I SA/Wr 1016/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A A. F. spółka jawna we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podatkowego dotyczącego podatku od towarów i usług za grudzień 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, skarżąca spółka wniosła o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych uzasadniając, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie posiada majątku, nieruchomości, ruchomości i papierów wartościowych. Dodała, że z działalności za 2007 rok osiągnęła stratę w wysokości [...], a konto firmowe spółki zajęte jest przez komornika. Do wniosku spółka załączyła kserokopie komorniczych zajęć rachunku bankowego z dnia [...] i [...] na łączną kwotę [...] oraz kserokopię księgi podatkowej za 2007 rok i za okres od stycznia do czerwca 2008 r. Na wezwanie Sądu, skarżąca spółka przedłożyła kserokopie: zeznań podatkowych wspólników spółki za 2007 rok (PIT-36L) wraz z informacjami o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2007 r. (PIT/B); podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące od lipca do września 2008 r.; wyciągów łączonych z rachunku bankowego za okres od lipca do września 2008 r. z saldem [...]; umowy spółki jawnej z dnia [...]; uchwały dotyczącej zmiany udziałów w zyskach i stratach wspólników; tytułu prawnego do lokalu, w którym spółka ma siedzibę (umowa użyczenia lokalu w zamian za świadczenie usług); oświadczenia wspólnika spółki A. F.; tych samych zajęć komorniczych, które dołączyła do wniosku oraz zajęcia komornicze z dnia [...] na kwotę [...] i z dnia [...] na kwotę [...]. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wspólnikami spółki są A. F. ([...] % udziałów) i K. F. ([...] % udziałów). Spółka w 2007 r., przy przychodzie w wysokości [...], po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, poniosła stratę w wysokości [...]. Z kolei do września 2008 r. przychód spółki wyniósł [...] a koszty jego uzyskania – [...]. Z załączonego oświadczenia wspólnika spółki – A. F. wynika zaś, że nie posiada on żadnej nieruchomości ani wartościowych ruchomości, nie jest właścicielem samochodu, nie dysponuje oszczędnościami, lokatami bankowymi, akcjami, udziałami lub innymi zasobami pieniężnymi. Oznajmił, że zgromadzony przez niego majątek został w całości przeznaczony na spłatę wierzycieli spółki a obecnie prowadzone jest postępowanie układowe, w wyniku którego musi wywiązać się ze zobowiązań. Na swoje utrzymanie przeznacza kwotę ok. [...], którą uzyskuje z bieżącej działalności spółki. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która zarabia [...]. Część dochodu żony – [...] przekazywana jest na rzecz komornika. Dodał, że mieszka z żoną w wynajętym mieszkaniu, na utrzymanie którego ponoszą łączne opłaty w wysokości ok. [...]. Postanowieniem z dnia 24.11.2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżąca spółka wskazała, że w jej ocenie, przedstawiony materiał dowodowy bezsprzecznie wskazuje, że spółka nie posiada żadnych środków pieniężnych na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie osiąga ona bowiem zysku, nie ma oszczędności, wolnych zasobów pieniężnych, a jej możliwości zaciągania zobowiązań, ze względu na pozajmowane rachunki bankowe, są ograniczone. Spółka podniosła, że odmowa przyznania prawa pomocy spowoduje niemożność dochodzenia swoich praw przed sądem. Wraz ze sprzeciwem spółka przedłożyła kserokopie postanowień Sądu z dnia 17.10.2002 r. i 01.08.2002 r. o zatwierdzeniu układu i wciągnięciu wierzycieli na listę wierzytelności w postępowaniu układowym. Spółka wezwana przez Sąd o przedłożenie historii z posiadanych rachunków bankowych za miesiące: październik, listopad i grudzień 2008 r. oraz zaświadczeń potwierdzających aktualny stan zadłużenia w postępowaniach egzekucyjnych, nadesłała wyciągi łączone z rachunku bankowego za wskazane miesiące z saldem [...], kserokopię zaświadczenia z Banku B S.A. z dnia 26.01.2009 r. ogólnie informujące o obciążeniu rachunku zajęciami egzekucyjnymi. Spółka przesłała również załączone wcześniej zajęcia komornicze z dnia [...], [...] i [...] oświadczając, iż są to aktualne zajęcia skierowane do ww. Banku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej u.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 u.