I SA/Wr 1/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant Agnieszka Wróblewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zarządza wypłatę z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi adwokatowi M. B. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r., nr [...], odmawiającą umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie 2.599,00 zł. Z przedstawionego w sprawie stanu faktycznego wynika, że pismem z dnia 6 czerwca 2011 r. A. B. (dalej: skarżąca) wystąpiła z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej wynikającej z zeznania podatkowego PIT-38 za 2010 r. wskazując na brak środków na zapłatę przedmiotowej zaległości. Skarżąca podała też, że była zatrudniona jedynie do dnia 30 marca 2010 r., później pobierała zasiłek chorobowy z ZUS i zasiłek dla bezrobotnych. Wnioskodawczyni wskazała też na ciężką sytuację zdrowotną swoją i swojego syna. Jako dowód dołączyła do akt zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia jej i jej syna. Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił stronie umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej. Organ wskazał, że w sprawie nie wystąpił ważny interes podatnika lub interes publiczny. Dyrektor Izby Skarbowej we W., w wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy stwierdził, że sytuacja majątkowa strony, w chwili orzekania, w szczególności stosunek uzyskiwanych dochodów do zaległości obciążających skarżącą oraz wysokość kosztów ponoszonych na utrzymanie trzyosobowej rodziny świadczy o istnieniu ważnego interesu po stronie skarżącej. Organ odwoławczy uznał również, iż z uwagi na źródło aktualnych dochodów skarżącej, występuje też interes publiczny. Środki uzyskiwane z Miejskiego Ośrodka Pomoc Społecznej, a więc Skarbu Państwa, były w chwili orzekania jedynym źródłem dochodów strony, a więc realizowanie zaległości z tych środków byłoby ich redystrybucją na rzecz Skarbu Państwa. Korzystając z uznania administracyjnego organ odwoławczy odmówił jednak przyznania wnioskowanej przez skarżącą ulgi. Organ odwoławczy uznał, iż wprawdzie trudna sytuacja skarżącej jakkolwiek spowodowana wypadkami losowymi (choroba - jej i dziecka, utrata pracy) trwa i powstała na długo przed powstaniem zobowiązania podatkowego, a obowiązek uiszczania zobowiązań podatkowych jest oczywisty, to jednak fakt, że skarżąca w 2010 r. uzyskała łączny dochód w kwocie 25.390,61 zł (ze stosunku pracy i innych źródeł – 11.710,62 zł oraz z odpłatnego zbycia papierów wartościowych – 13.679,99 zł), prowadzi do wniosku, że skarżąca powinna wygospodarować część środków na zapłatę zobowiązania. Natomiast z wyjaśnień skarżącej wynika, że przedłożyła ona interes innych wierzycieli przed interes Skarbu Państwa. Organ odwoławczy wskazał też, iż organy nie mogą pochopnie rezygnować z należnych im środków. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do skarżącej nie wydano orzeczenia o niezdolności podjęcia pracy, mimo orzeczonej niepełnosprawności, a więc skarżąca ma potencjalne możliwości wywiązania się z ciążącej na niej zaległości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zarzuciła, iż organ odwoławczy, mimo uznania, że w sprawie zachodzi interes podatnika i interes publiczny, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż Dyrektor Izby Skarbowej we W., mimo stwierdzenia, że jej sytuacja materialna i zdrowotna jest krytyczna, odmówił umorzenia zaległości podatkowej, co naraża ją na egzekucję administracyjną. W związku z tym skarżąca wniosła o wstrzymanie przez Sąd wykonania zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej we W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podniósł, iż wbrew zarzutowi skargi, organ odwoławczy nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ, w ramach swobodnej oceny materiału dowodowego, wziął pod uwagę dokumenty wskazujące na okoliczności powstania zaległości jak i sytuację rodzinną i materialną, a także potencjalne możliwości zarobkowe i rozpatrując je w kontekście zaistnienia przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego uznał, że nie dają