I SA/Wr 1124/13

Wrocław, dnia 18 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2006 r. postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku wpisu od skargi w części przewyższającej kwotę 1.000 (słownie: tysiąca) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. B. D. (dalej wnioskodawca) został wezwany Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 25 lipca 2013 r. do uiszczenia wpisu w wysokości 19.624 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W trakcie biegu wyznaczonego terminu do uiszczenia wpisu wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że w kwietniu 2007 r. zostało wszczęte wobec niego postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności zadeklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług, które trwa do dnia dzisiejszego. W marcu 2008 r. dokonano zabezpieczenia na wszystkich rachunkach należących do wnioskodawcy, skutkiem czego było wypowiedzenie mu franszyzy przez kontrahenta i skierowaniu przeciwko niemu roszczenia na kwotę 1.032.277,30 zł z tytułu niezapłaconych faktur i kar umownych. Ponadto bank udzielający wnioskodawcy kredytu wypowiedział mu umowę kredytu, wystawiając weksel do wykupu na sumę 500.00 zł. Okoliczności te zmusiły wnioskodawcę do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W listopadzie 2011 r. wnioskodawca rozwiódł się z żoną a w lipcu 2012 r. zostało sprzedane w trybie egzekucyjnym jego mieszkanie. Nie posiada żadnych środków pieniężnych z powodu trwającego wciąż postępowania egzekucyjnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, nie jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności czy przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Według oświadczenia nie uzyskuje również żadnych dochodów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 09 sierpnia 2013 r. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i udzielenie informacji wnioskodawca przedłożył szereg dokumentów w tym oświadczenie, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi oraz o pozostawaniu na utrzymaniu najstarszej córki. Przedłożył ponadto wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej, stwierdzający, że w listopadzie 2012 r. zaprzestał on prowadzonej osobiście działalności gospodarczej. Zgodnie zaś ze złożonym zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 r. przychód wnioskodawcy wyniósł 5.500 zł, natomiast koszty uzyskania przychodu 22.241,93 zł. Rok podatkowy zakończył zatem ze stratą w wysokości 16.841,93 zł. Postanowieniem z dnia 09 września 2013 r. referendarz sądowy przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 2.000 zł, odmawiając jednocześnie uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia wnioskodawca powtórzył wcześniejszą argumentację i wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dwukrotnie przyznawał już mu zwolnienie od kosztów sądowych, w tym raz od kwot przekraczających 500 zł. Złożył ponadto, na wezwanie Sądu, oświadczenie z dnia 21 października 2013 r., że zamieszkuje obecnie wspólnie z matką. Jej emerytura wynosi około 1.500 zł netto, natomiast wydatki od 1.300 zł do 1.500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek zasługuje na uwzględnienie w części. Na wstępie należy zaznaczyć, że każda sprawa tocząca się przed sądami administracyjnymi ma charakter indywidualny, oparty na konkretnej sytuacji faktycznej i prawnej. Stąd nie można wprost przenosić rozstrzygnięć zapadłych na gruncie jednej sprawy do drugiej. Tak też jest w przypadku prawa pomocy. Sąd dokonując bowiem oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy analizuje przede wszystkim aktualną sytuację strony. Ma ona jednak charakter dynamiczny i zmienia się z upływem czasu - strona może, w porównaniu z inną sprawą, uzyskać wyższe dochody niż dotychczas bądź też je stracić. Dlatego fakt, że wnioskodawca uzyskał w innym postępowaniu sądowym prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych nie może oznaczać automatycznego przyznania mu takiego zwolnienia w niniejszej sprawie. Omówienie wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy należy także poprzedzić uwagą, że stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.- dalej: p.p.s.a.) po skutecznym wniesieniu sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy traci moc a sprawa zostaje rozpoznana przez sąd. Natomiast co do samego wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazać należy, że zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak stanowi § 3 art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści art. 246 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Rozwiązanie takie jest podyktowane tym, że tylko osoba ubiegająca się o prawo pomocy może znać w pełni swoją sytuację majątkową i faktyczną. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem bądź też ich zgromadzenie byłoby związane z uszczerbkiem dla utrzymania własnej rodziny. Jest to zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Należy pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Wymaga nadto przypomnienia, że koszty sądowe powinny być zaspokajane przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Prawo pomocy nie może tu stanowić wygodnej formy kredytowania bieżącej działalności stron, które pokrywając inne wydatki, liczą na zaoszczędzenie środków w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Stąd też przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, strona powinna dopełnić wszelkich starań w celu zgromadzenia we własnym zakresie odpowiednich środków na uiszczenie kosztów sądowych, wliczając w to wyzbycie się niektórych składników swojego majątku, czy ograniczenie wydatków. Odnosząc powyższe uwagi do wniosku wnioskodawcy, stwierdzić należy, że nie przedstawił on w pełni swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Uniemożliwia to w istocie określenie jego realnych możliwości płatniczych a tym samym ocenę, czy i w jakim zakresie przysługuje mu się prawo pomocy. W szczególności zabrakło zestawień miesięcznych wydatków jak i historii posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, pomimo dwukrotnego wezwania w tym zakresie. Wymagają także podkreślenia pewne nieścisłości w oświadczeniach wnioskodawcy w przedmiocie jego stanu rodzinnego. Pierwotnie poinformował on Sąd, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie (wniosek z faktu, że skreślił wszystkie rubryki informujące o stanie rodzinnym na formularzu PPF). Następnie informował Sąd, każdorazowo na wezwanie, że korzysta z pomocy córki (k. 37 akt ) bądź matki (k. 61). Nie kwestionując prawa wnioskodawcy do korzystania z pomocy rodziny, należy wskazać, że tego rodzaju decyzje nie pozostają bez wpływu na jego sytuację finansową. Za każdym razem inaczej bowiem będą się kształtowały koszty utrzymania, czy możliwość uzyskania dodatkowych środków pieniężnych. Stąd też tak istotne dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest poinformowanie Sądu o zmianach w sytuacji rodzinnej i ich ogólnych przyczynach. Pomimo powyższych zastrzeżeń, nie ulega jednak wątpliwości, że sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy nie jest dobra. Dlatego biorąc pod uwagę wpis od skargi w niniejszej sprawie, który wynosi 19.624 zł. Sąd postanowił przyznać mu prawo zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 1.000 zł, przyjmując, że mieści się ona w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.