I SA/Wr 1105/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (nadanym w dniu 28 stycznia 2011 r.) skarżący A. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu zgłoszonego wniosku skarżący wskazał, że z powodu utraty pracy nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gospodarstwo domowe prowadzi z niepracującą żoną i jest właścicielem samochodu osobowego [...] oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha. Z przesłanych przez wnioskodawcę – na wezwanie – dokumentów (ponad wcześniej podane fakty) wynika, że w roku 2009 prowadzona przez A. M. działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 14.258,74 zł, przy przychodach w kwocie 21.281,34 zł. Nieruchomość rolną, wskazaną we wniosku, skarżący otrzymał w drodze darowizny z dnia 18 czerwca 2010 r. i wykorzystuje ją w celach rolniczych. Od dnia 2 lutego do 30 kwietnia 2011 r. skarżący pozostawał w stosunku pracy na okres próbny, na stanowisku [...], z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 13.750 zł brutto (umowa przewidywała także premie). Postanowieniem z dnia 28 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy wskazując, że wnioskodawca nie spełnia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy o jakiej mowa w treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej u.p.s.a.). W sprzeciwie od tego postanowienia (nadanym w dniu 21 kwietnia 2011 r.) skarżący podniósł, że umowa o pracę na okres próbny obowiązuje do dnia "31 kwietnia 2011 r.", a w przypadku nie przedłużenia przez obecnego pracodawcę tej umowy, będzie on pozbawiony środków do życia. Z urzędu wskazuje się, że zarządzeniem z dnia 22 września 2010 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Skarżący, poza sprawą o sygn. akt I SA/Wr 1105/10, nie jest stroną postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 260 u.p.s.a., sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu (tym razem przez Sąd) wedle reguł wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. oraz przy uwzględnieniu treści art. 199 u.p.s.a. Pierwsze dwa z powołanych wyżej unormowań dotyczą przesłanek, jakie winien spełniać wnioskodawca ubiegając się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis art. 199 u.p.s.a. wprowadza natomiast obowiązek odniesienia tych unormowań do generalnej reguły wynikającej z tego przepisu, a mianowicie, że - co do zasady - strony postępowania sądowego obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Zestawienie wskazanych regulacji, tj. łączna analiza wynikających z nich dyrektyw, pozwala na realizację konstytucyjnej zasady prawa do Sądu przy jednoczesnym zachowaniu reguły, że przyznanie prawa pomocy w zakresie wymaganych kosztów sądowych winno wystąpić w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości Sądu, że zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, tj. obiektywnie, niemożliwe lub w znacznym stopniu zagraża jej podstawowym potrzebom egzystencji. Rozpatrując – z uwzględnieniem powołanych kryteriów – złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, oceniany w szczególności przy uwzględnieniu sytuacji materialnej wnioskodawcy, która nastąpiła po złożeniu wniosku (umowa o pracę na okres próbny zawarta do dnia 30 kwietnia 2011 r.), Sąd nie stwierdził podstaw do jego uwzględnienia. W ocenie Sądu, przedstawiona przez wnioskodawcę - w toku postępowania - sytuacja materialna nie dawała podstaw także do przyznania tego prawa choćby w części. Dokonując oceny kondycji finansowej wnioskodawcy Sąd ważył z jednej strony poprawę sytuacji majątkowej strony w porównaniu ze stanem na dzień składania wniosku, tj. wysokość pobieranego przez wnioskodawcę wynagrodzenia za pracę w okresie od lutego do kwietnia 2011 r. (przy uwzględnieniu ilości osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), z drugiej zaś, wysokość wymaganego w sprawie wpisu od skargi (w kwocie 100 zł), który na obecnym