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 2 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Mając na uwadze powołane regulacje wyjaśnić należy, że przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych" nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości jak powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 04.02.2009 r. sygn. akt I SA/Po 1606/07, publ. w CBO - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że złożony przez spółkę wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, na uwzględnienie nie zasługuje. Spółka swoje prawo do przyznania ze strony Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych, upatruje między innymi w tym, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje stratę. Tymczasem osiąganie przez spółkę straty, która jest wynikiem bilansu kosztów nad przychodami, nie jest przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, lecz ma wpływ na podstawę opodatkowania. Nie jest zatem dopuszczalne by spółka, która ponosi znaczne koszty uzyskania przychodu - w 2007 r. wyniosły one przy przychodzie [...] – [...], natomiast do września 2008 r. przy przychodzie [...] – [...] - nie mogła pozyskać kwoty w wysokości [...], stanowiącą na obecnym etapie postępowania sądowoadministarcyjnego, koszty wpisu sądowego. Należy zauważyć, ze spółka nie ponosi dodatkowych kosztów z tytułu zatrudniania pracowników. Prowadzona jest bowiem przez udziałowców spółki w osobach A. F. i K. F.. Ponadto, skoro wspólnik spółki – A. F. pozyskuje środki na własne utrzymanie z bieżącej działalności gospodarczej, to tym bardziej obowiązany jest na opłacenie kosztów sądowych związanych z udziałem Spółki w niniejszym postępowaniu. Podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innym obciążeniami finansowymi, a zwolnienie podmiotu nieuprawnionego od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa – stanowiłyby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd zobowiązany jest bowiem wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli jak i skarżących. W odniesieniu zaś do podniesionej przez spółkę okoliczności prowadzenia wobec niej postępowań egzekucyjnych przez komornika sądowego, stwierdzić należy, że przedstawione przez spółkę zajęcia są nieaktualne. Spółka została więc wezwana w trybie art. 255 u.p.s.a. o przedłożenie zaświadczeń informujących o aktualnym stanie zadłużenia w tychże postępowaniach. Tymczasem w odpowiedzi na wezwanie Sądu spółka przedstawiła wcześniej przedłożone zajęcia, mianowicie z dnia [...], [...] i [...], czym nie uczyniła zadość wezwaniu, co z kolei rodzi wątpliwości Sądu co do faktycznej kwoty posiadanego zadłużenia. Potwierdzenie przez bank, w którym spółka posiada rachunek bankowy, obciążenia rachunku zajęciami, w sytuacji, gdy Sąd nie posiada informacji o aktualnym stanie zadłużenia, nie może wywrzeć pozytywnego skutku przy ocenie zasadności przyznania prawa pomocy. Przedstawione przez spółkę dokumenty i oświadczenia uniemożliwiają zatem ocenę jej rzeczywistej sytuacji finansowej Spółka bowiem nie wykazała w sposób dostateczny, że zachodzi konieczność przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa. Wątpliwości Sądu budzi również brak na rachunku bankowym spółki, operacji finansowych związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Tym bardziej, że z akt sprawy nie wynika, by spółka utraciła byt w obrocie gospodarczym. Spółka nie wykazała także, by wierzytelności wynikające z postanowieniu o zawarciu układu z dnia 27.10.2002 r., nadal istniały. Powstałe w sprawie wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej spółki, uniemożliwiają zatem uwzględnienie wniosku spółki. Podkreślić bowiem trzeba, że strona, co do której istnieją wątpliwości odnośnie faktu, czy posiada ona zasoby majątkowe lub czy przy podjęciu określonych działań mogłaby je uzyskać, nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, Sąd stwierdza, że spółka nie wykazała w sposób rzetelny i niebudzący wątpliwości okoliczności uprawniających do skorzystania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto wskazać należy, że konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony winny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania. Dodać również należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej podmiotom, które nie posiadają dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu natomiast, spółka nie spełnia przesłanek zawartych w powołanym przepisie art. 246 § 2 u.p.s.a., w związku z czym orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności ze wskazaną zasadą. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.