I SA/Wr 1006/97

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Waldemara J. i Krzysztofa J. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 30 kwietnia 1997 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy Dyrektora Urzędu Celnego w L. (...); (...). Dyrektor Urzędu Celnego w L. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym nadwozia do samochodu osobowego marki BMW (...) z 1989 r. zgłoszone do odprawy celnej przez skarżącego Waldemara J. oraz silnik niskoprężny (...) ze skrzynią biegów, zawieszeniem przednim i tylnym, układem kierowniczym i kompletem kół jezdnych w oparciu o dokonane przez skarżącego Krzysztofa J. indywidualne zgłoszenie do odpraw celnych. W wyniku powtórnej weryfikacji akt sprawy wyszło na jaw, że dopuszczone do obrotu na polski obszarze celnym części stanowiły nie zmontowany samochód osobowy marki BMW, a zatem Dyrektor Urzędu Celnego w L. uznał, iż decyzje dopuszczające towar do obrotu na polskim obszarze celnym według zastosowanych kodów PCN nie uwzględniły rzeczywistego stanu towaru zgłoszonego do odprawy celnej. W tym stanie rzeczy Dyrektor Urzędu Celnego w L. postanowieniem z dnia 16 października 1996 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzjami ostatecznymi zawartymi w dowodach odpraw celnych DOC (...) z dnia 28 października 1995 r. oraz DOC (...) z dnia 28 października 1995 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek wznowienia postępowania Dyrektor Urzędu Celnego w L. dnia 27 listopada 1996 r. wydał decyzję, którą dokonał jak twierdzi prawidłowego wymiaru należności celnych dla importowanego towaru. Decyzję powyższą Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy. Decyzja zarówno I jak II instancji skierowana została do skarżących Krzysztofa J. i Waldemara J. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, iż w sprawie zachodziły przesłanki do wznowienia postępowania przewidziane w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Przyczyną wznowienia postępowania jak podał stanowił rzeczywisty stan towaru zgłoszonego do odprawy celnej, a był nim nie zmontowany pojazd samochodowy. Stan towaru właściwy dla pojazdu samochodowego potwierdza fakt zarejestrowania samochodu osobowego marki BMW o nr nadwozia i nr silnika odpowiadającym częściom samochodowym sprowadzonym z zagranicy przez braci Waldemara i Krzysztofa J. w referacie Komunikacji Urzędu Rejonowego w T.-M. Przedmiotowy pojazd został zarejestrowany jako składak na nazwisko Waldemara J. Fakt zarejestrowania składaka uznany został przez organ celny za potwierdzenie wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzje. Dopuszczając do obrotu sprowadzony z zagranicy towar, jako samochód osobowy w stanie rozmontowanym lub niezmontowanym, wymierzono stosowne należności celne, kierując się Ogólnymi Regułami Interpretacji Nomenklatury Scalonej, zamieszczonej w taryfie celnej wraz z uwagami do poszczególnych jej działów i sekcji z uwzględnieniem faktu naruszenia art. 40 Prawa celnego przez niedopełnienie obowiązku prawidłowego zgłoszenia i przedstawienia sprowadzonego towaru. W aktach sprawy znajduje się umowa darowizny z dnia 7 listopada 1995 r. od której Urząd Skarbowy pobrał stosowną opłatę, a z której wynika, że Krzysztof J. darował bratu Waldemarowi J. silnik niskoprężny, skrzynię biegów, zawieszenie przednie i tylne, układ kierowniczy i koła jezdne, które to części stanowiły przedmiot wcześniejszej odprawy celnej. W postępowaniu odwoławczym, a potem w skardze sądowej pisanych łącznie przez Waldemara J. i Krzysztofa J., strony przeczyły ustaleniom organów celnych. Strony w skardze kwestionują trafność wznowienia postępowania. Zdaniem stron skarżących nie może być mowy o ujawnieniu nowych okoliczności nie znanych organowi w dniu wydawania decyzji /art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa/. Każdy bowiem ze skarżących przedstawił do odprawy celnej towary zgodnie z ich rzeczywistym stanem. Każdy z nich oddzielnie przenosił i odprawił różne części samochodowe. