I SA/Wr 1040/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń 2004 r. postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł (sto złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.062 zł D. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentował, że nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego ani żadnych oszczędności. Od dnia 1 stycznia 2005 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i po 2,5 miesięcznej przerwie znów pracuje na pełen etat w wynagrodzeniem w kwocie 3.000 zł brutto, obciążonym egzekucją komorniczą. Oświadczył, że w marcu wypłacono mu wynagrodzenie w kwocie ok. 1.010 zł. Podał, że pozostaje w nieformalnym związku z matką jego 20-miesięcznej córki, która jest studentką i mieszka ze swoimi rodzicami we W. Poinformował dalej, że przeznacza 500 zł na utrzymanie córki, minimalnie 100 zł na dojazdy do rodziny na sobotę i niedzielę z Ziębic, gdzie mieszka w tygodniu, uczestniczy w kosztach utrzymania wspólnego gospodarstwa prowadzonego z rodzicami w zajmowanym mieszkaniu o powierzchni 56 m² oraz spłaca zadłużenie z dwóch kart kredytowych w kwocie ok. 600 zł miesięcznie oraz raty kredytu gotówkowego w kwocie 384,30 zł. Wskazał, że jego matka uzyskuje świadczenie rentowe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 764 zł, natomiast ojciec, bezrobotny, z tytułu zatrudnienia przy pracach interwencyjnych na okres 2 miesięcy - wynagrodzenie w kwocie 1.464 zł (brutto). Skarżący, na wezwanie, przedłożył do akt sprawy dokumenty, których treść potwierdza informacje podane w formularzu wniosku. Jednocześnie z kserokopii zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 wynika, że wnioskodawca uzyskał w tym okresie dochód w kwocie 24.001,82 zł, natomiast obecne koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą 3.144,33 zł. w tym koszty tankowania paliwa. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo, do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznać trzeba, że strona skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie zgromadzić środków celem poniesienia opłat sądowych. Za odmową przyznania w sprawie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że skarżący mimo posiadania skromnych środków finansowych na utrzymanie siebie oraz żony i córki dokonuje znacznych, w porównaniu z uzyskiwanym – wedle przedstawianych dokumentów – dochodem, miesięcznych wydatków na utrzymanie (trzykrotnie przewyższających kwotę pozostającą do jego dyspozycji) w tym reguluje swoje zobowiązania względem banku (spłata zadłużenia z karty kredytowej oraz rat kredytu gotówkowego), ponosi koszty paliwa do samochodu, którego nie wykazała w oświadczeniu o stanie majątkowym osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając jednak na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis sądowy od skargi w kwocie 1.062 zł i aktualne, wykazane możliwości finansowe strony oraz jej sytuację życiową (ponoszenie części kosztów utrzymania bezrobotnej żony oraz dziecka), stwierdzić należy podstawy dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi, w części przekraczającej kwotę 100 zł. Jak wynika ze wskazanych przez stronę skarżącą okoliczności jest ona bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić w niniejszej sprawie tytułem należnej opłaty sądowej od skargi kwotę 100 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Reasumując, podkreślenia wymaga, iż strona, która posiada źródła dochodu, tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać bowiem należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.