VIII SO/Wa 2/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z 15 lutego 2013 r. E. K. (dalej: "skarżąca") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała, że wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo rolne ([...] ha), z którego dochód ([...] zł) pozwala jedynie na przetrwanie. Dodatkowo oświadczyła, że nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada majątku, zaś nietrafiona inwestycja w postaci zakupu "[...]" pochłonęła oszczędności małżonków całego życia. Środki uzyskane z jego sprzedaży w całości zostały przeznaczone na spłatę kredytu zaciągniętego uprzednio na jego zakup. Natomiast w uzupełnieniu wniosku, skarżąca przedłożyła dodatkowe dokumenty źródłowe, z których wynikało między innymi, że dokonała zbycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na [...] za kwotę [...] zł oraz nabyła [...] nieruchomości rolne (za łączną kwotę [...] zł) i sprzęt rolniczy. Postanowieniem z 26 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 15 maja 2013 r. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. Zarzuciła, że wadliwie dokonano oceny stanu faktycznego, podczas gdy z załączonych dokumentów, w tym aktu notarialnego jednoznacznie wynika, że z kwoty uzyskanej ze sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, tj. [...] zł na rzecz skarżącej i jej męża została przekazana jedynie kwota [...] zł. Stąd za nieprawidłowy uznała wywód, że jest osobą majętną. Z kwoty tej dokonała spłaty zobowiązań wobec banku, gdyż przedmiotowa nieruchomość obciążona była hipoteką. Odnośnie pozostałych inwestycji wskazała, że było to niezbędne do dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego, które stanowi jedyny dochód jej rodziny. Wskazała, że otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów. Nadto uzyskuje wpływy z tytułu sprzedaży [...]. Nie jest to jednak dochód, ale przychód. Obecnie ponosi wysokie nakłady w prowadzonym gospodarstwie rolnym z uwagi na porę roku (uprawa ziemi i siew). W konsekwencji stwierdziła, że obowiązek uiszczenia wpisu od skargi może uniemożliwić jej skorzystanie z prawa do sądu. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z tym osoby występujące na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku. Czyli winny w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że w ich przypadku występują przesłanki do uwzględnienia ich wniosku. Warto dodać, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Natomiast zawarte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza przekonanie Sądu, że osoba ta znajduje się w sytuacji, o której mowa w cytowanych przepisach u.p.p.s.a. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy strona skarżąca rzeczywiście wykazała, iż pozbawiona jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionego materiału źródłowego wynika, że skarżąca nie należy do osób szczególnie ubogich. Jej sytuacja życiowa nie nosi znamion wyjątkowości skutkujących koniecznością przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności wskazać należy, że skarżąca utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które przynosi stałe i regularne dochody. Z analizy wyciągów bankowych wynika, że skarżąca posiada środki finansowe z różnych źródeł, w tym wykazała wpływy na konto w kwotach niejednokrotnie wyższych niż [...]zł. Już choćby z tej przyczyny podnoszona argumentacja skarżącej nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Podnoszone okoliczności, w tym przejściowe trudności związane z utrzymaniem rodziny, jak również konieczność spłaty innych zobowiązań prywatnoprawnych, nie korzystają w ocenie Sądu z pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczyć należy opłaty sądowe. Podkreślić należy, że koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań, w tym zaciąganych kredytów na prywatne cele. Opłaty sądowe stanowią daniny publiczne, zatem wbrew twierdzeniom skarżącej zwolnienie z ich płacenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstyucji RP). Stąd zastosowanie tego wyjątku winno odnosić się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru tych wydatków na innych obywateli. Na marginesie wskazać należy, że inwestycja na [...] potwierdza, że skarżąca nie należy do grupy osób ubogich. Istotne jest, że możliwości wygospodarowania środków w związku z udziałem w postępowaniu sądowym wynikają nie tyle z ich niedostateczności sensu stricte, lecz z konieczności ich wydatkowania na inne cele, w tym prywatne. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.