I SA/Wr 1105/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybiania terminowi do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący A. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że jest jedynym "żywicielem" rodziny, a jego wynagrodzenie za pracę pozwala jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb jego dwuosobowego (prowadzonego z żoną) gospodarstwa domowego, tj. zapewnienie mieszkania i wyżywienia we W. Dodał, że nie posiada oszczędności ani wsparcia finansowego ze strony rodziców. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,5 ha, samochodu marki [...], jego żona po ukończeniu studiów pozostaje bez pracy, a ich miesięczny dochód stanowi kwota 4.348,21 zł (netto). Miesięcznie kwotę 2.000 zł przeznacza skarżący na wynajem mieszkania, kwotę 1.000 zł - na spłatę wcześniejszych zobowiązań kredytowych. Z przesłanych na wezwanie dokumentów, ponad wcześniej podane przez wnioskodawcę fakty, wynika, że w roku 2009 prowadzonego przez niego działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 14.258,74 zł, przy przychodach w kwocie 21.281,34zł, rachunek skarżącego jest "zablokowany" przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, natomiast nieruchomość rolną wskazaną we wniosku skarżący otrzymał w drodze darowizny z dnia [...] i wykorzystuje poprzez obsianie zbożem. Z urzędu wskazać trzeba, że zarządzeniem z dnia 22 września 2010 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Ocena ta uwzględnić musi również kwotę kosztów sądowych, do których uiszczenia strona skarżąca jest aktualnie obowiązana, poprzez porównanie zakresu aktualnie badanego żądania, tj. zwolnienia od wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, i możliwości finansowych wnioskodawcy poniesienia ciężaru tej opłaty. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Należy także pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 r. (M. P. Nr 48, poz. 709), od dnia 1 stycznia 2010 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.317 zł. W rezultacie możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby miesięcznie należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania. Mając na uwadze powołane uregulowanie prawne oraz wywiedzione z niego zasady, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że treść materiału aktowego niniejszej sprawy nie pozwala na stwierdzenie, iż została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać należy, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Ich łączny miesięczny dochód wynosi aktualnie – wedle oświadczenia – 4.348,21 zł (netto). Jest to kwota pozwalająca na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego dwuosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczanie kosztów sądowych (aktualnie w niniejszej sprawie – kwoty 100 zł). Istotne znaczenie dla negatywnej oceny wniosku skarżącego ma zestawienie miesięcznego dochodu jego gospodarstwa domowego z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa. Oświadczona kwota miesięcznego dochodu pozwala bowiem na dysponowanie przez skarżącego na miesięczne utrzymanie jego dwuosobowej rodziny kwotą trzykrotnie przewyższającą minimalne wynagrodzenie za pracę. Nie ma przy tym znaczenia sposób wydatkowania tej kwoty. Jest on bowiem zależny wyłącznie od decyzji skarżącego, który winien liczyć się z jej konsekwencjami, w tym brakiem środków na opłacenie kosztów sądowych. Dodatkowo, skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej, której posiadanie nie warunkuje zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny, ale stanowi wartość, podlegającą spieniężeniu. Zdaniem referendarza sądowego okoliczność ta świadczy o posiadaniu przez wnioskodawcę zasobu majątkowego, który stanowi obiektywnie pojmowane źródło uzyskania środków pieniężnych w celu opłacenia kosztów sądowych i to bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego rodziny. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.