I SA/Wr 1012/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2003 od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą R. P., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przez adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego od skargi we wszystkich czterech sprawach zawisłych przed Sądem z jego skargi bez uszczerbku dla siebie. Podał równocześnie, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest właścicielem lokalu użytkowego w S., którego wynajem przynosi skarżącemu 6.100 zł dochodu miesięcznie (brutto), samochodu osobowego marki BMW (rok produkcji 2005) oraz posiada zasoby pieniężne w kwocie 1.970.000 zł. W dniu 27 października 2008 r. stronie doręczono wezwanie do przedłożenia fotokopii odpisów zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 wraz z załącznikami, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości deklarowanych przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej za ostatnie trzy miesiące, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącej ze wskazaniem źródeł ich finansowania wraz z załączonymi dowodami wpłat, szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, szczegółowych informacji o posiadanych przez skarżącą transportu (markę, rocznik, wartość), informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego, informacji o źródłach pozyskiwania środków finansowych na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oraz innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla jego oceny wniosku. Strona skarżąca przesłała fotokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2007 (PIT-36L), zestawienie ponoszonych wydatków, pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w J.z dnia [...] nr [...], wyciąg z dwóch rachunków bankowych oraz dowody uiszczania opłat z tytułu usług telekomunikacyjnych. Z przesłanych dokumentów wynika, ze w roku 2007 wnioskodawca uzyskał dochód w kwocie 59.161,86 zł, ponosi miesięcznie wydatki w kwocie 2.395 zł, w tym w kwocie 200 zł z tytułu alimentów oraz 1.400 zł z tytułu spłat kredytu, w lipcu, sierpniu i wrześniu 2008 r. dokonał wpłat na rachunek urzędu skarbowego z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego każdorazowo w kwocie po 716 zł, oraz że z tytułu opłat za usług telekomunikacyjne za wrzesień 2008 r. uiścił łączną kwotę 273, 42 zł. Natomiast z przesłanych wyciągów bankowych wynika, że w okresie od dnia 26 lipca do dnia 25 września 2008 r. dokonywał operacji bankowych dotyczących kwoty 1.500.000 zł uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach zawisłych przed Sądem ze skarg R. P. pod sygn. akt I SA/Wr 1009/-8 – I SA/Wr 1012/08 wyznaczono wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 6.262 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedstawionych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Konieczne jest zatem wyważenia zarówno interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Przesądzający dla oceny zasadności wniosku R. P. jest fakt uzyskiwania stałego, wysokiego dochodu, posiadania przez skarżącego znacznych zasobów majątkowych, tj. kwoty 1.500.000 zł oraz samochodu osobowego marki BMW (rok produkcji 2005). Posiadane zasoby pieniężne stanowią dla wnioskodawcy źródło przychodów, o czym świadczą operacje bankowe uwzględnione w przedłożonych do akt sprawy wyciągach (założenie lokaty oszczędnościowe, nabywanie jednostek w funduszu inwestycyjnym). W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek częściowego zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia. Dlatego wskazać należy, że bez względu na sposób wydatkowania czy też lokowania przez wnioskodawcę posiadanych znacznych zasobów pieniężnych, w sytuacji majątkowej wynikającej z jego oświadczeń oraz dokumentów złożonych do akt sprawy, nie sposób uznać – nawet biorąc pod uwagę sumę opłat sądowych wyznaczonych w sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, poniesienie przez skarżącego opłat sądowych spowoduje uszczerbek w jego koniecznym utrzymaniu. Uzyskuje on bowiem dodatkowo stały dochód z tytułu wynajmu lokalu użytkowego. W tym stanie rzeczy zasadny jest wniosek, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.