I SA/Wr 1100/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. T. i J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, w odpowiedzi na kierowane do A. T. i J. T. wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kwocie 982 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach tego żądania skarżący wskazał, że na skutek prowadzonych postępowań sądowych popadł w zadłużenie, natomiast wszystkie jego nieruchomości, tj. domy o powierzchni 860 m² i 1.174 m², mieszkanie o powierzchni 58,7 m² oraz nieruchomości gruntowe - rolna i przemysłowe o powierzchni odpowiednio 38.095 m² i 13.120 m², zostały zajęte przez komorników. Nadto w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zawarł informacje o pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, zajęciu jego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej przez komornika oraz o posiadaniu wierzytelności wynikających z korzystania z jego nieruchomości przez inne podmioty gospodarcze. Z przedstawionych wraz z wnioskiem i na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, ponad wcześniej podane fakty, że w roku 2011 skarżący uzyskał z działalności gospodarczej dochód w kwocie 8.435,49 zł (przy przychodzie w kwocie 93.846,72 zł). W ostatnich trzech kwartałach roku 2012 r. wnioskodawca dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o łącznej wartości odpowiednio 53.398 zł, 64.429 zł i 48.615 zł oraz nabył towary i usługi za kwotę odpowiednio 12.797 zł, 11.893 zł i 12.942 zł, nie reguluje na bieżąco zobowiązań podatkowych, natomiast komornik zajął jego wierzytelności u kontrahentów. Według oświadczenia skarżącego jego żona pozostaje na jego utrzymaniu, wszystkie jego rachunki bankowe są "zamrożone lub zamknięte z powodu blokad bankowych i Urzędu Skarbowego" i od wielu lat nieużywane. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach ze skarg wnioskodawcy, zarejestrowanych pod sygn. akt I SA/Wr 1237/12 i I SA/Wr 1305/12, uiszczony został wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 300 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, iż prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w roku 2011 oraz kwocie jego przychodu w 2012 r., pośrednio wynikającej z przedłożonych deklaracji VAT, bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazane opłaty. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, zdaniem referendarza sądowego nie może odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku argumentacja dotycząca prowadzenia w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego, mimo którego skarżący wykonuje działalność gospodarczą i to na dużą, wynikającą z przedłożonych deklaracji VAT, skalę. Wielkość uzyskanej w ten sposób kwoty pozwala na przyjęcie, że w ramach środków pieniężnych, którymi obraca skarżący, jest on w stanie wygospodarować kwoty niezbędne do zaoszczędzenia kwoty 982 zł koniecznej do poniesienia kosztów sądowych aktualnie na niej ciążących i to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Świadczy o tym również fakt regulowania przez skarżącego opłat sądowych w innych jego sprawach. Po trzecie, skarżący i jego żona są właścicielami zarówno nieruchomości gruntowych jak i lokalowych. Ich liczba i powierzchnia oraz gospodarcze, mimo zajęć komorniczych, wykorzystanie i osiąganie z tego tytułu dochodu nie pozwalają na zaliczenie skarżącego ani jego żony do osób ubogich. Tym samym nie może skarżący skorzystać z prawa pomocy przeznaczonego, jak to wyżej wskazano, dla osób charakteryzujących się ubóstwem. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jej sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.