I SA/Wr 1023/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie przewyższającej 2.000 (słownie: dwa tysiące) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej M. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 9.601 zł spowoduje duży uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego rodziny. Skarżący wskazał, że w 2008 r. poniósł stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 12.953,40 zł, a od dnia [...] maja 2009 r. zawiesił prowadzenie działalności. Od stycznia 2009 r. utrzymuje się tylko z prac dorywczych oraz pożyczek od rodziny i znajomych. Pracuje dorywczo jako kierowca na trasach krajowych i zagranicznych – średnio wykonuje trzy kursy miesięcznie, uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości około 1.000 zł. Skarżący posiada dwoje dzieci w wieku szkolnym ([...] i [...] lat), a jego żona nie pracuje. Koszty utrzymania dzieci wynoszą miesięcznie 1.000 zł, a utrzymanie domu, tj. opłaty za energię elektryczną, gaz i ogrzewanie 1.500 zł (w załączeniu przedłożono pochodzące z 2008 r. formularze zapłaty raty kredytu oraz opłaty abonamentowej za telewizję na kwotę 129,50 zł). Wnioskodawca wskazał również wydatki na żywność – 700 zł oraz na środki higieny i odzież – 200 zł. Ponadto skarżący spłaca kredyt zaciągnięty w 1999 r. na budowę domu w wysokości 40.000 zł, który jest zabezpieczony hipoteką (na dzień [...] lipca 2008 r. kwota pozostała do spłaty stanowiła 12.751 zł). Skarżący posiada także dwie pożyczki bankowe, których raty wynoszą łącznie 1.000 zł, jednakże obecnie zaprzestał ich spłaty. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych środków na rachunku bankowym, oszczędności ani wartościowych przedmiotów majątkowych. Nie dysponuje środkami transportu – samochód marki [...] sprzedał w kwietniu 2008 r. Dodał, że koszty wynagrodzenia dla pełnomocnika pokryje ze środków pożyczonych od rodziny lub znajomych. Ponadto do wniosku załączono: zeznanie podatkowe skarżącego za 2008 r., zaświadczenie o zgłoszeniu w dniu [...] kwietnia 2009 r. zawieszenia działalności gospodarczej, decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. o uznaniu żony skarżącego za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, wezwanie banku do spłaty salda debetowego na rachunku (- 406,97 zł) oraz wypowiedzenie umowy przez B Bank w części dotyczącej korzystania z przyznanego limitu kredytu oraz bankową informację przedegzekucyjną. Postanowieniem z dnia 1 marca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym wnioskodawca przytoczył uprzednio podniesione okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej oraz wskazał na postanowienie referendarza niniejszego Sądu z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1051/09, mocą którego zwolniono skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie przewyższającej 2.000 zł oraz wydanego uprzednio w niniejszej sprawie postanowienia o zwolnieniu skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 2.000 zł Zarządzeniem z dnia 1 kwietnia 2010 r. wezwano skarżącego do przedstawienia dodatkowych dowodów oraz złożenia oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, zarobkowej i rodzinnej, w tym informacji dotyczącej pełnoletniego syna skarżącego w zakresie kontynuacji przez niego nauki bądź wykonywania pracy wraz z podaniem wysokości ewentualnego wynagrodzenia z tego tytułu, informacji o wysokości comiesięcznych pożyczek od rodziny i znajomych, na które powołuje się wnioskodawca oraz wysokości łącznej kwoty zadłużenia z tego tytułu wraz ze stosownymi oświadczeniami pożyczkodawców. W wykonaniu powyższego wezwania skarżący oświadczył, że koszty utrzymania domu oraz rodziny są częściowo pokrywane z pożyczek udzielanych przez matkę i teściową. Ponadto skarżący oświadczył, że w związku z wypowiedzeniem umowy kredytu przez Bank A do dnia [...].04.2010 r. zobowiązany jest spłacić kwotę 3.900 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: ppsa), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Art. 243 § 1 zd. 1 ppsa stanowi, że prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – zgodnie z § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie, częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ppsa, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy, obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Podstawowe znaczenie dla zakresu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, co wynika z brzmienia powołanego art. 243 § 1 zd. 1 ppsa, posiada wniosek skarżącego, gdyż wyznacza on granice prawa pomocy jakie może zostać przyznane skarżącemu. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tych też okolicznościach, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie, wymagało wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przy tym na uwadze należy mieć, iż orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd zauważa, że przedstawione informacje i dokumenty budzą pewne wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącego, gdyż okoliczności z nich wynikające są sprzeczne, a co za tym idzie – trudno uznać je za wiarygodne. Skarżący oświadczył bowiem, że utrzymuje się z prac dorywczych, z których uzyskuje kwotę 1.000 zł miesięcznie, wskazując jednocześnie na comiesięczne wydatki znacznie przekraczające kwotę dochodu. Różnica ta – według oświadczenia wnioskodawcy – pokrywana jest z pożyczek od rodziny i znajomych, jednakże pomimo wezwania do udzielenia szczegółowych danych w tym zakresie, informacje takie nie zostały przedstawione. Skarżący, powołujący się na utrzymywanie dwójki pełnoletnich dzieci, nie wykonał również zarządzenia w części dotyczącej udzielenia informacji o kontynuacji nauki bądź podjęciu pracy zarobkowej przez pełnoletniego syna. Jednocześnie wnioskodawca wskazał na wypowiedzenie umowy kredytowej oraz zaniechanie spłaty dwóch pożyczek bankowych. Potwierdzono również okoliczność posiadania statusu osoby bezrobotnej przez małżonkę skarżącego. W świetle tych wszystkich okoliczności, Sąd uznał, że sytuacja finansowa skarżącego niewątpliwie jest trudna. Nie zmieniła się ona jednak w sposób zasadniczy od czasu, gdy na skutek uprzedniego częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 2.000 zł. Ponadto – z uwagi na nieprzedstawienie wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji finansowej rodziny, do czego zobowiązano skarżącego i istniejące w tym zakresie wątpliwości, Sąd uznał, że zasadnym będzie przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie przewyższającej 2.000 zł, której uiszczenie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.