VIII SAB/Wa 94/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M.- wspólnika spółki cywilnej [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. - wspólnika spółki cywilnej [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2009 postanawia: 1) przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 24 września 2015 r., po rozpoznaniu wniosku P. M. - wspólnika spółki cywilnej [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to opierało się na stwierdzeniu, że miesięczny dochód skarżącego ([...] zł) wyczerpują stałe wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, a jednocześnie przeciwko stronie toczy się wiele postępowań o zapłatę oraz postępowania egzekucyjne. Oceniając zdolności płatnicze skarżącego Sąd wziął pod uwagę nie tylko koszty ciążące na skarżącym w przedmiotowej sprawie, ale generalną kwotę, którą obowiązany jest on uiścić w związku z ciążącym na nim obowiązkiem uiszczenia wpisów sądowych w ponad [...] sprawach na łączną kwotę ponad [...] zł. Uznając, że obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł stanowiłby ograniczenie konstytucyjnego prawa skarżącego do sądu, Sąd od tej opłaty sądowej stronę zwolnił. Uzasadniając odmowę uwzględnienia złożonego wniosku w pozostałym zakresie Sąd wskazał, iż nie może zakładać, że sytuacja materialna skarżącego nie ulegnie w przyszłości poprawie. Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. VIII SAB/Wa 94/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. M. - wspólnika spółki cywilnej [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2009. W związku z wezwaniem do uiszczenia opłaty kancelaryjnej skarżący wniósł o zwolnienie go z tej opłaty ze względu na brak środków finansowych na jej poniesienie. Na mocy zarządzenia z dnia [...] marca 2016 r. skarżący wezwany został do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu (PPF). W wyznaczonym terminie skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w nim, że spółka z uwagi na nierozstrzygnięte spory z ARiMR nie prowadzi działalności produkcyjnej, nie osiąga przychodu, nie posiada majątku, nie posiada gotówki ani oszczędności, nie posiada aktywów do zbycia. W dniu [...] marca 2016 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 17 grudnia 2015 r. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Należy zauważyć, że rozpoznawany obecnie wniosek o prawo pomocy jest kolejnym, drugim wnioskiem skarżącego złożonym w tym przedmiocie, o tożsamym w stosunku do uprzednio złożonego wniosku zakresie żądania - zwolnienia od kosztów sądowych. Prawomocne rozstrzygnięcie postanowieniem z dnia 24 września 2015 r. kwestii zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych wymaga zatem ustalenia, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca zmianę wskazanego powyżej prawomocnego postanowienia Sądu. Stosownie bowiem do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Jak wynika z treści postanowienia z dnia 24 września 2015 r. pierwotnym powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości [...] zł było uznanie przez Sąd, że na ówczesnym etapie postępowania przedwczesne było przesądzanie o zasadności zwolnienia skarżącego od pozostałych kosztów sądowych w oparciu o założenie, że sytuacja finansowa skarżącego pozostanie w przyszłości, tj. w momencie gdy koszty te staną się wymagalne, niezmienne niekorzystna – niepozwalająca stronie ponieść tych kosztów we własnym zakresie. Takie złożenie otwiera drogę do zmiany postanowienia z 24 września 2015 r. o ile zasadne będzie stwierdzenie, że okoliczności sprawy zmieniły się w sposób wskazujący na pogorszenie sytuacji finansowej strony, uniemożliwiający wnioskodawcy poniesienie kosztów opłaty kancelaryjnej ([...] zł) oraz wpisu od skargi kasacyjnej ([...] zł) samodzielnie. W ocenie referendarza sądowego, taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zwolnienie skarżącego od pozostałych kosztów sądowych w całości, nie została wykazana. Ocena ta uwzględnia okoliczności wskazane przez stronę w uzasadnieniu rozpoznawanego wniosku, jak również znane organowi sądowemu rozpoznającemu wniosek z urzędu. W odniesieniu do okoliczności podanych w rozpoznawanym wniosku, wskazujących na nieosiąganie przez skarżącego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej zauważyć należało, że w aspekcie osiągania przez skarżącego dochodów z tego źródła dochodów sytuacja finansowa skarżącego podlegała ocenie Sądu w toku rozpoznawania poprzedniego wniosku o prawo pomocy. Na mocy wezwania sądowego z dnia [...] lipca 2015 r. (k. 24) skarżący zobowiązany został do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych nie tylko osobistych, ale również związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wskazania wysokości przychodów (dochodów) z wszystkich źródeł. Okoliczność, iż pozarolnicza działalność gospodarcza skarżącego przynosi straty stanowiła element stanu faktycznego ustalonego przez WSA w Warszawie rozpoznający uprzednio złożony wniosek o prawo pomocy. Tym samym nie można obecnie przyjąć, że okoliczności związane z uzyskiwaniem przez skarżącego dochodów z działalności gospodarczej zmieniły się w czasie postępowania sądowego w sposób wskazujący na zasadność zmiany postanowienia z dnia 24 września 2015 r. W odniesieniu do dochodów skarżącego uzyskiwanych z innych źródeł należy zauważyć, że rozstrzygnięcie przyjęte w postanowieniu z dnia [...] września 2015 r. powzięte zostało na gruncie ustaleń, iż dochody w wysokości [...] zł skarżący uzyskuje z tytułu: zatrudnienia ([...] oraz [...] zł) oraz działalności rolniczej ([...] zł) – według oświadczeń złożonych w pkt 10 formularza poprzednio