I SA/Wr 105/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. N. i J. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2004 postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą kasacyjną D. N. i J. N., reprezentowani przed WSA we Wrocławiu przez radcę prawnego, złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wywiedli, że obecna sytuacja finansowa ich rodziny nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, ponieważ prowadzona działalność gospodarcza na skutek "restrykcyjnych" działań Urzędu Skarbowego oraz postępowania komorniczego nie przynosi żadnych dochodów. Wskazali na zajęcie jego rachunku bankowego, konieczność zamknięcia pięciu sklepów oraz przyszłe likwidacje kolejnych placówek wskutek wypowiadania umów najmu lokali przez wynajmujących z powodu opóźnień w zapłacie czynszu. Podali, że ponoszą znaczne koszty leczenia swoich przewlekłych chorób ([...], [...], [...]). Wskazali przy tym, że dochody skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej nie wystarczają na ponoszenie wydatków na życie ich rodziny, w tym na edukację ich małoletniej córki. Oświadczyli także, że nie posiadają oszczędności ani kosztowności, jest natomiast właścicielem dwóch samochodów: [...] (rok produkcji 1999) oraz [...] (rok produkcji 1999). W oświadczeniu o miesięcznych dochodach osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazali skarżący kwotę 11.518,67 zł (brutto), stanowiącą dochód D. N., przy stracie z działalności J. N. w kwocie 183.628,86 zł. Wraz z wnioskiem skarżący przesłali do akt sprawy kserokopie dwóch zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego D. i J. N. u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem dotyczących egzekucji należności w łącznej kwocie 945.290,35 zł, postanowień i zawiadomień komornika sądowego dotyczących dochodzenia od skarżącego należności w łącznej kwocie 98.136,24 zł, zeznania skarżącego (PIT-36L) o wysokości poniesionej straty w roku podatkowym 2008 – 13.190,33 zł (przy przychodzie w kwocie 1.292.158,30 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 1.305.348,63 zł) oraz dowodu wpłaty raty spłaty kredytu w kwocie 1.550 zł. Dodatkowo wnioskodawcy przedłożyli zestawienie przychodów i rozchodów za sierpień, wrzesień i październik 2009 r., wyciąg bankowy za okres od dnia 1 sierpnia do 26 listopada 2009 r., zestawienie operacji za okres od dnia 1 sierpnia do dnia 24 listopada 2009r., kserokopie zeznań podatkowych D. N. za rok 2008 oraz deklaracji J. N. i D. N. dla podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień i wrzesień 2009r. Z dokumentów tych wynika, że w roku 2008 D. N. uzyskała dochód w łącznej kwocie 14.407,91 zł (przy czym jej przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 376.604,29 zł), w lipcu, sierpniu i wrześniu 2009 r. J. N. i D. N. wykazali realizację dostawy towarów i oraz świadczenia usług o wartości (netto) odpowiednio 2.320 zł, 21.937 zł i 84.405 zł oraz 10.563 zł, 15.430 zł i 9.516 zł, natomiast na rachunkach bankowych, których historię operacji przedstawili wnioskodawcy, do dnia 26 listopada 2009 r. dokonywane były operacje dotyczące kwot sięgających kilku tysięcy złotych, natomiast końcowe saldo rachunku prowadzonego dla A przez F. Bank [...] SA Oddział L. wyniosło 5.235,81zł. W piśmie procesowym z dnia 26 listopada 2009 r. wnioskodawcy oświadczyli, że z mieszkania przy ul. [...] w L. korzystają na zasadzie użyczenia z obowiązkiem ponoszenia kosztów jego utrzymania w kwocie 1.428,67 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Wskazać należy także, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym ani dostatecznych środków ani możliwości pozyskiwania dostatecznych środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe środków do życia ponad wartości (kwoty) niezbędne dla zapewnienia koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy przy tym, że ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Należy także pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (MP z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. W rezultacie możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady treść akt niniejszej sprawy upoważnia, zdaniem referendarza sądowego, do stwierdzenia, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy. Wskazać trzeba, że w formularzu wniosku skarżący przedstawili sytuację prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej jako bardzo niekorzystną ze wskazaniem na ograniczenia spowodowane prowadzonymi wobec niego postępowaniami egzekucyjnymi w zakresie ich zobowiązań publiczno-i cywilnoprawnych. Natomiast z przedłożonych na wezwanie dokumentów wynika, że skarżący nadal prowadzą wspomnianą działalność i realizują związane z nią płatności oraz otrzymują na swój rachunek bankowy związany z prowadzoną działalnością wpłaty, w obu przypadkach sięgające kilku tysięcy złotych. Rozbieżność między oświadczeniami skarżących oraz danymi wynikającymi przedstawionych przez nich dokumentów powoduje, że przyjęcie ich argumentacji w zakresie ograniczenia prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej nie jest możliwe. Kolejno, uwzględnienia wymaga fakt, iż prowadzone przez wnioskodawców gospodarstwo domowe wspólnie z córką ma aktualnie miesięcznie do dyspozycji dochód w kwocie – wedle oświadczenia –11.518,67 zł (brutto). Jest to kwota pozwalająca na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego trzyosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczanie kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania jest to wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi – 2.238 zł). Zasadnicze znaczenie dla negatywnej oceny wniosku strony skarżących ma zestawienie ich miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa. Oświadczona kwota miesięcznych dochodów pozwala na dysponowanie przez wnioskodawców na miesięczne utrzymanie ich rodziny kwotą przewyższającą dziewięciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Kontynuując ocenę sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawców za aktualne należy uznać stwierdzenie, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi stron, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania, o ile nie dotyczą one koniecznego utrzymania. Jeżeli zatem strona skarżąca deklaruje wykonywanie co miesiąc innych niż związane z koniecznym utrzymaniem zobowiązań, w tym spłatę kredytu w ratach po 1.550 zł, to bez względu na sposób pozyskiwania na ten cel środków finansowych nie sposób uznać, że poniesienie przez nią opłat sądowych w sprawie spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu strony lub jej rodziny. W konkluzji powyższych wywodów podkreślić trzeba, że strona, która mimo złych wyników prowadzonej przez nią działalności gospodarczej dysponuje znaczącymi kwotami pieniężnymi i realizuje inne zobowiązania cywilno- i publicznoprawne, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazali, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w ich sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.