I SA/Wr 102/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.V. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, sierpień i listopad 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie P.V. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniała, iż jest w trudnej sytuacji finansowej z powodu niewielkiej ilości zleceń wykonania prac budowlanych w okresie zimowym. Podała, że wartość jej środków trwałych wynosi 95.392 zł, wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych to 50.000 zł, w ostatnim roku obrotowym osiągnęła zysk w kwocie 112.477 zł, na rachunku bankowym, zajętym przez komornika posiada kwotę 9.069,86 zł, natomiast do listopada 2008 r. wykazała stratę w kwocie 20.000 zł. Mając na uwadze, że oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, wezwano skarżącą spółkę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. Na wskazanie z urzędu zasługuje fakt, że w sprawie postanowieniem z dnia 6 października 2008 r. Sąd odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w identycznym zakresie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie dostarczyła mimo wezwania wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych dokumentów. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ustaleniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 2 pkt 2) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznać trzeba, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie w stanie wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. W zakresie odmowy przyznania spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniem Sądu z dnia 6 października 2008 r. stwierdzić należy, że brak przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania tego orzeczenia nie przesądza o nieistnieniu tych przesłanek również w stanie faktycznym podlegającym badaniu w niniejszej sprawie. Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego skarżącej miało doprowadzić do potwierdzenia albo wykluczenia dalszego trwania stanu, który był przedmiotem oceny przeprowadzonej przez Sąd. Brak odpowiedzi na wezwanie uniemożliwiło dokonanie takiego ustalenia. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim okoliczność prowadzenia przez spółkę zyskownej działalności gospodarczej. Jej zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł 112.477 zł (netto). W roku 2008 spółka posiadała środki trwałe o wartości 95.392 zł. Natomiast podana kwota straty nie pomniejsza posiadanych przez stronę aktywów w stopniu, który uzasadniałby przyjęcie braku zdolności uiszczania opłat sądowych. Wskazać należy, iż użyte w przytoczonym przepisie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także posiadane środki trwałe. Stan faktyczny sprawy nie pozwalał zatem na przyjęcie tezy o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca spółka posiada bowiem przewidziane przepisami prawa możliwości uzyskania środków pieniężnych ze sprzedaży środków trwałych o znacznej - wedle jej oświadczenia - wartości. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.