I SA/Wr 1003/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł S. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że jej obecna sytuacja majątkowa nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wnioskująca wskazała, że w związku z orzeczonym rozwodem zamieszkuje tymczasowo wraz z małoletnim synem w mieszkaniu rodziców, a zmiana jej sytuacji życiowej wymagać będzie poniesienia dodatkowych nakładów finansowych. Podkreśliła, że jej jedynym źródłem utrzymania są zasądzone na jej rzecz oraz na rzecz jej syna alimenty w łącznej kwocie 5.000 zł, natomiast jako składnik majątkowy wskazała udział w nieruchomości położonej we W. przy ul.[...] Na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i finansowego, strona nadesłała kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008, z którego wynika, że uzyskała dochód w kwocie 9.609,05 zł oraz oświadczenie z dnia [...] w którym wskazała, że nie posiada odpisu wyroku sądu z dnia [...] orzekającego jej rozwód; na jej rachunku bankowym zajętym przez Urząd Skarbowy nie są dokonywane żadne operacje; oraz że nie posiada środka transportu. Z załączonego oświadczenia byłego męża skarżącej wynika, że przekazuje on kwotę alimentów zgodnie z orzeczeniem sądowym. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 września 2009 r. odmówiono wnioskującej przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia strona wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że w zaskarżonym orzeczeniu błędnie przyjęto, iż skarżąca dysponuje miesięcznie kwotą 5.000 zł, gdyż alimenty w kwocie 3.000 zł zasądzone zostały na rzecz jej małoletniego syna, którą to kwotą skarżąca jedynie rozporządza. Dodała, że pozostała kwota którą dysponuje - 2000 zł, znacznie obniża możliwość poniesienia przez nią kosztów sądowych. Strona podkreśliła, że posiadanie udziału w nieruchomości nie może być traktowane jako zasób majątkowy, który dyskwalifikuje ją jako osobę, której należałoby przyznać prawo pomocy, skarżąca nie uzyskuje bowiem żadnego dochodu z przysługującego jej udziału. W załączeniu do sprzeciwu strona przesłała kserokopię wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] orzekającego jej rozwód. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej upsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 upsa – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 powołanej ustawy procesowej - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 1) i 2) upsa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając powyższe na uwadze oraz kierując się aktualną sytuacją finansową strony przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 września 2009 r., a także mając na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 1.000 zł, Sąd stwierdził, że strona skarżąca będzie w stanie ponieść koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Powyższe uzasadnia głównie sytuacja materialna strony, z której wynika, że źródłem utrzymania wnioskującej i jej małoletniego syna jest łączny miesięczny dochód w wysokości 5.000 zł. Bez znaczenia jest przy tym podniesiona przez wnioskującą w uzasadnieniu sprzeciwu okoliczność, że alimenty w kwocie 3.000 zł zasądzone zostały na rzecz jej małoletniego syna, a skarżąca jedynie tą kwotą rozporządza. Z samej bowiem istoty sprawowania przez matkę opieki nad małoletnim synem wynika możliwość swobodnego dysponowania kwotą zasądzonych na jego rzecz alimentów. Łączna kwota 5.000 zł – zdaniem Sądu - pozwala na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego dwuosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczenie kosztów sądowych (w niniejszej sprawie – 1.000 zł). Podkreślenia przy tym wymaga, że Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie mógł pominąć podstawowej kwestii, jaką jest konstrukcja instytucji zwolnienia od kosztów, która zakłada, że zwolnienie takie jest wyjątkiem od reguły stanowiącej o konieczności ich ponoszenia. Zgodnie z treścią art. 199 upsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Przytoczone zatem we wniosku strony okoliczności jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, natomiast w ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich najbliższych. Końcowo przypomnieć należy, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wykazała dostatecznie, że zachodzą wobec niej przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, przy czym nieuwzględnienie przedmiotowego wniosku nie stanowi, w ocenie Sądu, ograniczenia dostępności do sądu. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 245 § 1 i § 3 i 246 § 1 pkt 2) upsa - orzekł jak w sentencji.