VIII SAB/Wa 4/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi W. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w R. w przedmiocie wydania zaświadczenia 1. zobowiązuje Dyrektora Aresztu Śledczego w R. do rozpoznania wniosku W. S. z 18 września 2024 r. o wydanie zaświadczenia w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Dyrektor Aresztu Śledczego w R. dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku opisanego w punkcie 1 (pierwszym) wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wnioskiem z 18 września 2024 r. W. S. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) zwrócił się do Dyrektora Aresztu Śledczego w R. (dalej: Dyrektor AŚ, organ) o wydanie zaświadczenia urzędowego (w czterech egzemplarzach) dotyczącego danych, wchodzących w skład dziennika korespondencji urzędowej wychodzącej osadzonych w Areszcie Śledczym w R., potwierdzających fakt wysyłki przez Kancelarię Aresztu Śledczego w R. korespondencji urzędowej w okresie od 20 grudnia 2023 r. do 30 stycznia 2024 r., której nadawcą był skarżący. Wniosek strony wpłynął do organu 23 września 2024 r. Pismem z 23 października 2024 r. znak: [...] organ udzielił skarżącemu odpowiedzi wskazując, iż kwestia wydania zaświadczenia odnośnie do zaewidencjonowanej i wysłanej przez skarżącego korespondencji urzędowej była już stronie wielokrotnie wyjaśniana. Ponadto skarga w tej kwestii została uznana przez Sędziego Sądu Okręgowego w R. III Wydział Penitencjarny za bezzasadną. W złożonej pismem z 3 stycznia 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze skarżący zarzucił organowi bezczynność w zakresie rozpoznania wniosku z 18 września 2024 r. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania ww. wniosku w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz stwierdzenie, że Dyrektor AŚ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu tego wniosku, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, iż ww. zaświadczenie jest mu niezbędne celem przedłożenia do Sądu Rejonowego w R. Wydział Cywilny w przyszłej sprawie o zadośćuczynienie, którą skarżący ma zamiar wytoczyć przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w R.. Zdaniem skarżącego jego wniosek o wydanie zaświadczenia został przez organ błędnie procedowany i rozpatrzony w trybie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2022 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych (Dz. U z 2022 r. poz. 1960, dalej: rozporządzenie), a powinien w oparciu o przepisy działu VII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.). Zgodnie z art. 217 § 3 k.p.a. Dyrektor AŚ, działający jako organ administracji, winien wydać w ustawowym terminie zaświadczenie urzędowe, ewentualnie postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia (art. 219 k.p.a.). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Dyrektor AŚ wyjaśnił, że udzielił skarżącemu niezwłocznie odpowiedzi na kierowany przez niego wniosek o wydanie żądanego zaświadczenia. Organ uznał, że wskazana przez skarżącego podstawa prawna, tj. art. 217 § 2 pkt 2 i § 3 oraz art. 218 § 1 i § 2 k.p.a. nie została prawidłowo przywołana. O kwalifikacji pisma decyduje jego treść, a nie nazewnictwo. O trybie procedowania sprawy decyduje organ załatwiający w oparciu o analizę treści pisma i wykładni obowiązujących przepisów. Dalej organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono podstaw do procedowania sprawy na podstawie przepisów określonych w dziale VII k.p.a. przede wszystkim dlatego, że osoba ubiegająca się o wydanie zaświadczenia nie ma żadnego interesu prawnego w ubieganiu się o jego wydanie. Uzasadnienie żądania wydania zaświadczenia jakimiś hipotetycznymi sprawami sądowymi, które skarżący ma zamiar prowadzić w przyszłości, nie jest na pewno wykazaniem tego interesu. Z tych przyczyn sprawa była procedowana w oparciu o przepisy rozporządzenia. Informację o sposobie załatwienia wniosku skarżący otrzymał w terminie wynikającym z § 7 ust. 1 rozporządzenia. Reasumując, organ wskazał, że wniosek nie dotyczył informacji, co do których organ jest zobowiązany wydać zaświadczenie. Kierowany był on jedynie we własnym interesie strony, a jednocześnie strona otrzymała odmowne stanowisko w przedmiocie swojego wniosku, więc nie można tu mówić o bezczynności organu. Skarga na bezczynność ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Bezczynność podmiotu zobowiązanego ma miejsce w sytuacji, gdy podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie podejmie czynności określonych w przepisach. Tym samym ochronie przewidzianej instytucją skargi na bezczynność nie powinny podlegać działania skarżącego wynikające z ww. stanu faktycznego, tj. działania w celu utrudnienia funkcjonowania organów Służby Więziennej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (w pkt 2 art. 3 § 2 p.p.s.a. zawarto przypadki dotyczące postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty). Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W myśl z kolei art. 149 § 2 p.p.s.a sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności Sąd zobligowany był do zbadania treści żądania skarżącego zawartego we wniosku z 18 września 2024 r. W ocenie Sądu skarżący jasno wyartykułował w nim czego żąda, a mianowicie wniósł o wydanie zaświadczenia potwierdzającego fakt wysyłki przez Kancelarię Aresztu Śledczego w R. wszelakiej korespondencji, której nadawcą był skarżący, w okresie od 20 grudnia 2023 r. do 30 stycznia 2024 r. Zatem wniosek skarżącego nie ma na celu utrudnienia funkcjonowania organów Służby Więziennej, ani nie dotyczy zdarzeń związanych z działalnością organu, ale odnosi się do potwierdzenia faktu dokonywania przez skarżącego określonej czynności. Brak jest zatem podstaw do uznania, że przedmiotowa skarga nie odnosi się do wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. Żądanie skarżącego dotyczy potwierdzenia faktów, wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. W związku z tym pismo skarżącego winno podlegać ocenie przez pryzmat przepisów działu VII k.p.a. ("Wydawanie zaświadczeń"). Zgodnie z art. 217 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (§ 2). W przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 218 § 2 k.p.a.). Przy czym, odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 219 k.p.a.). Istotą zaświadczenia wydawanego na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 i art. 218 § 1 k.p.a. jest zatem potwierdzenie pewnego stanu rzeczy - faktów albo stanu prawnego, którego istnienie jest niewątpliwe, niesporne i wynika z prowadzonej przez dany organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Dotyczy zatem czynności faktycznych administracji, co oznacza, że jest aktem wiedzy, a nie aktem woli. Nie zawiera w sobie elementu władztwa administracyjnego i nie jest nastawione na wywołanie skutków prawnych. Nie ma także charakteru interpretacyjnego, jak i nie kształtuje w sposób jednostronny, władczy sytuacji prawnej podmiotu żądającego wydania zaświadczenia. Zaświadczenia wydawane są w uproszczonej procedurze, w której postępowanie wyjaśniające jest zawężone do "koniecznego zakresu" (art. 218 § 1 k.p.a.). W związku z powyższym należało ocenić, czy spełnione zostały przesłanki z art. 218 w związku z art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., czy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę, nie jest w stanie stwierdzić dokładnie, jakimi rejestrami i ewidencjami dysponuje organ. Niemniej jednak, skoro skarżący zwracał się do organu z prośbą o wydanie zaświadczenia potwierdzającego w określonym czasie fakt wysyłki przez Kancelarię Aresztu Śledczego w R. korespondencji, której nadawcą był skarżący, to organ winien ocenić, czy posiada dane w tym zakresie oraz czy wnioskodawca wykazał interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Jeżeli tak, to winien rozważyć wydanie zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącego, a jeżeli nie, to zgodnie z art. 219 k.p.a. winien wydać stosowne postanowienie w tym przedmiocie, na które służy zażalenie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że istnienie po stronie wnioskodawcy interesu prawnego lub przepisu prawa, który wymaga uzyskania stosownego zaświadczenia, to warunki niezbędne, jakie musi spełnić zainteresowany, by móc otrzymać stosowne zaświadczenie, przy czym warunki te mają podstawowe znaczenie wówczas, gdy organ administracji publicznej w ogóle może uczynić zadość żądaniu wnioskodawcy. Innymi słowy, warunki te mają znaczenie prawne w sprawie o wydanie zaświadczenia, gdy - obiektywnie rzecz ujmując - organ administracji publicznej jest władny zaświadczyć to, o co wnosi osoba zainteresowana (tak WSA w Warszawie w wyroku z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1962/19, publ. cbosa). Nie sposób nie zauważyć, że już we wniosku o wydanie zaświadczenia skarżący podał, że jego uzyskanie jest niezbędne celem przedłożenia w toku postępowania przed Sądem Rejonowym w R. Wydział Cywilny. Organ winien więc ocenić, czy wykazał on interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że każdemu obywatelowi przysługuje prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483). Termin, w jakim organ powinien rozpatrzyć wniosek skarżącego, wynika z art. 217 § 3 k.p.a. W myśl tego przepisu zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni. To w tym terminie organ winien wydać zaświadczenie, bądź wydać postanowienie o odmowie jego wydania. Odmowa wydania zaświadczenia zaś jest zasadna m.in. wówczas, gdy organ, do którego skierowano żądanie wydania zaświadczenia, jest niewłaściwy w tej sprawie, lub organ nie dysponuje danymi pozwalającymi na wydanie zaświadczenia, lub organ nie może spełnić żądania odnośnie do treści zaświadczenia ze względu na zasób posiadanych danych lub ze względu na zakaz wynikający z przepisów prawa (por. wyrok WSA w Gliwicach z 13 lipca 2021 r., sygn. akt III SAB/Gl 93/21, publ. Lex nr 3217762). Oceniając procedowanie organu w rozpoznaniu wniosku strony z 18 września 2024 r. przez pryzmat powołanych wyżej argumentów, Sąd doszedł do przekonania, że organ dopuścił się bezczynności (punkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W wyznaczonym terminie nie wydał zaświadczenia, ani też nie wydał postanowienia o odmowie jego wydania. Ograniczył się jedynie do udzielenia skarżącemu odpowiedzi, że kwestia wydania zaświadczenia odnośnie do zaewidencjonowanej i wysyłanej przez niego korespondencji urzędowej była już wielokrotnie mu wyjaśniana. Jednak – jak wynika z akt administracyjnych sprawy – organ rozpoznawał wcześniejszy wniosek strony o wydanie zaświadczenia w innym trybie. Natomiast przedmiotowy wniosek z 18 września 2024 r., w ocenie Sądu, winien być rozpoznany w trybie przepisów działu VII k.p.a. w terminie wynikającym z art. 217 § 3 k.p.a. W związku z tym Sąd w punkcie 1 sentencji wyroku zobowiązał organ do załatwienia tego wniosku, wyznaczając w tym celu termin 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu niewydanie zaświadczenia bądź postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia nie było jednak wynikiem złej woli organu, lecz odmiennej interpretacji przepisów prawa. Organ bowiem działał w przekonaniu, że wniosek podlega załatwieniu w trybie przepisów rozporządzenia. Dlatego w punkcie 3 sentencji wyroku, działając na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Sąd w punkcie 4 sentencji wyroku przyznał pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu przysługujące mu wynagrodzenie za zastępstwo procesowe przed Sądem I instancji w kwocie 480 zł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).