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę sądową organ odwoławczy podtrzymał zajęte po wznowieniu stanowisko w sprawie. Zwracał przy tym uwagę na zatajenie przed organami celnymi rzeczywistego stanu towaru zgłoszonego od odprawy celnej. Zdaniem organu odwoławczego "stan towaru właściwy dla pojazdu samochodowego potwierdza fakt zarejestrowania samochodu w Referacie Komunikacji Urzędu Rejonowego w T.-M. W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi - Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do następujących wniosków i stwierdzeń: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja utrzymana przez nią w mocy narusza unormowania - w stopniu nakazującym zastosowanie - dyspozycji art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sąd Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Przepis art. 16 par. 1 Kpa ustanawia ogólną zasadę trwałości w obrocie prawnym decyzji, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych i może uchodzić za jedno z kardynalnych założeń całego systemu ogólnego postępowania administracyjnego /według Dawidowicza - Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu. Warszawa 1962, str. 123, za B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz str. 87/. Decyzja taka może więc być wzruszona jedynie w drodze nadzwyczajnych środków prawnych, wyczerpująco przewidzianych w Kpa. Jednym z takich środków jest procesowa instytucja wznowienia postępowania stwarzająca możliwość prawną ingerencji w trwałość decyzji ostatecznej. Wszakże postanowienie o wznowieniu postępowania otwiera drogę przede wszystkim do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia, a dopiero potem ewentualnie co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Przedmiot zatem postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznacza art. 149 par. 2 Kpa, według którego - jest nim ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna, było dotknięte jedną z wadliwości wyliczonych /według stanu prawnego w 1996 r. wyczerpująco w art. 145 par. 1 oraz - w razie pozytywnego wyniku tych czynności - przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. Połączenie rozpoznania w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania dwóch odrębnych przedmiotów: przedmiotu wystąpienia podstaw wznowienia postępowania i przedmiotu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją ostateczną wynika z istoty instytucji wznowienia postępowania, lecz jednocześnie takie połączenie w jednym /podkr. NSA/ postępowaniu rozstrzygnięcia weryfikacyjnego z rozstrzygnięciem podejmowanym w toku instancji jest rozwiązaniem prawnym wyjątkowym, naruszającym regułę procesu administracyjnego głosząca, iż nie należy czynić przedmiotem jednego rozstrzygnięcia /jednej decyzji/ dwóch spraw, opartych na różnych podstawach prawnych. Skoro zatem w instytucji wznowienia postępowania zawarta jest tak szczególna konstrukcja, przy jej stosowaniu wymagana jest wyjątkowa rozwaga i ścisłe rozgraniczenie owych spraw, z których merytoryczny byt drugiej kwestii uzależniony jest od wyniku rozstrzygnięcia pierwszej kwestii mającej charakter formalny. W rezultacie więc akt sprawy oraz treść decyzji, a zwłaszcza jej uzasadnienie muszą wykazywać odrębność tych dwóch postępowań pod względem dowodowym i aksjologicznym. Organ prowadzący wznowione postępowanie jest zobowiązany wykazać osobno w każdej z tych spraw, na jakich środkach dowodowych się oparł, którym odmówił wiarygodności, nie pomijając w świetle art. 77 par. 1 i 80 Kpa żadnego z istniejących dowodów, a następnie zobowiązany jest wyczerpująco rozważyć i ocenić odrębnie zebrany dla każdej z nich materiał dowodowy. Materiały zawarte w aktach niniejszej sprawy i treść zaskarżonych decyzji nie odpowiadają przytoczonym wymogom. Brak jest zwłaszcza pogłębionych rozważań zdolnych wykazać zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Naruszona też została zasada swobodnej oceny dowodów /art. 80 Kpa/. Weryfikacja decyzji ostatecznej możliwa jest w tym