I SA/Wr 109/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie Sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Protokolant Anna Terlecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. przy udziale sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza na rzecz skarżącego od Dyrektora Izby Celnej we W. kwotę 357,00 (trzysta pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W związku z brakiem wpłaty należności z tytułu podatku od gier za miesiąc luty 2010r. w kwocie 144 000,00 zł, z terminem płatności 10.03.2010r., upomnieniem nr [...] z dnia [...] r. wezwano spółkę "A" Sp. z o.o., z/s w W. do uregulowania należności w kwocie 144 000,00 zł wraz z należnymi kosztami upomnienia w kwocie 8,80 zł i odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia 11.03.2010r. Odbiór upomnienia spółka potwierdziła dnia 06.04.2010r., lecz należności nie uiściła. W dniu 26.04.2010 wierzyciel przerachował na poczet zadłużenia w podatku od gier za miesiąc styczeń 2010r. i luty 2010r. złożone przez spółkę zabezpieczenie. Po rozliczeniu pozostała nieuregulowana kwota w wysokości 109 576,85 zł, na którą w dniu 27.04.2010r. Dyrektor Izby Celnej we W. wystawił tytuł wykonawczym nr [...] i niezwłocznie przekazał organowi egzekucyjnemu - Dyrektorowi Izby Celnej w Wa. do prowadzenia egzekucji. W dniu 05.05.2010 r.. i w dniu 20.05.2010 r.. spółka na poczet zadłużenia dokonała częściowych wpłat. W dniu 14.05.2010 r. wierzyciel dokonał także przerachowania środków ze złożonego zabezpieczenia. W rezultacie powyższych przerachowań zaległość w podatku za luty 2010r. została w całości uregulowana, o czym wierzyciel poinformował organ egzekucyjny w dniu 26.05.2010 r. Organ egzekucyjny wszczął wobec spółki postępowanie egzekucyjne doręczają w dniu 27.05.2010 r. tytuł wykonawczy. W dniu 01.06.2010 r.. spółka, działając przez pełnomocnika, wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 27.04.2010 r., wskazując za podstawę wniesienia zarzutów art. 33 pkt 1, 2, 6 i 10 ustawy z dnia 17.06.1996r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj.: - wykonanie obowiązku w całości przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, nieistnienie obowiązku w wysokości wskazanej tytułem wykonawczym, - odroczenie terminu wykonania obowiązku , - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, - niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Dyrektor Izby Celej we W., postanowieniem wierzycielskim nr [...] z dnia [...] r. postanowił odmówić uznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 27.04.2010r. Dyrektor Izby Celnej we W., jako wierzyciel należności rozpatrując zarzuty na postępowanie egzekucyjne stwierdził, że określony art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, jako podstawa zarzutu przypadek nieistnienia wygaśnięcia obowiązku dotyczy sytuacji takiej, która nastąpiła po wydaniu tytułu wykonawczego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie w momencie wystawienia i skierowania tytułu wykonawczego do realizacji obowiązek zapłaty należności podatkowej istniał. Został zaspokojony wskutek przerachowania w dniach zabezpieczenia w dniach 26.04.2010r., 14.05.2010 r.. i wpłat własnych dłużnika w dniach 05.50.2010r. i 20.05.2010r. Natomiast złożony przez spółkę wniosek o potrącenie zaległości podatkowej z wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa nie został do dnia wszczęcia egzekucji rozpatrzony. Dyrektor Izby Celnej wskazał także, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym, w związku, z czym w postępowaniu egzekucyjnym nie można kwestionować zasadności nałożonego na zobowiązanego obowiązku, gdyż ten wynika z rozstrzygnięć - wydanych w ramach innego postępowania. Obowiązkiem wierzyciela jest podanie w tytule wykonawczym danych wskazanych art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w pozostałym zakresie wierzyciel podaje dane będące w jego posiadaniu. Jedynie brak w tytule wykonawczym elementów wskazanych w art.27 ustawy egzekucyjnej może być podstawą wniesienia zarzutu w trybie art. 33 ww. ustawy. W ocenie Dyrektora Izby Celnej tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 27.04.2010 r. . zawiera wszystkie niezbędne elementy, w tym : – kwotę zaległości podatkowej istniejącej na dzień wystawienia tytułu wykonawczego; – podstawę prawną obowiązku tj. akt normatywny stanowiący podstawę sporządzenia deklaracji oraz numer i datę deklaracji podatkowej, z której wynika obowiązek uiszczenia należności podatkowej; – wskazanie, że zobowiązanie pieniężne określone tytułem wykonawczym jest wymagalne i podlega egzekucji w trybie administracyjnym na podstawie art.2 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, – środki egzekucyjne, które mają być zastosowane w egzekucji przedmiotowej zaległości (brak wykreślenia któregokolwiek ze wskazanych w polu 60 tytułu wykonawczego środka egzekucyjnego oznacza, że wierzyciel wnosi o zastosowanie w toku postępowania egzekucyjnego wszystkich możliwych środków zmierzających do zaspokojenia wierzytelności). Wierzyciel nie ma obowiązku podawania w tytule wykonawczym wysokości odsetek na dzień wystawienia tytułu wykonawczego a dowód doręczenia upomnienia, jeśli jest ono wymagalne, wierzyciel załącza do tytułu wykonawczego przeznaczonego dla organu egzekucyjnego a nie zobowiązanego. Wskazał także, że w sprawie nie wydano jednakże decyzji o odroczeniu terminu płatności zobowiązania podatkowego za luty 2010r. Natomiast samo złożenie wniosku o odroczenie terminu płatności zobowiązania nie uzasadnia odstąpienia od obowiązku jego dochodzenia. Na postanowienie w sprawie odmowy uznania zarzutów z dnia [...] r.. spółka reprezentowana przez pełnomocnika pismem z dnia 09.07.2010 r. złożyła zażalenie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i podnosząc ponownie zarzut wygaśnięcia zobowiązania. Dyrektor Izby Celnej utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji wywodził, iż zgodnie z §5 i §6 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.200lr. