I SA/Wr 1105/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybiania terminowi do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący A. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, że z powodu utraty pracy nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gospodarstwo domowe prowadzi z niepracującą żoną i jest właścicielem samochodu osobowego Renault Kangoo oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha. Z przesłanych na wezwanie dokumentów, ponad wcześniej podane przez wnioskodawcę fakty, wynika, że w roku 2009 prowadzona przez A. M. działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 14.258,74 zł, przy przychodach w kwocie 21.281,34zł, natomiast nieruchomość rolną wskazaną we wniosku skarżący otrzymał w drodze darowizny z dnia 18 czerwca 2010 r. i wykorzystuje ją poprzez obsianie zbożem. Nadto, aktualnie skarżący z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w kwocie co najmniej 13.750 zł (brutto). Z urzędu wskazać trzeba, że zarządzeniem z dnia 22 września 2010 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych oraz wynagrodzenia adwokata) oparta jest na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Ocena ta uwzględnić musi również kwotę kosztów sądowych, do których uiszczenia strona skarżąca jest aktualnie obowiązana, poprzez porównanie zakresu aktualnie badanego żądania, tj. zwolnienia od wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, i możliwości finansowych wnioskodawcy poniesienia ciężaru tej opłaty. Należy także pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (Dz. U. nr 194 poz. 1288) od dnia 1 stycznia 20101r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.386 zł. W rezultacie możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby miesięcznie należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania. Mając na uwadze powołane uregulowanie prawne oraz wywiedzione z niego zasady, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że treść materiału aktowego niniejszej sprawy nie pozwala na stwierdzenie, iż została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wskazać należy, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Ich łączny miesięczny dochód wynosi aktualnie 13.750 zł (brutto). Jest to kwota pozwalająca na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego dwuosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczanie kosztów sądowych (aktualnie w niniejszej sprawie – kwoty 100 zł) oraz opłacanie usług świadczonych przez adwokata z wyboru. Istotne znaczenie dla negatywnej oceny wniosku skarżącego ma zestawienie miesięcznego dochodu jego gospodarstwa domowego z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa. Oświadczona kwota miesięcznego dochodu pozwala bowiem na dysponowanie przez skarżącego na miesięczne utrzymanie jego dwuosobowej rodziny kwotą dziesięciokrotnie przewyższającą minimalne wynagrodzenie za pracę. Nie ma przy tym znaczenia sposób wydatkowania tej kwoty. Jest on bowiem zależny wyłącznie od decyzji skarżącego, który winien liczyć się z jej konsekwencjami, w tym brakiem środków na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo, skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej, której posiadanie nie warunkuje zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny, ale stanowi wartość podlegającą spieniężeniu. Zdaniem referendarza sądowego okoliczność ta świadczy o posiadaniu przez wnioskodawcę zasobu majątkowego, który stanowi obiektywnie pojmowane źródło uzyskania środków pieniężnych w celu opłacenia kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.