I SA/Wr 1110/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Dagmara Dominik-Ogińska (sprawozdawca) Sędziowie: SWSA Tadeusz Haberka SWSA Jarosław Horobiowski po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji. oddala skargę w całości. 1. Postępowanie przed organami administracji. 1.1. Wnioskiem z dnia 18.05.2021 r. dotyczącym postępowania egzekucyjnego w zakresie VAT za 2012 r. prowadzonego na podstawie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS/ organ drugiej instancji) z dnia 23.11.2020 r. A Sp. z o.o. (dalej: Spółka/ Skarżąca), która była podstawą wydania przez Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu (dalej: NDUS) tytułów wykonawczych z dnia 5.01.2021 r. o nr [...]; [...] oraz [...] wystąpiły o zwolnienie z egzekucji i uchylenie środków egzekucyjnych na podstawie art. 13 § 1 oraz art. 54b ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej: upea). Spółka wniosła o zwolnienie z egzekucji w zakresie środków pieniężnych przysługujących Spółce od B S.A. (dalej: kontrahent) i w tym zakresie zmianę/ uchylenie zastosowanego środka egzekucyjnego podjętego na podstawie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego (nr [...]) oraz zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej (nr [...]) zmienionego zawiadomieniem o wysokości zajęcia z dnia 02.04.2021 r. (nr [...]). Z uzasadnienia przedmiotowego wniosku odwołującego się do art. 7 § 1, art. 7a § 1, art. 13 upea wynika, że dokonanie zajęcia środków pieniężnych na rachunku bankowym oraz zajęcie wierzytelności pieniężnych Spółki przysługujących od kontrahenta w praktyce stanowi dla Spółki najbardziej uciążliwy środek egzekucyjny. Taki sposób egzekucji uniemożliwia bowiem Spółce de facto dalsze prowadzenie bieżącej działalności gospodarczej (brak możliwości dokonywania bieżących płatności, brak możliwości dokonywania zakupów towarów i ich części zamiennych do parku maszynowego koniecznych do realizacji usług). W wyniku tego rodzaju i tej formy środków egzekucyjnych Spółka nie jest w stanie regulować własnych zobowiązań oraz nie jest zdolna do zaciągania dalszych zobowiązań. Dokonane zajęcie wierzytelności Spółki od kontrahenta stanowi istotne utrudnienie działalności Spółki. Kontrahent jest dla Spółki głównym usługobiorcą, wstrzymanie realizowania płatności przez ten podmiot w sposób znaczący ogranicza możliwości sprzedaży i generowania przychodów. Analogiczne skutki dla działalności Spółki powoduje zajęcie środków pieniężnych na rachunku bankowym. Taka sytuacja powoduje istotne ryzyko utraty płynności finansowej. Taki stan rzeczy, w sytuacji utrzymywania się na przestrzeni czasu, może prowadzić do znaczącego pogorszenia sytuacji finansowej Spółki i faktycznego zaprzestania działalności operacyjnej Spółki. Zastosowanie ww. środków egzekucyjnych i związane z tym uniemożliwienie Spółce prowadzenia bieżącej działalności stwarza realne ryzyko pozbawienia także Skarb Państwa przyszłych dochodów z tytułu generowanych przez Spółkę obrotów. Z punktu widzenia egzekucji takie działanie jest niecelowe dla organu egzekucyjnego i wierzyciela ponieważ uniemożliwienie prowadzenia działalności gospodarczej w wyniku całkowitego zajęcia środków pieniężnych służących do bieżącej działalności operacyjnej w szerszym ujęciu może powodować nieskuteczność prowadzonej egzekucji ze względu na brak osiągania przez spółkę realnych wpływów z tej działalności, które mogłyby podlegać egzekucji. Strona podkreśliła, że taki stan rzeczy stwarza również wysokie ryzyko rozwiązania umów z pracownikami biorącymi udział w obsłudze Spółki, co również negatywnie przełoży się na rynek pracy oraz wartość podatków odprowadzanych przez Spółkę z tytułu opodatkowania pracowników. Zdaniem Spółki sytuacja staje się bardziej skomplikowana w czasach pandemii. Spółka wskazuje, że przedmiotowy wniosek nie narusza w żaden sposób interesów wierzyciela oraz organu egzekucyjnego, ponieważ nie podważa możliwości dalszego prowadzenia egzekucji. Spółka wskazuje, że dysponuje innym majątkiem wystarczającym do prowadzenia egzekucji ww. zobowiązań. Spółka jest właścicielem maszyn i urządzeń wykorzystywanych do produkcji wyrobów piekarniczych w stosunku do których NDUS dokonał już zajęcia zabezpieczającego Spółce na wartość przekraczającą wartość