VIII SO/Wa 9/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 października 2008 r. sprawy z wniosku S.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. w przedmiocie ustalenia wymiaru podatku rolnego za 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF S.G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że ze względu na podeszły wiek i liczne schorzenia wymagające dużych nakładów finansowych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wyjaśnił, ze wraz z żoną utrzymuje się z emerytury w łącznej wysokości 1.410 zł i poza domem oraz niewielką nieruchomością rolną (0,76 ha) nie posiada żadnego majątku. Pismem z dnia 12 sierpnia 2008 r. zobowiązano skarżącego do nadesłania kserokopii zaskarżonej decyzji, zaświadczenia (odcinków) o wysokości emerytury skarżącego i jego żony oraz wskazania wysokości wydatków na bieżące utrzymanie. Wnioskodawca nie wykonał powyższego wezwania referendarza sądowego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 września 2008 r. odmówiono S.G. przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 26 września 2008 r. wnioskodawca złożył sprzeciw od przedmiotowego postanowienia, podnosząc, iż referendarz sądowy nie miał podstaw prawnych do wydania postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny przekazał pisma wnioskodawcy z dnia 7 lipca 2008 r. i 1 sierpnia 2008 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej u.p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 u.p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 u.p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 u.p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 u.p.u.s.a. przewiduje, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, jest ona zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie w tym zakresie. W niniejszej sprawie S.G. został w trybie powołanego wyżej przepisu wezwany do nadesłania w terminie siedmiu dni dokumentów źródłowych, w szczególności zaświadczenia potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu, wskazania wysokości bieżących kosztów (co pozwoliłoby ustalić wysokość kosztów postępowania do jakich byłby zobowiązany). Powyższe wezwanie skierowane do niego pismem z dnia 12 sierpnia 2008 r., zostało prawidłowo doręczone w dniu 14 sierpnia 2008 r. (zwrotne poświadczenie odbioru k. 17). Wnioskodawca nie wykonał powyższego wezwania. W świetle konstrukcji instytucji prawa pomocy, opisane działanie pozostawało w dobrze pojętym interesie strony skarżącej, ponieważ udokumentowanie sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie spoczywa na Sądzie, ale na podmiocie z takim wnioskiem występującym. Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. to tym samym brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie należy podnieść, iż chybione są zarzutu wnioskodawcy dotyczące uprawnień referendarza sądowego do wydania zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Strona może się bowiem ubiegać o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania, jak również przed wniesieniem skargi do sądu, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący złożył skargę bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., załączając do niej wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie do treści art. 54 u.p.p.s.a. przedmiotowa skarga została przekazana do właściwego organu, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany, zgodnie z przepisami art. 243 i następne u.p.p.s.a. Z tych względów, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.