one podstawy do umorzenia przedmiotowych zaległości. Materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący. Tym samym dokonana ocena i podjęte rozstrzygnięcie nie jest dowolne i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej we W. nadto stwierdził, wobec stwierdzonego istnienia interesu publicznego w postaci niezasadnego redystrybuowana środków pochodzących ze Skarbu Państwa, że niezasadnym jest umorzenie zaległości podatkowej osobie, wobec której, pomimo wskazała posiadanego stopnia orzeczonej niepełnosprawności, nie orzeczono o niezdolności podjęcia pracy. Ponadto organ podniósł, że odmowa udzielenia zawnioskowanej ulgi nie stanowi zagrożenia dla sytuacji egzystencjalnej skarżącej, gdyż chroniona jest ona przepisami art. 8 – art. 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji (j.t. Dz. U. z 2005 r., Nr 229 poz. 1954 ze zm.), w świetle których dłużnik podatkowy oraz jego rodzina mają zagwarantowane tzw. minimum egzystencji po wyłączenie spod egzekucji tych środków i składników majątkowych, które są niezbędne do skuteczności realizacji wyżej zakreślonego celu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, co polega na ocenie czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy dokonał właściwej jej interpretacji oraz czy ustalił prawidłowo stan faktyczny sprawy. Zatem jedynie naruszenie prawa majątkowego lub procesowego mogące mieć wpływ na wynik sprawy, daje podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji (art.145 § 1 pkt.1 lit. a) – c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej - p.p.s.a.). W niniejszej skardze skarżąca zarzuciła, iż organ odwoławczy, mimo uznania, że w sprawie zachodzi interes podatnika i interes publiczny, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. z 2005 r. Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej: Ordynacja podatkowa) organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b (który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Oznacza to, że postępowanie w sprawie zastosowania ulgi w zakresie umorzenia zaległości podatkowych jest prowadzone na wniosek podatnika, a wydana w tym trybie decyzja ma charakter uznaniowy, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę zwrot "może". Oznacza to również, że obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie istnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi, natomiast obowiązkiem organu podatkowego – dokonanie ich oceny. Należy jednak zauważyć, iż z uwagi na uznaniowy charakter decyzji, organ nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności wskazujących na istnienie chociażby jednej z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie ("ważny interes podatnika" lub "interes publiczny") nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia wnioskowanych zaległości. W stanie sprawy, jak wskazał organ odwoławczy, zgromadzony materiał dowodowy potwierdza wystąpienie obu przesłanek, o jakich mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, tj. "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Mimo to, korzystając z uprawnień, jakie daje instytucja uznania administracyjnego, organ podjął decyzję o odmowie umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej. W motywach uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż w sposób pełny i niebudzący wątpliwości została ustalona sytuacja majątkowo - rodzinna skarżącej oraz zdrowotna jej i jej syna, z której wynika, iż na moment rozpoznawania wniosku skarżąca i jej mąż pozostawali bez pracy, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, względem skarżącej orzeczono o niepełnosprawności, bez orzeczenia o niezdolności do pracy, zarówno skarżąca jak i jej syn, ze względu na schorzenia, wymagają stałej opieki lekarskiej. Sytuacja ta trwa od dłuższego czasu. Niemniej jednak z uwagi na fakt, iż skarżąca uzyskania w 2010 r. dochód w wysokości, który w ocenie organu pozwalał na uiszczenie tej zaległości, a także z uwagi na fakt, iż względem skarżącej nie orzeczono o niezdolności do pracy, co wskazuje na istnienie potencjalnych możliwości spłaty