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel po upływie terminu określonego w upomnieniu wystawia tytuł wykonawczy, a przed wysłaniem tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu sprawdza, czy należność nie została uiszczona. W przedmiotowej sprawie tytuł wykonawczy wystawiono i przekazano do egzekucji organowi egzekucyjnemu, po pomniejszeniu należności o przerachowane zabezpieczenie. O każdej kolejnej wpłacie i nowej wysokości dochodzonej wierzytelności wierzyciel na bieżąco informował organ egzekucyjny. Należy podkreślić, iż spółka nie regulowała osobiście zobowiązań a w większości były one pokrywane z potrąceń zabezpieczeń, rozliczanych przez wierzyciela należności. Wobec tego Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że zaskarżone postanowienie z dnia [...] roku nie narusza prawa, stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów zawarte w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowe i nie narusza przepisów prawa. W Skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 27a § 1-4, art. 33 pkt 1 i 10 oraz art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne, a także nieodniesienie się do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez Skarżącą, - art. 33 pkt 1 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 3a tej ustawy, a także § 9 ust. 1-lb rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 22 listopada 2001 r. poprzez uznanie za nieuzasadniony zarzutu wygaśnięcia (nieistnienia) obowiązku, spowodowanego zapłatą należności przed wszczęciem egzekucji, a także niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy. W uzasadnieniu skargi strona wskazał na nieprawidłowe zaokrąglenie kwot zobowiązań w tytule wykonawczym. Potrzymała także zarzut wygaśnięcia zobowiązania. W ocenie strony istnienie podstawy wniesienia tego zarzutu te muszą istnieć w dniu doręczenia, a nie wystawienia tytułu wykonawczego, bowiem dopiero od tej daty - w terminie 7 dni - zobowiązany może wnosić zarzuty przeciwegzekucyjne, wymienione w art. 33 ustawy. Bez skierowania tytułu do egzekucji przez organ egzekucyjny nie można w ogóle mówić o wszczęciu egzekucji. Wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy jest do tego momentu jedynie załącznikiem wierzyciela do wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Jednocześnie do dnia doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązany nie wie nawet o wystawieniu tytułu przez wierzyciela. Trudno jednocześnie przyjąć, że uregulowanie należności po wystawieniu tytułu wykonawczego a przed jego doręczeniem pozostaje bez wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne. Gdyby rzeczywiście było tak, jak przyjmuje organ, to egzekucja mogłaby zostać wszczęta oraz efektywnie prowadzona nawet pomimo uregulowania należności w całości. Strona podkreśliła, że art. 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że ustawa określa prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Skoro, zatem obowiązek (zobowiązanie podatkowe) zostało wykonane przed zastosowaniem środków przymusu (przed doręczeniem tytułu i zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych) to organ egzekucyjny nie był ani zobowiązany, ani uprawniony do przymusowego dochodzenia zapłaty należności. W ocenie Skarżącej wierzyciel dopuścił do zwłoki w poinformowaniu organu egzekucyjnego o wygaśnięciu zobowiązania Wywodziła, iż mając na uwadze zarówno wykładnię językową jak i celowościową niezwłocznie oznacza więc dokonanie danej czynności w czasie, który jest w danej sytuacji faktycznej i prawnej czasem właściwym. Tym samym pod pojęciem niezwłocznie nie należy doszukiwać się odniesienia jedynie do potocznie rozumianego stwierdzenia bez zbędnej zwłoki, czy do oznaczenia czasokresu (np. 7 dni). Pojęcie niezwłocznie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji winno być rozumiane jako działanie natychmiastowe. Oznacza to, że tytuł wykonawczy został Skarżącej doręczony jedynie w wyniku zaniechania powiadomienia przez wierzyciela organu egzekucyjnego o wygaśnięciu w całości zobowiązania podatkowego, wynikającego z pierwotnie złożonej deklaracji podatkowej. W odpowiedzi na Skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga jest zasadna. Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie upsa. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) upsa. Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 upsa, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będąca przedmiotem skargi narusza prawo. Na wstępie dalszych rozważań należy przytoczyć kilka uwag o charakterze ogólnym. