I SA/Wr 1056/00

Stosownie do postanowień art. 22 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, władze państwa eksportującego mogą upoważnić każdego eksportera, który dokonuje częstych odpraw na warunkach tej umowy, do sporządzania deklaracji na fakturze niezależnie od wartości produktów, których dotyczy. Eksporter ubiegający się o takie upoważnienie zobowiązany jest do przedłożenia władzom celnym dokumentów potwierdzających status pochodzenia produktów, jak również do spełnienia innych wymogów tego protokołu. Jednocześnie art. 22 pkt 2 tego Protokołu stanowi, że władze celne mogą uzależnić przyznanie statusu upoważnionego eksportera od spełnienia warunków, jakie uznają za właściwe. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi firmy M. - Spółki z o.o. w W., uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł, utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, odmawiającą skarżącej Spółce przyznania upoważnienia do sporządzenia deklaracji na fakturze o pochodzeniu towarów niezależnie od wartości przesyłki. Podstawę prawną tej decyzji stanowiły przepisy art. 201 Kodeksu celnego i art. 22 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez stronę wniosku /Dz.U. 1997 nr 104 poz. 662/. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że stosownie do postanowień art. 22 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, władze państwa eksportującego mogą upoważnić każdego eksportera, który dokonuje częstych odpraw na warunkach tej umowy, do sporządzania deklaracji na fakturze niezależnie od wartości produktów, których dotyczy. Eksporter ubiegający się o takie upoważnienie zobowiązany jest do przedłożenia władzom celnym dokumentów potwierdzających status pochodzenia produktów, jak również do spełnienia innych wymogów tego protokołu. Jednocześnie art. 22 pkt 2 tego Protokołu stanowi, że władze celne mogą uzależnić przyznanie statusu upoważnionego eksportera od spełnienia warunków, jakie uznają za właściwe. Do władz celnych należy zatem każdorazowo ocena celowości i zasadności przyznania takiego upoważnienia. Podstawowym warunkiem udzielania upoważnień, wynikającym z art. 22, jest częstotliwość wysyłek oraz przedłożenie dokumentów potwierdzających status pochodzenia eksportowanych produktów. Wynika z tego, że władze celne nie mają obowiązku przyznawania statusu "upoważnionego eksportera" każdemu eksporterowi, ale że przywilej ten jest zagwarantowany dla eksporterów dokonujących eksportu na dużą skalę i o dużej częstotliwości. Z akt rozpoznawanej sprawy wynikało, że częstotliwość eksportu ze strony Spółki była niewielka /l - 5 przesyłek w miesiącu, a w skali roku około 38/. W tej sytuacji brak było przesłanek do uznania, iż Spółka dokonuje częstych odpraw, co jest podstawowym warunkiem przyznania upoważnienia. W skardze na tę decyzję, zarzucając naruszenie art. 20[1] Kodeksu celnego oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 sierpnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu stosowania uproszczonego sposobu dokumentowania pochodzenia towarów /Dz.U. nr 74 poz. 832/, skarżąca Spółka domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Uchylając zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł, Naczelny Sąd Administracyjny przytoczył następujące argumenty natury prawnej wspierające to wyrokowe rozstrzygnięcie: Przede wszystkim należy wskazać, że ust. 1 art. 22 Protokołu 4 do Układu Europejskiego w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku stanowi, że władze celne państwa eksportującego mogą upoważnić każdego eksportera, który dokonuje częstych odpraw produktów na warunkach tej umowy, do sporządzania deklaracji na fakturze niezależnie od wartości produktów, których dotyczą. Jednocześnie w zdaniu drugim postanowiono, że eksporter ubiegający się o takie upoważnienie zobowiązany jest do przedłożenia władzom celnym dokumentów potwierdzających status pochodzenia produktów, jak również do wypełnienia innych wymogów Protokołu. W ust. 2 tego artykułu wskazano, że władze celne mogą uzależniać przyznanie statusu upoważnionego eksportera od spełnienia warunków, jakie uznają za właściwe. W art. 20[1] Kodeksu celnego zawarty jest zapis, że organ celny może udzielić pozwolenia na stosowanie uproszczonego sposobu dokumentowania pochodzenia towarów osobom, które spełniają następujące warunki: 1/ są osobami krajowymi w rozumieniu art. 3 par. 1 pkt 11 lit. "a" lub "b", 2/ dokonują systematycznie wywozu towarów co najmniej od 1 roku, 3/ są podatnikami podatku od towaru i usług, 4/ są podmiotami, których działalnością kierują osoby, które nie zostały skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwo przeciwko dokumentom, mieniu, przestępstwo gospodarcze lub przestępstwo skarbowe, 5/ nie zalegają z cłem, podatkami