złożonego wniosku. Wysokość aktualnie osiąganych dochodów z tych źródeł ustalona została w oparciu o wyjaśnienia skarżącego złożone w sprawie prowadzonej pod sygn. akt VIII SA/Wa 979/15, w której wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy podał, że z tytułu dochodu rolniczego otrzymuje kwotę [...] zł miesięcznie, z tytułu zatrudnienia na 1/4 etatu kwotę [...] zł (brutto) oraz z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu kwotę [...] zł (brutto). Nie ma podstaw by uznać, że oświadczenia te, złożone przez skarżącego na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy prowadzonego w okresie nieodległym czasowo w stosunku do postępowania w sprawie rozpoznawanego wniosku, są nierelewantne na gruncie niniejszego postępowania. Okoliczność udokumentowania przez stronę w sprawie VIII SA/Wa 979/15 wysokości dochodów uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia czyniła zbędnym, w ocenie referendarza sądowego, wezwanie skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia stosownych oświadczeń i dokumentów dotyczących tego aspektu sytuacji finansowej strony, gdyż brak jest podstaw do uznania, że są one nieprawdziwe bądź nieaktualne. W nawiązaniu do oświadczeń strony złożonych w postępowaniu o prawo pomocy zakończonym postanowieniem z dnia 24 września 2015 r., jak również w sprawie prowadzonej pod sygn. akt VIII SA/Wa 1023/15 zauważyć należało, że ich analiza ujawnia odmienności dotyczące wysokości dochodu, jak go określa skarżący, rolniczego. W okresie podejmowania postanowienia z 24 września 2015 r. dochód ten wynosił, według deklaracji strony, [...] zł miesięcznie, w odniesieniu do roku 2016 r. z oświadczeń skarżącego wynika zaś, że dochód z tego źródła dochodów uległ zmniejszeniu o połowę. Okoliczność ta wskazuje na to, że wysokość dochodów skarżącego w stosunku do września 2015 r. uległa jedynie nieznacznej zmianie w sposób wskazujący na możliwość zmiany postanowienia z 24 września 2015 r. poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Rozstrzygnięcie takie uwzględnia to, że poznanie motywów wyroku Sądu I instancji, który rozpoznał wniesioną przez skarżącego skargę uprzednio zwalniając stronę od wpisu od skargi oraz akcentując w uzasadnieniu postanowienia zwalniającego skarżącego z tej opłaty sądowej, iż zwolnienie to umożliwi stronie wykonania prawa do sądu, stanowi kontynuację i pełną, rzeczywistą realizację tego prawa. Stanowisko takie uwzględnia ponadto orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, z którego wynika, że sprawowana przez Trybunał kontrola rozstrzygnięć odmawiających zwolnienia od kosztów sądowych jest bardziej restrykcyjna, jeżeli dotyczy kosztów sądowych na wstępnym etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, skutkujących tym, że roszczenie procesowe strony w ogóle nie zostanie zbadane w toku postępowania sądowego (zob. wyrok ETPCz z 10 stycznia 2006 r. w sprawie Teltronic – CA TV przeciwko Polsce, skarga nr 48140/99). Odmowa uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie wiązała się z tym, że ustalona przez referendarza sądowego sytuacja finansowa skarżącego nie mogła być oceniona jako nakazująca przyjąć, że sytuacja ta zmieniła się w sposób istotny, uzasadniający zmianę prawomocnego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości, tj. także od wpisu od skargi kasacyjnej. Ustalono bowiem, że skarżący nie utracił żadnego ze źródeł dochodów, których posiadanie deklarował w poprzednio złożonym wniosku, a jedynie wysokość tego dochodu (z tytułu działalności rolniczej) uległa zmniejszeniu. Odstępując od żądania udokumentowania przez skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. wysokości dochodu z działalności rolniczej referendarz sądowy miał na względzie, że czynności podejmowane przez organy sądowe w innych postępowaniach dotyczących przyznania skarżącemu prawa pomocy w aspekcie udokumentowania przez stronę wysokości dochodu z działalności rolniczej okazały się bezskuteczne (zob. np. postanowienie z dnia 16 marca 2016 r., VIII SA/Wa 979/15; z dnia 21 marca 2016 r., VIII SA/Wa 1023/15). Referendarz sądowy uznaje tym samym, że w następstwie wskazanych powyższej czynności skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, występując o dalsze zwolnienie od kosztów sądowych powinien działać z niezbędną starannością polegającą na przedstawieniu – wraz z wnioskiem o prawo pomocy podlegającym rozpatrzeniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. - okoliczności świadczących o takiej zmianie swojej kondycji finansowej, która uzasadniałaby uwzględnienie tego wniosku, wraz ze stosownymi dowodami. Należało bowiem zakładać, że zgłoszenie wniosku o dalsze zwolnienie od kosztów sądowych powinna poprzedzać ocena pełnomocnika podstaw przewidzianych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do tego rodzaju żądania przez stronę zwolnienia jej od pozostałych kosztów sądowych, a ponadto, że skuteczne doręczenie skarżącemu w toku wielu postępowań sądowoadministracyjnych licznych wezwań do udokumentowania deklarowanej kondycji finansowej, a następnie postanowień odmawiających przyznania prawa pomocy w związku z brakiem rzetelnej współpracy skarżącego z sądem lub organem sądowym rozpoznającym wniosek o prawo pomocy (por. ww. postanowienia w sprawach VIII SA/Wa 979/15, VIII SA/Wa 1023/15) wskazuje na posiadaną przez skarżącego świadomość co do wymogów wiążących się ze skutecznym zgłoszeniem żądania dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych. W tych warunkach, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 165 p.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.