egzekwowanych należności (wartość zabezpieczonych maszyn na moment dokonania zajęcia zabezpieczającego przekraczała 8 mln zł) – co pokrywa wartość egzekwowanych należności sięga około 7,2 mln zł. Fakt zajęcia egzekucyjnego wskazanych maszyn i urządzeń potwierdza pismo NDUS z dnia 2.04.2021 r., który wskazuje, że zajęcie zabezpieczające ruchomości w Spółce uległy przekształceniu w zajęcia egzekucyjne z dniem 5.01.2021 r. Okoliczność istnienia dodatkowego zajęcia egzekucyjnego powoduje, że wnioskowane zwolnienie z egzekucji zmiana/ uchylenie zastosowanych środków egzekucyjnych nie będzie naruszać interesów wierzyciela dla którego wartość egzekwowanych kwot ma pokrycie w wartości zajętych ruchomości. Jednocześnie Spółka zaproponowała, że uwzględniając swoje możliwości płatnicze, przekazanie do organu egzekucyjnego całej kwoty nadwyżki VAT naliczonego nad należnym wynikającej z bieżących deklaracji JPK V7M w wysokości 365.417 zł (która to kwota była wykazywana jako kwota do przeniesienia); comiesięczna wpłata na rachunek organu egzekucyjnego w wysokości 10.000 zł miesięcznie; bieżące przekazywanie do organu egzekucyjnego ewentualnych pojawiających się nadwyżek VAT wynikających z przyszłych deklaracji JPK V7M do zwrotu. 1.2. Pismem z dnia 24.06.2021 r. Spółka wskazała, że ww. wniosek dotyczył żądania zwolnienia spod egzekucji zajętych praw majątkowych oraz był skargą na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego na podstawie art. 54 § 1 pkt 2 upea. 1.3. Postanowieniem z dnia 16.07.2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-[...] (dalej: organ pierwszej instancji) stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia skargi. 1.4. Postanowieniem z dnia 20.07.2021 r. organ pierwszej instancji odmówił zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności w C w O. oraz innych wierzytelności pieniężnych w B S.A. W uzasadnieniu wskazano, że okoliczności na które powołuje się Spółka nie przemawiają za wyrażeniem zgody na zwolnienie z egzekucji zajętych praw majątkowych. Organ pierwszej instancji wskazał na konieczność realizacji celu egzekucji, tj. dążenie do wykonania w trybie przymusowym obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Podkreślono, że w związku nieuznaniem zajętej wierzytelności przez kontrahenta organ pierwszej instancji nie może ocenić zastosowania tego środka jako skutecznego i tym samym uznać, że narusza on swobodę prowadzenia działalności Spółki. Ponadto realizacja zajęcia rachunku bankowego jest acykliczna, a uzyskiwane kwoty są symboliczne. Deklaracja dobrowolnej spłaty zobowiązań wobec Skarbu Państwa nie jest dla organu pierwszej instancji gwarantem wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym albowiem do dnia wydania postanowienia Spółka nie dokonała nieprzymusowych wpłat na poczet dochodzonych należności na rachunek organu egzekucyjnego. Ponadto zadeklarowana kwota nie jest adekwatna do całości zadłużenia, albowiem nie stanowi nawet 1% zadłużenia. Zobowiązanie Spółki do przekazania nadwyżki VAT naliczonego nad należnym nie stanowi środka egzekucyjnego. Takie działanie spowodowałoby zaliczenie kwoty wykazanej do zwrotu na najstarsze zaległości Spółki, co ograniczyłoby kwotę dochodzonej należności. Podkreślono, że w ostatniej złożonej deklaracji z dnia 25.06.2021 r. Spółka wykazała kwotę nadwyżki VAT naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc, a nie do zwrotu do czego zobowiązała się w żądaniu. Nie podzielono sugestii Spółki do zajęcia ruchomości jako wystarczającego środka egzekucyjnego. Organ pierwszej instancji zauważył, że nie miały miejsca ani odbiór, ani zwózka zajętych ruchomości, które zostają w dalszym ciągu pod dozorem Spółki i są eksploatowane w bieżącej działalności. 1.5. Na skutek wniesionego zażalenia, DIAS postanowieniem z dnia 9.09.2021 r. nr 0201-IEE2.711.140.2021.2.K utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że analiza akt przedmiotowej sprawy ujawniła, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym brak jest realnej możliwości zaspokojenia wierzytelności innym środkiem egzekucyjnym. Wskazano też, że zajęcie ruchomości jest środkiem egzekucyjnym tymczasowo nieskutecznym albowiem pozostaje pod dozorem Spółki i są eksploatowane zgodnie z przeznaczeniem. Składane zaś przez Spółkę propozycje dobrowolnych wpłat oraz zaliczenia nadwyżki VAT na poczet istniejącego zadłużenia są tylko deklaratoryjne i nie stanowią gwarancji ich dokonania. Zauważono też, że w dotychczasowo prowadzonym postepowaniu egzekucyjnym wpłaty takie, jak i zaliczenia nadwyżek w podatku nie były dokonywane. 