przedmiotowej zaległości podatkowej, organ uznał brak podstaw do umorzenia przedmiotowych zaległości. Nadto zdaniem organu, umorzenie zaległości podatkowych, wobec faktu korzystania przez skarżącą z pomocy społecznej, prowadziłoby do niezasadnego redystrybuowana środków pochodzących ze Skarbu Państwa. Przystępując do rozpoznania skargi, wypada na wstępie zauważyć, iż zaprezentowane przez organ stanowisko nie w pełni odpowiada kierunkowi, jaki ukształtował się w orzecznictwie w tym zakresie. Przede wszystkie należy wskazać, iż sytuacja materialna wnioskodawcy oraz jego rodziny, z czym nieoderwanie jest związana spłata zobowiązań, powinna być oceniana na moment rozpoznawania wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, co oznacza, że dla oceny zaistnienia przesłanek umorzeniowych zasadniczo nie ma zaznaczenia fakt posiadania przez skarżącą w przeszłości środków pieniężnych pozwalających na uiszczenie zobowiązania podatkowego. Tym samym ocena możliwości płatniczych skarżącej powinna odnosić się do jej aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej i zdrowotnej. Niezrozumiały jest także wywód organu wskazujący, iż przeciwko przyznaniu ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej przemawia okoliczność, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej. Pomijając fakt, iż otrzymywana przez skarżącą pomoc w znikomym stopniu zaspakaja potrzeby trzyosobowej rodziny, to brak udzielania ulgi w spłacie zaległości podatkowej może jedynie spowodować potrzebę zwiększenia zakresu pomocy społecznej. Z kolei za zbyt ogólne, bez konkretnej argumentacji, należy uznać stwierdzenie organu, że skoro wobec skarżącej, oprócz orzeczenia o niepełnosprawności, nie zostało wydane orzeczenie o niezdolności podjęcia przez nią pracy, to posiada ona potencjalne możliwości podjęcia pracy, a tym samym spłacenia istniejącej zaległości podatkowej. Przyjęcie takiego założenia oczywiście byłoby możliwe, o ile organ wykazałby, że na obszarze zamieszkiwania skarżącej istnieje rynek pracy dla osób o tym samym stopniu niepełnosprawności jak skarżąca. Tymczasem długotrwałe pozostawanie skarżącej bez pracy (jak i jej męża) świadczyć może wręcz o odwrotnej sytuacji niż sugeruje organ. Stąd też wysuwanie tego rodzaju wniosków, skądinąd niekorzystnych dla skarżącej, stanowi naruszenie art. 191 Ordynacji podatkowej. Dokonana w tym zakresie ocena nie została bowiem poparta żadnym poddającym się weryfikacji dowodem. Powyższe oznacza, że dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ przekroczył granice swobodnej jego oceny, a w konsekwencji podjęta przez organ decyzja narusza granice uznania administracyjnego. Stąd też rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zobowiązany uwzględnić wytyczne zawarte w tym wyroku, pamiętając przy tym o istocie instytucji umorzenia zaległości podatkowych. Możliwość uznaniowego załatwienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych nie może w istocie prowadzić do zniweczenia tej istoty. Wprawdzie słusznie organ podatkowy podniósł, iż rozważając możliwość zastosowania ulgi podatkowej, o jakiej mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, prowadzącej w efekcie do definitywnego uwolnienia podatnika z obowiązku płacenia podatku, organ musi wyważyć między ważnym interesem podatnika a interesem publicznym, to jednak uwzględnienie jednego z tych interesów nie może odbywać się kosztem drugiego. Wspólne dobro wymaga bowiem odpowiedniego rozłożenia ciężarów, z uwzględnieniem możliwości ich udźwignięcia. Tak pojmowana równowaga jest bowiem niezbędna, by państwo mogło istnieć i działać w interesie społeczeństwa. Działalnie na rzecz społeczeństwa to również objęcie opieką jednostek, które znalazły się w trudnej życiowej sytuacji z przyczyn losowych. Można, więc rzec, iż w takim wypadku uwolnienie jednostki od obciążenia społecznego, jakim są podatki, nie prowadzi do zniekształcenia przyjętej w art. 84 Konstytucji RP zasady powszechności opodatkowania. Podsumowując, zaskarżona decyzja narusza prawo. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 p.p.s.a.