy tym, iż na powstanie deficytu wpływ miała ubiegłoroczna powódź, gdyż poza wydatkami bieżącymi na akcję powodziową w kwocie przekraczającej [...] zł gmina musiała ponieść także wydatki związane z likwidacją jej skutków w kwocie [...] zł. Natomiast na rok bieżący zaplanowana jest budowa sieci wodno-kanalizacyjnej w miejscowości K.. Podniosła także, iż zupełnie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku jest wykazany przez gminę fakt, iż miała ona na rachunku bankowym zgromadzone środki w kwocie ponad [...] zł. W jej ocenie, pogląd ten jest nieadekwatny do przedmiotowej sytuacji, gdyż skarżąca jest jednostką samorządu terytorialnego, czyli jednostką zupełnie odmiennego typu niż np. przedsiębiorstwo. W konkluzji stwierdziła, iż już na etapie składania skargi kasacyjnej wykazane zostało, że skarżąca nie dysponuje środkami, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie opłat sądowych i wydatków. Zauważyła przy tym, iż ubiega się o przyznanie prawa pomocy tylko w części, a nie w całości. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analizując wniosek w tym przedmiocie trzeba mieć na względzie z jednej strony sytuację finansową wnioskodawcy i jego możliwości płatnicze, z drugiej natomiast zasadność przeniesienia ciężaru kosztów postępowania na pozostałe podmioty i współobywateli w przypadku pozytywnego orzeczenia. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, że na skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia wpisów sądowych także w [...] innych sprawach zawisłych przed Sądem (VIII SA/Wa 235-238/11). W związku z powyższym oceniając zdolności płatnicze skarżącej należy brać pod uwagę nie tylko koszty ciążące na niej w przedmiotowej sprawie, ale całą kwotę, którą obowiązana jest uiścić. Z analizy sytuacji finansowej jednostki wynika, że skarżąca ma na rachunku bankowym zgromadzone środki w wysokości [...] zł i zaplanowane dochody na 2011 r. w wysokości [...] zł (por. k. [...] akt sądowych). Z uchwały budżetowej Gminy [...] na 2011 rok i uchwały ją zmieniającej wynika, że deficyt budżetowy ustalono w wysokości [...] zł (został zwiększony o kwotę [...] zł). Deficyt sfinansowany zostanie przychodami pochodzącymi z kredytów, pożyczek ([...] zł), nadwyżki budżetowej z lat ubiegłych ([...] zł) oraz wolnych środków ([...] zł). Wydatki określono na kwotę [...] zł. Jednocześnie rezerwa ogólna ustalona została w wysokości [...] zł., a rezerwa celowa na realizację zadań własnych gminy z zakresu zarządzania kryzysowego w wysokości [...] zł. W ocenie Sądu uchwalając budżet na 2011 r. Rada Gminy [...] miała wiedzę o toczącym się postępowaniu przed Ministrem Finansów w sprawie zmniejszenia części oświatowej subwencji ogólnej za 2005 r. W obrocie prawnym pozostawały bowiem wydane w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia (decyzja z [...] grudnia 2009 r. i utrzymująca ją w mocy decyzja z [...] lipca 2010 r. – doręczona [...] sierpnia 2010 r.). Dlatego też gmina uchwalając budżet na 2011 r. powinna była brać pod rozwagę ewentualne koszty postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Ponadto rezerwa ogólna charakteryzuje się tym, że może być przeznaczona w toku wykonywania budżetu na jakiekolwiek rodzaje wydatków budżetowych. Tak więc dopuszczalne i możliwe jest wygospodarowanie przez skarżącą środków na koszty sądowe. Należy w tym miejscu zauważyć, iż w uchwale budżetowej na 2011 rok rezerwa celowa na realizację zadań własnych gminy z zakresu zarządzania kryzysowego określona została w wysokości [...] zł. Powyższe stanowi zabezpieczenie gminy w razie wystąpienia sytuacji kryzysowej spowodowanej zdarzeniami losowymi. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt posiadania środków na rachunku bankowym. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 504). Zdaniem Sądu koszty sądowe jakie gmina obowiązana jest ponieść na obecnym etapie postępowania sądowego ([...] zł) winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami. Powyższe okoliczności skłaniają Sąd do uznania, że skarżąca, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Ponadto nie wykazała, iż zdobycie przez nią bądź przeznaczenie posiadanych środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Konkludując należy stwierdzić, że gmina nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.