trybie tylko wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: - ujawnienie okoliczności faktyczne lub dowody muszą być istotne dla sprawy, a więc mogące mieć wpływ na jej wynik, - muszą być nowe, a więc nieznane organowi wydającemu decyzję oraz - musiały istnieć w dniu wydania tej decyzji, a nie powstać po jej wydaniu. W badanym przypadku organy celne - po uzyskaniu wiadomości o zarejestrowaniu przez Waldemara J. na siebie jako właściciela samochodu osobowego składającego się z części sprowadzonych z zagranicy przez K. i W. J. uznały fakt ten za dowód wystąpienia przytoczonych wyżej przesłanek. W ocenie organów celnych, w takiej sytuacji znajduje zastosowanie Reguła 2a ORINS, według której wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści odpowiedniej pozycji taryfy celnej dotyczą także wyrobu niekompletnego lub niegotowego, pod warunkiem, że posiada ona zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego, znajdującego się w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym. Przytoczone stanowisko mija się z obowiązkiem organu dążenia do ustalenia prawdy materialnej /art. 7 Kpa/ oraz nie spełnia wymogu wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie /art. 77 par. 1 Kpa/ dotyczącej przyczyn wznowienia postępowania. Przede wszystkim ów fakt, któremu organy celne przypisały taką wagę, budzi wątpliwości co do tego, czy jest on istotny dla dokonanego przez dwa podmioty obrotu towarowego z zagranicą. Z materiałów zebranych w aktach sprawy wynika tylko niewątpliwie to, że ów fakt stanowiący bezsporny dowód na możliwość złożenia z części sprowadzonych z zagranicy pojazdu samochodowego /zarejestrowania/ nastąpił po dniu dokonania ich odprawy celnej. Dowód ten mógłby pośrednio wskazywać na sprowadzenie samochodu, a nie jego części, gdyby nie fakt dokonania obrotu towarowego z zagranicą przez dwie osoby oraz dokonanie przez nie w rezultacie obrotu towarowego określoną partią sprowadzonych części w kraju. W świetle Prawa celnego - podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą jest m.in. osoba fizyczna dokonująca obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu. Zdaniem Sądu - zgodnie z przepisami art. 2 pkt 6 Prawa celnego dopuszczalne jest uznanie dokonanego przez dwie lub więcej osób fizycznych obrotu towarowego z zagranicą jako obrotu towarowego dokonanego przez jeden zbiorowy podmiot tego obrotu, jeżeli następuje on na wspólny rachunek i we wspólnym imieniu lub jeżeli strony godzą się na taka odprawę celną. Poza sporem pozostaje zaś, że w niniejszym przypadku organy celne miały do czynienia podczas odprawy celnej z dwoma podmiotami Prawa celnego, z których każdy na własny rachunek i we własnym imieniu dokonywał obrotu towarowego z zagranicą towarami pozostającymi w jego wyłącznej dyspozycji. W rezultacie więc osoby te, każda odrębnie, uzyskały decyzję o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym. Jedna z nich korzystając z decyzji ostatecznej zawierającej takie orzeczenie, zbyła w obrocie krajowym, na podstawie umowy darowizny drugiej z nich, sprowadzone przez siebie części samochodowe. Fakt owej darowizny niewątpliwie zatem nie istniał w dniu dokonywania obrotu towarowego domniemanym samochodem osobowym, lecz nastąpił później. Nie można go więc zaliczyć ex tunc do okoliczności, o których mowa w pkt 5 art. 145 par. 1 Prawa celnego. Wyklucza to przyjęcie, iżby któryś z podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą częściami samochodowymi w istocie sprowadzał z zagranicy samochód osobowy, choćby w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym. W tej sytuacji wobec żadnej z osób dokonujących obrotu towarowego z zagranicą w niniejszej sprawie nie można było zastosować zasadnie Reguły 2a ORINS, gdyż żadna z nich osobno - co nie może być sporne - nie sprowadzała, jako podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą samochodu osobowego w stanie rozmontowanym lub niezmontowanym. Żadnej zatem z tych osób nie można przypisać sprowadzenia wyboru