2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji. 2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na ww. postanowienie DIAS zarzucono naruszenie: - art. 13 § 1 upea poprzez odmowę zwolnienia z egzekucji wskazanych składników majątkowych mimo istnienia po stronie Spółki uzasadnionego i ważnego interesu; - art. 54b § 2 pkt 2 upea poprzez odmowę uchylenia czynności egzekucyjnej wobec Spółki, zgodnie z wnioskiem, pomimo tego, że prowadzenie egzekucji było i jest możliwe przy zastosowaniu innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, w sposób, który nie naruszałby interesów wierzyciela; - art. 7 § 2 upea poprzez odmowę zwolnienia z egzekucji wskazanych we wniosku Spółki składników majątkowych pomimo tego, że wybrany środek egzekucyjny pozostaje dla Spółki zbyt uciążliwy i praktycznie uniemożliwia jej dalsze prowadzenie działalności gospodarczej; - art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: kpa) w zw. z art. 18 upea poprzez zaniechanie przez organ pierwszej instancji podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i prowadzenie postępowań; - art. 6 kpa w zw. z art. 18 upa poprzez wydanie rozstrzygnięcia z naruszeniem przepisów prawa i zasady praworządności; - art. 77 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez odstąpienie od wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie i w ten sposób rzetelnego ustalenia stanu faktycznego dającego możliwość oceny stopnia uciążliwości poszczególnych środków egzekucyjnych w konkretnej sprawie Spółki w celu wyboru środka egzekucyjnego o najmniejszej uciążliwości i tym samym prawidłowego rozpoznania wniosku Spółki. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS oraz poprzedzającego go postanowienia NUS oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. 2.2. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: 3.1. Skarga jest bezzasadna. 3.2. Przedmiotem sporu między Stronami jest kwestia odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności w C w O. oraz innych wierzytelności pieniężnych w B S.A. Zdaniem Skarżącej zaistniały okoliczności do tego aby zwolnić z egzekucji zajęte wierzytelności. Odmiennego zdania jest strona przeciwna. 3.3. W tak zarysowanym sporze rację należy przyznać organowi. Stosownie do treści art. 13 § 1 upea organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia 26.10.2021 r. sygn. akt III FSK 115/2, CBOSA zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego, może nastąpić wyłącznie w przypadku kumulatywnego zaistnienia trzech przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela oraz za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z egzekucji w trybie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Sądy administracyjne nie są uprawnione do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji wypełniają treści poza-systemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych, realizując określoną politykę stosowania prawa administracyjnego. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych zmierza bowiem do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. M. Wojtuń, Sądowa kontrola uznania administracyjnego z perspektywy komparatystyki prawniczej, Warszawa 2020, rozdz. V, oraz powołane tam orzecznictwo). 3.4. Przechodząc do istoty rozpoznawanej sprawy trzeba wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Zachowuje zatem aktualność pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (np. wyrok NSA z 10.06.2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12; 1.06.2016 r., sygn. akt II GSK 154/15, z 25 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2699/21, CBOSA). Dlatego argumenty organów przemawiające za odmową zwolnienia z egzekucji należy uznać za słuszne. Wskazano bowiem, że w związku nieuznaniem zajętej wierzytelności przez kontrahenta DIAS nie mógł ocenić zastosowania tego środka jako skutecznego i tym samym uznać, że narusza on swobodę prowadzenia działalności