stanowiącymi dochód budżetu państwa oraz składkami na ubezpieczenie społeczne, a także nie jest wobec nich prowadzone postępowanie egzekucyjne, upadłościowe, likwidacyjne lub układowe, 6/ nie zostało im cofnięte pozwolenie na stosowanie uproszczonego sposobu dokumentowania pochodzenia towarów, ze względu na naruszenie przez nich przepisów prawa, w okresie ostatnich 5 lat. W rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 31 sierpnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu stosowania uproszczonego sposobu dokumentowania pochodzenia towarów wydanym w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 20[1] ust. 3 Kodeksu celnego, w par. 3 ust. 1 określono jakie zaświadczenia, oświadczenia i potwierdzenia winien załączyć do wniosku podmiot domagający się przyznania statusu upoważnionego importera. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca spółka spełniła wymogi formalne, o jakich mowa w art. 20[1] Kodeksu celnego, wykazując to dowodami, o jakich mowa w rozporządzeniu z 31 sierpnia 1999 r. Porównanie zapisu art. 22 Protokołu 4 do Układu Europejskiego i art. 20[1] Kodeksu celnego prowadzi do wniosku, że w Protokole jednym z warunków uzyskania statusu upoważnionego eksportera jest dokonywanie "częstych odpraw". Kodeks celny stanowi zaś o "systematycznym wywozie". Obydwa określenia są nieostre i mogą wywoływać wątpliwości przy interpretacji powołanych wyżej przepisów. Znamienne przy tym jest, że art. 1 pkt 11 lit. "a" ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. /Dz.U. 2001 nr 12 poz. 92/ zmieniono zapis art. 20[1] par. 1 pkt 2 Kodeksu celnego, pomijając w nowym brzmieniu tego punktu określenie "systematycznie". Oceniając w tym kontekście wydaną przez organy celne decyzję należy się zgodzić ze Skarżącym, że jakkolwiek organy celne mogą upoważnić każdego eksportera do sporządzania deklaracji na fakturze niezależnie od wartości produktów /art. 22 protokołu 4/ i organ celny może udzielić pozwolenia na stosowanie uproszczonego sposobu dokumentowania pochodzenia towarów /art. 20[1] Kodeksu celnego/, to decyzja taka nie może nosić cech dowolności. Powstaje w tym momencie dylemat, czy decyzja, o jakiej mowa w art. 20[1] Kodeksu celnego, jest decyzją uznaniową, podobną do decyzji, z jakimi mamy do czynienia obecnie na gruncie ustawy - Ordynacja podatkowa, a poprzednio na gruncie ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Uznaniowość decyzji, co nie podlega dyskusji, nie może być utożsamiana w żadnym wypadku z dowolnością. Jednakże, a jest to pogląd utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle decyzji uznawanych za uznaniowe, taka redakcja przepisów powoduje, że chociaż ubiegający się o uzyskanie upoważnienia spełnia określone kryteria, to organ nie ma obowiązku uwzględnienia żądania. Sąd administracyjny nie jest bowiem uprawniony do wkraczania w sferę samego uznania, pozostawioną przez prawo organowi administracji państwowej. Sądowa kontrola legalności tego typu decyzji sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Decydujące więc dla oceny zaskarżonej decyzji jest to, czy można ją uznać za decyzje uznaniową. Należy przy tym zwrócić uwagę na brzmienie przepisu art. 201 Kodeksu celnego, który w sposób enumeratywny określa przesłanki, jakie musi spełniać ubiegający się o uproszczony sposób dokumentowania, aby uzyskać takie pozwolenie. Takie brzmienie przepisu Kodeksu celnego oraz wydanego w oparciu o delegację ustawową rozporządzenia pozwala przyjąć, że nie jest to decyzja uznaniowa sensu stricto. W odróżnieniu bowiem od przepisów Ordynacji podatkowej, które używają w zakresie przesłanek wydawania decyzji uznaniowych określeń nieostrych, w powołanym przepisie Kodeksu celnego ustawodawca w sposób wyraźny określił, jakie warunki wnioskujący musi spełniać. Jakkolwiek zarówno w art. 22 ust. 1 Protokołu 4 do Układu Europejskiego, jak i w art. 20[1] par. 1 pkt 2 Kodeksu celnego użyto określeń nieostrych /często i systematycznie/ to określenia te mają swoje ugruntowane, odmienne znaczenie w języku potocznym. "Często" znaczy bowiem tyle, co powtarzający się w krótkich odstępach czasu, a "systematyczny" znaczy tyle co regularny. Niewątpliwie dokonywanie odpraw chociaż raz w miesiącu mieści się zarówno w pojęciu jednym, jak i drugim. Należy się zgodzić ze Skarżącą spółką, że wprowadzenie jako dodatkowego kryterium dużej częstotliwości w powiązaniu z dużą skalą eksportu jest nadinterpretacją obu powołanych przepisów. Niedopuszczanie jest bowiem stawianie wnioskującemu innych wymogów niż te, które wynikają z przepisów prawa. Skoro więc skarżąca spółka, co nie jest kwestionowane, spełnia wymogi, o jakich mowa w art. 20[1]Kodeksu celnego, to odmówienie jej wydania pozwolenia przez wprowadzenie dodatkowych wymogów nie może być akceptowane.