etapie postępowania stanowi jedyny wydatek, jaki strona zobowiązana jest ponieść w związku ze złożeniem skargi do Sądu (sprawa o sygn. akt I SA/Wr 1105/10 jest jedyną sprawą w tut. Sądzie z udziałem wnioskodawcy). Przeprowadzone w tym zakresie zestawienie dochodów skarżącego z wysokością wymaganej opłaty sądowej nie pozwalało przyjąć, że kondycja finansowa strony wyczerpywała przesłanki przyznania prawa pomocy, o jakich mowa w treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. W szczególności, nie pozwala skarżącemu na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł, który nie jest szczególnie wysoki, jeżeli odnieść go do zarobków wnioskodawcy. Uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie (choćby w zakresie częściowego zwolnienia) nie mogła stanowić w szczególności okoliczność, że skarżący jest jedynym żywicielem rodziny. Należy podkreślić, powołując się na treść przedłożonej przez wnioskodawcę umowy na okres próbny (do 30 kwietnia 2011 r.), że skarżący, będąc zatrudniony na stanowisku [...], miał przyznane z tego tytułu miesięczne uposażenie zasadnicze w kwocie 13.750 zł (umowa przewidywała nadto także system premiowy). Taka wysokość wynagrodzenia, nawet przy przyjęciu, że stanowiło ono jedyny dochód rodziny wnioskodawcy (bezrobotna małżonka), jest na tle średniej krajowej płacy wynagrodzeniem obiektywnie wysokim. Dodatkowo należy wspomnieć, że wnioskodawca nie posiada na utrzymaniu dzieci, a gospodarstwo domowe prowadzi tylko wspólnie z żoną. W ocenie Sądu, miesięczne uposażenie w kwocie 13.750 zł pozwala na swobodne utrzymanie dwuosobowej rodziny, nawet przy uwzględnieniu konieczności ponoszenia kosztów wynajmu lokalu mieszalnego. Z tych względów, podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność braku własnego mieszkania nie mogła stanowić zasadniczego argumentu, że skarżący spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podobnie, bez znaczenia pozostaje okoliczność (wskazywana w sprzeciwie od postanowienia referendarza), że umowę o pracę z wnioskodawcą zawarto na okres próbny, tj. od 2 lutego do 30 kwietnia 2011 r., bez pewności przedłużenia stosunku pracy. Nawet bowiem przy przyjęciu, że skarżący pozostawał w stosunku pracy jedynie przez okres 3 miesięcy (co dało mu w sumie łączny dochód w kwocie ponad 40.000 zł), nie sposób uznać, że przez ten czas nie mógł wygospodarować w swoich wydatkach kwoty 100 zł na uiszczenie wymaganego wpisu od skargi. W ocenie Sądu, wysokość otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia pozwalała bez trudności także na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika. Trzeba ponadto dodać, iż jakkolwiek od chwili wniesienia skargi w sprawie skarżący zmieniał pracę (w tym chwilowo był bezrobotny), to na dzień podpisania umowy na okres próbny - inicjowane kolejnym wnioskiem - postępowanie w przedmiocie prawa pomocy nie zostało zakończone pozytywnie dla strony, co oznaczało, że na skarżącym ciążył obowiązek poniesienia kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi, czego skarżący miał przecież świadomość. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca, wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie (będący aktualnie przedmiotem rozpoznania) złożył w dniu 28 stycznia 2011 r. (data stempla pocztowego), a umowę na okres próbny z uposażeniem miesięcznym w kwocie 13.750 zł zawarł w dniu 2 lutego 2011 r., a zatem zaledwie 5 dni później. Uzupełniająco należy podnieść, że deklarowana przez stronę pomoc finansowa dla rodziców nie została sprecyzowana ani co do wysokości tej pomocy (kwot), ani też częstotliwości. Skarżący nie wskazał również jakichkolwiek dowodów, chociażby poprzez przelewy bankowe, że istotnie takiego wsparcia finansowego rodzicom udzielał. Wskazane okoliczności uzasadniały odmowne rozpoznanie wniosku, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a., orzekł jak w sentencji.