kompletnego lub gotowego, ani mającego zasadniczy charakter wyrobu gotowego lub kompletnego, bowiem części samochodowe żadnej z nich nie były wystarczające do montażu samochodu dla każdego z tych podmiotów. Na tle tych rozważań nasuwa się konkluzja natury ogólniejszej. Otóż - Reguła 2/a/ ORINS nie może być stosowana łącznie wobec dwóch lub więcej podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą, odrębnie na własny rachunek i we własnym imieniu, towarem stanowiącym jedynie element całości, choćby części, którymi dysponuje każdy z tych podmiotów miały razem charakter komplementarny, pozwalający pod względem technicznym zmontować cały wyrób, bowiem części całości z istoty swej, z osobna nie odpowiada cechom tej reguły. Ogólne Reguły Interpretacji Nomenklatury Scalonej nie mogą zatem stanowić podstawy prawnej, a przepisy Prawa celnego nie przewidują kompetencji organu celnego do kojarzenia, według swej woli, podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu w zespoły, stosownie do rodzaju części mających stanowić wyrób kompletny lub gotowy - w celu uznania ich za jeden zbiorowy podmiot dokonujący tego obrotu na rachunek wspólny i we wspólnym imieniu. Przedstawione wątpliwości pozwalają na sformułowanie wniosku, że organom celnym nie udało się wykazać przy pomocy zebranych materiałów /art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa/ w uzasadnieniu decyzji /art. 107 par. 3 Kpa/, aby zachodziła podstawa do wznowienia postępowania w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi zawartymi w dowodach odpraw celnych (...) z dnia 28 października 1995 r. i (...) z dnia 28 października 1995 r. Nie wykazały zwłaszcza, że ujawnione okoliczności są istotne dla sprawy, a powstały na ich tle nowy domniemany stan faktyczny istniał w dniu wydawania decyzji dotychczasowych Hipotetyczna sytuacja skonstruowana przez organy celne na podstawie faktów zaistniałych przed lub po dokonaniu odprawy celnej przyjęta została też z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów /art. 80 Kpa/, ponieważ pomijała fakt dokonania krajowego obrotu towarowego umożliwiającego skoncentrowanie części samochodowych w jednym ręku w celu złożenia pojazdu dopiero po odprawie celnej. W konsekwencji organy celne nie wskazując materialnych i formalnych podstaw prawnych takiego rozstrzygnięcia - skierowały nową decyzję w sprawie sprowadzenia z zagranicy samochodu osobowego do obydwu podmiotów sprowadzających wówczas części samochodowe. Organy przyjęły zatem zgodnie ze stanem rzeczywistym, że w sprawie występowały dwa odrębne podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą, lecz zarazem uznały niezgodnie ze stanem rzeczywistym, że każdy z nich sprowadzał z zagranicy ten sam przedmiot. W związku z tym dla każdego z nich przedmiot ten został w całości oclony co oznaczało zobowiązanie do uiszczenia należności celnych za wyrób kompletny przez każdy podmiot sprowadzający bezspornie tylko część tego wyrobu. Wszystkie wymienione uchybienia - a więc bezpodstawne pominięcie unormować art. 2 ust. 6 Prawa celnego, mające swe źródło w naruszeniu art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa - zaważyły na wyniku sprawy, gdyż w ich rezultacie organy mylnie uznały, na podstawie niepełnego materiału dowodowego, rozważonego niewyczerpująco, istnienie przyczyn uzasadniających wznowienie postępowania i w tych okolicznościach umotywowały decyzję sprzecznie z wymogami art. 107 par. 3 Kpa. Spowodowało to wydanie orzeczenia z obrazą art. 149 par. 2 w związku z tym niedopuszczalnego naruszenia dyspozycji art. 145 par. 1 Kpa. Wadliwa ocena podstaw wznowienia postępowania zwalniała Sąd z obowiązku badania legalności rozstrzygnięcia merytorycznego. Dotąd powiedziane prowadziło do konkluzji, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja ja poprzedzająca podlegała uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o NSA. Orzekając w ten sposób zasądzono koszty po myśli art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.