VIII SAB/Wa 44/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na bezczynność Starosty G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza bezczynność Starosty G. w zakresie rozpoznania wniosku J. S. z dnia 4 maja 2023 roku o udostępnienie informacji publicznej, jednocześnie uznając, iż bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. zasądza od Starosty G. na rzecz J. S. kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Syg. akt VIII SAB/Wa 44/23 Uzasadnienie Pismem procesowym z dnia 26 maja 2023 roku J. S. wniósł skargę na bezczynność Starosty G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Wskazywał, że w dniu 4 maja 2023 roku drogą elektroniczną złożył do organu wniosek o udostępnienie informacji publicznej chcą uzyskać informacje ,, kto w latach 2012 -2023 był właścicielem boiska sportowego zlokalizowanego przy Zespole Szkół im. W. w J. oraz podmiotem, który ten obiekt mógł dzierżawić lub użyczyć osobie trzeciej ‘’. Do dnia wniesienia skargi organ nie udzielił żądanej informacji. W ocenie skarżącego zachowanie organu jest to niezgodne z przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej( DZ.U z 2022 roku, poz. 902 dalej jako u.d.i.p.). Organ ani nie udostępnił żądanej informacji, ani nie wydał decyzji o odmowie dostępu do informacji publicznej. Organ w odpowiedzi na skargę podnosił, iż odpowiedź skarżącemu została udzielona natychmiast po dotarciu jej do organu. Pierwotny wniosek nie został prawidłowo doręczony z uwagi na fakt, że trafił do folderu ,, spam ‘’. Skarżący w dniu 26 maja 2023 roku wysłał wiadomość mailową z zapytaniem czy otrzyma odpowiedź na swój wniosek z dnia 4 maja 2023 roku. Do tego maila załączył swój wcześniejszy wniosek. Organ w tej sytuacji niezwłocznie udzielił informacji publicznej na zadane pytanie z dnia 4 maja 2023 roku. Z uwagi na powyższe zdaniem organu skarga na bezczynność jest bezprzedmiotowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Według art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z § 1b - sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. § 2 art. 149 p.p.s.a. stanowi, że sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz Skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że procedurę dostępu do informacji publicznej w kompleksowy sposób reguluje ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, która kształtuje prawo do informacji publicznej, a także określa zasady i tryb jej udostępniania. Określenie na czym polega bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej wymaga odniesienia się do przepisów właśnie tej ustawy. W orzecznictwie sądowym oraz doktrynie prawniczej zgodnie przyjmuje się, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Innymi słowy, bezczynność organu administracyjnego można najogólniej określić jako taki stan rzeczy, w którym zawisła przed organem sprawa nie została załatwiona, mimo upływu przewidzianych w przepisach prawa terminów, a organ nie podejmuje w tym zakresie żadnych działań. Pojęcie informacji publicznej ustawodawca unormował w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. wskazując, że informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, zaś art. 6 u.d.i.p. zawiera przykładowy katalog takich spraw. Natomiast katalog podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej został określony w art. 4 u.d.i.p. Z dalszych przepisów u.d.i.p. wynika, że udostępnianie informacji publicznej odbywa się na wniosek i winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Organ jest niewątpliwie podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, zaś Starosta jest organem samorządu terytorialnego szczebla powiatowego. W związku z argumentacją Organu wyjaśnienia wymaga, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że za wniosek pisemny o udostępnienie informacji publicznej uznawać również należy przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail). Wiąże się z tym obowiązek podmiotów zobowiązanych do udzielenia informacji publicznej takiej konfiguracji poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej, aby zapewniony był bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania oficjalnych systemów służących do komunikacji, w tym poczty elektronicznej, nie mogą być zaś przerzucane na korzystających z tych systemów wnioskodawców. Ryzyko nieodebrania przez podmiot zobowiązany wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej tego podmiotu, obciąża ten podmiot, a nie wnioskodawcę. Jeżeli zatem wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiłoby bowiem, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna od arbitralnej woli podmiotu zobowiązanego. Godziłoby to w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji RP), jak też gwarantujące dostępność informacji publicznej - art. 61 ust. 1 Konstytucji RP. Przyjmuje się również, że wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi dostateczny dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana (por. wyroki NSA: z dnia 19 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 380/18; z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2577/17; z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 344/17, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Do organów administracji publicznej należy zatem takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na jej adres podań, wniosków i pism, wobec prawnej dopuszczalności wnoszenia ich drogą elektroniczną (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2946/15; wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 613/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II SAB/Łd 207/17 i powołane tam orzecznictwo). W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że Skarżący kierując wiadomość na podany oficjalnie na stronie internetowej adres e-mail Organu. W myśl art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. W orzecznictwie akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Naruszenie kwalifikowane jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13; a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14 w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13; w Szczecinie z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II SAB/Sz 34/13 – dostępne na www.nsa.gov.pl). Organ w związku z tym, że udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego o informację publiczną z przekroczeniem ustawowego terminu pozostawał w bezczynności, która została przerwana przed wydaniem rozstrzygnięcia przez sąd i dlatego nie zachodziła potrzeba nałożenia obowiązku udostępnienia żądanej informacji. W sytuacji gdy opóźnienie w załatwieniu wniosku skarżącego o udzielenie informacji publicznej wynikało z błędu i skierowania wniosku do ,, spamu ‘’ oraz opóźnienie w udzieleniu informacji było kilkudniowe, nie można uznać, iż miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. może fakultatywnie wymierzyć grzywnę lub przyznać na rzecz skarżących sumę pieniężną, w wysokości określonej w art. 154 § 5 p.p.s.a. Wprowadzając możliwość przyznania sumy pieniężnej wzorowano na rozwiązaniu przyjętym w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (DZ.U nr 179, poz. 1843 ze zm.). Przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości oraz rekompensatę dla skarżącego za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania. Następuje w wysokości proporcjonalnej do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego. Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania( postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2015 roku, syg. akt III SPP 10/15). Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że fakt bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Bez wątpienia przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu załatwieniu sprawy, co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając zwrot uiszczonego wpisu sądowego.