I SA/Wr 105/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. V. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w odpowiedzi na powtórne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł P. V. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. wniosła ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniała, iż jest w trudnej sytuacji finansowej z powodu braku zleceń wykonania prac budowlanych w okresie zimowym. Podała, że wartość jej środków trwałych wynosi 95.392 zł, wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych to 50.000 zł, w ostatnim roku obrotowym osiągnęła zysk w kwocie 112.477 zł, na rachunku bankowym, zajętym przez komornika posiada kwotę 9.069,86 zł, natomiast do listopada 2008 r. wykazała stratę w kwocie 20.000 zł. Mając na uwadze, że oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, wezwano skarżącą spółkę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na to wezwanie strona skarżąca oświadczyła, że w październiku i listopadzie 2008 r. wykazała stratę w kwocie odpowiednio 4.332 zł oraz 26.299 zł. Dodatkowo do akt sprawy przedłożono kserokopie deklaracji spółki dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za październik, listopad i grudzień 2008 r., w których wykazała realizację dostaw towarów oraz świadczenia usług o wartości odpowiednio 34.738 zł, 77.464 zł oraz 93.603 zł, a także wyciągu z rachunku bankowego strony skarżącej z dnia 28 stycznia 2009 r., którego treść wskazuje na uzyskanie zapłaty za wykonywane prace oraz na dodatnie saldo końcowe na kwotę 9.069,85 zł. Jednocześnie strona skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do dostarczenia zaświadczenia wysokości zaliczek wpłacanych na poczet podatku dochodowego od osób prawnych za okres od października do grudnia 2008 r. Żądanie strony zostało uwzględnione. Z akt sprawy wynika, ze skarżąca nie dostarczyła wskazanego dokumentu w przedłużonym terminie. Z urzędu wskazać należy na trzy okoliczności: po pierwsze, w sprawie postanowieniem z dnia 6 października 2008 r. Sąd odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w identycznym zakresie; po drugie, w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 554/08 i I SA/Wr 555/08 w dniu 17 listopada 2008 r. spółka przelała na rachunek bankowy Sądu kwotę 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi; po trzecie, w treści pisma procesowego z dnia 6 marca 2009 r. złożonego w ww. sprawach skarżąca spółka oświadczyła, że przewiduje możliwość zdobycia środków finansowych na opłacenie kosztów wpisu sądowego. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie dostarczyła, mimo wezwania oraz przedłużenia terminu do jego wykonania, wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W rezultacie nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych dokumentów. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ustaleniu, czy ten stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 2 pkt 2) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznać trzeba, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie w stanie wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. W zakresie odmowy przyznania spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniem Sądu z dnia 6 października 2008 r. stwierdzić należy, że brak przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania tego orzeczenia nie przesądza o nieistnieniu tych przesłanek również w stanie faktycznym podlegającym badaniu w niniejszej sprawie. Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego skarżącej miało doprowadzić do potwierdzenia albo wykluczenia dalszego trwania stanu, który był przedmiotem oceny przeprowadzonej przez Sąd. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim okoliczność prowadzenia przez spółkę zyskownej działalności gospodarczej. Jej zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł 112.477 zł (netto). W roku 2008 spółka posiadała środki trwałe o wartości 95.392 zł. Natomiast podana kwota straty nie pomniejsza posiadanych przez stronę aktywów w stopniu, który uzasadniałby przyjęcie braku zdolności uiszczania kosztów sądowych. Wskazać należy, iż użyte w przytoczonym przepisie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, na brak których wskazała strona skarżąca, co miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także posiadane środki trwałe. Stan faktyczny sprawy nie pozwalał zatem na przyjęcie tezy o braku środków między innymi na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca spółka posiada bowiem przewidziane przepisami prawa możliwości uzyskania środków pieniężnych ze sprzedaży środków trwałych o znacznej - wedle jej oświadczenia - wartości. Kolejno podkreślić winno się, że zadeklarowane wartości dostarczonych przez spółkę towarów i usług w październiku, listopadzie i grudniu 2008 r. przeczą jej twierdzeniu o braku możliwości zarobkowych w okresie zimowym. Świadczą o prowadzeniu przez nią działalności gospodarczej w tym czasie i uzyskiwaniu zapłaty za wykonywane prace. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku strony skarżącej pozostaje fakt uiszczenia przez stronę skarżącą w innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem wpisu od skargi oraz jej oświadczenie zawarte w piśmie procesowym z dnia 6 marca 2009 r. o możliwości zdobycia środków na opłacenie kosztów sądowych w sprawie. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy faktycznie uiszcza kwoty pieniężne tytułem należnych kosztów sądowych oraz wskazuje na możliwość wygospodarowania przez siebie kwot pieniężnych koniecznych do uiszczenia dalszych kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja w jej przypadku przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. brak dostatecznych środków. Czynności i oświadczenia wnioskodawcy, znajdujące odzwierciedlenie w aktach spraw wszczętych z jego skarg, świadczą bowiem, że posiada on takie środki. Stwierdzić należy również, że sytuacja materialna strony nie uległa pogorszeniu w stosunku do stanu ustalonego w postanowieniu Sądu z dnia 6 października 2008 r. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.