Spółki. Warto jest zauważyć, że z pisma z dnia 31.03.2021 r. kontrahenta wynika, że nie istnieją żadne wierzytelności, które mogłyby być zajęte przez organ egzekucyjny. Organ drugiej instancji słusznie podkreślił, że realizacja zajęcia rachunku bankowego jest acykliczna, a uzyskiwane kwoty są symboliczne. Zasadnie też oceniono, że deklaracja przez Skarżącą dobrowolnej spłaty zobowiązań wobec Skarbu Państwa nie jest gwarantem wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym albowiem do dnia wydania postanowienia Spółka nie dokonała nieprzymusowych wpłat na poczet dochodzonych należności na rachunek organu egzekucyjnego. Ponadto zadeklarowana kwota nie jest adekwatna do całości zadłużenia, albowiem nie stanowi nawet 1% zadłużenia. Zobowiązanie Spółki do przekazania nadwyżki VAT naliczonego nad należnym nie stanowi środka egzekucyjnego. Takie działanie spowodowałoby zaliczenie kwoty wykazanej do zwrotu na najstarsze zaległości Spółki, co ograniczyłoby kwotę dochodzonej należności. Słusznie też uwypuklono okoliczność, że w ostatniej złożonej deklaracji z dnia 25.06.2021 r. Spółka wykazała kwotę nadwyżki VAT naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc, a nie do zwrotu do czego zobowiązała się w żądaniu. Nie podzielono sugestii Spółki do zajęcia ruchomości jako wystarczającego środka egzekucyjnego. Zauważono, że nie miały miejsca ani odbiór, ani zwózka zajętych ruchomości, które zostają w dalszym ciągu pod dozorem Spółki i są eksploatowane w bieżącej działalności. Z powyższych okoliczności wprost wynika, że Skarżąca nie przedstawiła innych składników majątkowych z których możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności. Sama dobrowolnie nie dokonuje żadnych wpłat. W istocie proponuje organowi egzekucyjnemu, aby utrzymywał zajęcie ruchomości (linii produkcyjnej) tylko jako zabezpieczenie roszczeń, a jednocześnie pozwolił jej na swobodne prowadzenie działalności gospodarczej poprzez zwolnienie spod zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych oraz zajęcia innych wierzytelności, z perspektywą uzyskania przyszłych dochodów i spłaty zobowiązań. Jednakże Skarżącej umyka, jak to słusznie uwypuklił to organ, że celem postepowania egzekucyjnego jest wykonanie zaniechanego przez Skarżącą obowiązku. Środek w postaci egzekucji z ruchomości (linia produkcyjna) jest nieskuteczny albowiem ewentualna sprzedaż tej ruchomości oznaczałaby dla Skarżącej zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. 3.5. Należy tym samym uznać, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 13 § 1 upea. Nie sposób jest też uznać, że organ naruszył wskazywane w treści skargi przepisy art. 7, art. 8, art. 6 w zw. z art. 18 upea oraz art. 77 w zw. z art. 18 upea albowiem nie jest rolą organów poszukiwanie składników majątkowych z których możliwe byłoby zaspokojenie się organu egzekucyjnego czy poszukiwanie rozwiązań za Skarżącą w kwestii spłaty ciążących na niej zobowiązań bo do tego należy sprowadzić przedmiotowe zarzuty. Słusznie zdaniem Sądu uznano, że składane przez Skarżącą propozycje dobrowolnych wpłat oraz zaliczenia nadwyżki VAT na poczet istniejącego zadłużenia są tylko deklaratoryjne i nie stanowią gwarancji ich dokonania albowiem w dotychczasowo prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym wpłaty takie, jak i zaliczenia nadwyżek w podatku nie były dokonywane. Nie sposób jest też uznać, że doszło do naruszenia art. 7 § 2 upea albowiem jak już wskazano Skarżąca nie wskazała składnika majątkowego z którego taka egzekucja mogłaby być mniej uciążliwa. Nie jest nią na pewno egzekucja z ruchomości – linii produkcyjnej. Zarzut naruszenia art. 54b § 2 pkt 2 upea należy uznać za bezprzedmiotowy albowiem nie jest on objęty granicami niniejszej sprawy, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: ppsa). W myśl ww. przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przedmiotem skargi jest postanowieniem w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji na podstawie 13 § 1 upea. Zaś instytucja uchylenia czynności egzekucyjnej z urzędu przewidziana w treści art. 54b § 2 pkt 2 upea jest poza granicami niniejszej sprawy i nie może być przedmiotem kontroli tut. Sądu. 3.6. Z tych też względów skargę oddalono w całości na podstawie art. 151 ppsa.