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowanie egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, póz. 1954 z późn. zm.) jest zaliczana do procesowych aktów normatywnych, niemniej zawiera zarówno przepisy postępowania (egzekucyjnego), jak i prawa materialnego (stanowiące podstawę rozstrzygnięć zapadających w tym postępowaniu). Postępowanie egzekucyjne w administracji jest postępowaniem odrębnym od postępowania administracyjnego. Wskazać należy, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym - co do zasady - można wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia postępowanie egzekucyjne oraz egzekucję administracyjną. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym. Związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej niż w tym postępowaniu. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Stosownie natomiast do treści art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Postępowanie egzekucyjne wszczynane jest więc wcześniej niż sama egzekucja. Badanie dopuszczalności egzekucji oraz ocena, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a., przez organ egzekucyjny następuje w pierwszym stadium postępowania egzekucyjnego - stadium poprzedzającym wszczęcie egzekucji administracyjnej. W przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli zatem wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego, po uprzednim zbadaniu dopuszczalności egzekucji. Po otrzymaniu odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu przysługuje prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zarzuty są środkiem ochrony przysługującym zobowiązanemu przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem z jego majątku egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 ww. ustawy i mogą być to: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku, 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4, 4) błąd co do osoby zobowiązanego, 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15§1, 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Zarzuty są środkiem zaskarżenia, który służy w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co w praktyce oznacza, że nie można się nim posłużyć w następnych stadiach tego postępowania. Zarzuty wnosi się, bowiem w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uregulowana w art. 33 u.p.e.a. służy w zasadzie ochronie prawa przysługującego zobowiązanemu. Przewidziana zaś w ramach tej instytucji wypowiedź wierzyciela odnośnie zgłoszonych zarzutów, której ustawodawca nadał sformalizowaną formę prawną, dzięki której stanowisko wierzyciela podlega kontroli sądowoadministracyjnej, ma na celu m. in. stworzenie możliwości rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym mogących powstać wątpliwości, co do dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia w danej sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty, o których mowa w w/w przepisie są środkiem zaskarżenia, który przysługuje we wstępnej fazie postępowania egzekucyjnego, gdyż wnosi się je w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co w praktyce oznacza, że nie można się nimi posłużyć w następnych stadiach tego postępowania. Ten swoisty środek zaskarżenia ma, zatem na celu weryfikację prawidłowości wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a także weryfikację samego tytułu wykonawczego (zapisów zawartych w jego treści). Wnosząc zarzut zobowiązany, w zależności od wskazanych podstaw zapoczątkowuje spór o dopuszczalność egzekucji lub wymagalność obowiązku, zarzuca wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne albo poddaje w wątpliwość celowość wszczęcia egzekucji lub zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Z przedstawionych powodów okoliczności, które zaistnieją do momentu skutecznego wniesienia zarzutów przez zobowiązanego, a mogą mieć wpływ na dopuszczalność egzekucji, wymagalność obowiązku, prowadzenie egzekucji w sposób zgodny z przepisami proceduralnymi czy wreszcie na celowość jej wszczęcia i prowadzenia, muszą podlegać rozpatrzeniu (ocenie) w toku tego postępowania wszczętego na skutek ich wniesienia, i to zarówno przez organ egzekucyjny jak i przez wierzyciela. W niemniejszej sprawie okoliczności taką jest wygaśnięcie zobowiązania w okresie między wystawieniem tytułu a doręczeniem go Skarżącej i wniesieniem zarzutów. Okoliczność ta jest w istocie niesporna, co zostało potwierdzone późniejszym postanowieniem o umorzeniu egzekucji. W świetle powyższych wywodów fakt ten – jako istniejący w dacie wniesienia zarzutów i znany wierzycielowi winien być przez niego uwzględniony. Zgodzić się należy ze skarżącym, że stanowisko przeciwne umożliwiało by prowadzenie egzekucji pomimo zapłaty, a więc prowadziłoby do podwójnego wykonania obowiązku, co – w świetle art. 1 u.p.e.a jest niedopuszczalne. Wobec powyższego uznać należało, że zaskarżone postanowienie, wydane zostało z naruszeniem art.33 pkt 1 ustawy. Dlatego też, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art.135 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Uwzględnienie skargi zobowiązuje Wojewódzki Sąd Administracyjny do zasądzenia na rzecz skarżących kosztów postępowania (art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W tej sprawie poniesione przez skarżącą koszty odpowiadały wysokości wpisu od skargi oraz kosztom zastępstwa procesowego. Wobec nie określenia innej wysokości kosztów zastępstwa, Sąd zasądził je w wysokości minimalnej, wynikającej z z § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. nr 163 poz. 1349.).