I SA/Wr 113/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia w formie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2000 r. podatku rolnego i podatku od nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, W. C. (dalej: skarżący, wnioskodawca) wniósł o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że z powodów zdrowotnych (rozległy zawał serca), od trzech lat nie prowadzi działalności gospodarczej. Gospodarstwo rolne, które prowadzi przy pomocy zatrudnianych pracowników nie przynosi dochodów, a dopłaty unijne, jakie skarżący otrzymuje w związku z prowadzoną działalnością rolniczą w całości przeznaczane są na wynagrodzenia pracowników. Świadczenie rentowe, jakie otrzymuje z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS), wynosi 10 zł dziennie. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje dwójka dzieci. Wskazując na powyższe wnioskodawca podniósł, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącego oraz jego rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (która nie pracuje) i dwójką dzieci (ur. w 1986 r. i 2004 r.). Posiada mieszkanie (78 m2) i nieruchomość rolną (48 ha). Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Jedyny dochód rodziny wnioskodawcy, zgodnie z jego oświadczeniem, stanowi renta z KRUS w kwocie 400 zł. Do wniosku, w wyniku wezwania, załączone zostały: kopie wyciągów z rachunku bankowego skarżącego za październik i listopad 2010 r., zaświadczenie o uczęszczaniu syna do przedszkola, tytuły wykonawcze z 2009 r., wezwanie komornicze z dnia [...] lipca 2009 r., upomnienie przedegzekucyjne z dnia [...] grudnia 2010 r. do uiszczenia podatku rolnego i leśnego, decyzja o wysokości świadczenia rentowego oraz zaświadczenie, że córka wnioskodawcy jest studentką studiów stacjonarnych. Miesięczny koszt opłacenia przedszkola, do którego uczęszcza syn wnioskodawcy, wynosi 317,08 zł (plus 100 zł za zajęcia dodatkowe). Renta wypłacana jest przez KRUS w wysokości 402,58 zł. Tytuły wykonawcze zostały wystawione w związku z nieuregulowanymi zobowiązaniami z tytuły podatku rolnego za lata 2003-2005 w łącznej kwocie wraz z odsetkami 22.636,80 zł. Upomnienie przedegzekucyjne obejmuje kwotę 803,50 zł. Skarżący, w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez komornika, został wezwany do uiszczenia na rzecz wierzyciela, którym był Starosta [...], należności głównej z odsetkami w wysokości 64.992,75 zł. Egzekucja miała być prowadzona z wieczystego użytkowania nieruchomości. Ponadto wnioskodawca wskazał, że nikt w jego rodzinie nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie otrzymywał w ostatnim półroczu świadczeń z opieki społecznej. Wnioskodawca nie prowadzi księgi przychodów i rozchodów w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej. Za 2010 r. nie utrzymał dopłat unijnych. Podał, że miesięczne wydatki jego rodziny wynoszą: za gaz - 450 zł, za energię elektryczną – 150 zł, za wodę – 100 zł i za wywóz śmieci - 30 zł. Miesięczny koszt ponoszony na lekarstwa to 200 zł. Oświadczył, że źródłem pokrycia wszystkich wydatków w przeszłości były jego oszczędności, obecnie jest to pomoc rodziny. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2011 r. (sygn. akt I SA/Wr 113/11) referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 2 marca 2011 r. (data stempla pocztowego) skarżący zakwestionował stanowisko referendarza dotyczące możliwości finansowych opłacenia w sprawie wpisu, podważył również prawdziwość przyjęcia, że zasilenia konta bankowego następowało poprzez wpłaty własne. Jak podniósł, poza wpłatą w dniu 13 października 2010 r. kwoty 730 zł, wszelkie pozostałe pochodziły od członków rodziny. Podniósł również skarżący, że w kosztach utrzymania studiującej córki partycypuje w znacznej części jej matka a była żona wnioskodawcy – A. M. Jak ustalił Sąd z urzędu, oprócz sprawy o sygn. akt I SA/Wr 113/11, skarżący jest stroną jeszcze w dwóch innych postępowaniach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu (sprawy o sygn. akt I SA/Wr 114/11 i I SA/Wr 115/11). Łączny wpis od skarg we wszystkich trzech sprawach wynosi 600 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej u.p.s.a.), sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu (tym razem przez Sąd) wedle reguł wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. oraz przy uwzględnieniu treści art. 199 u.p.s.a. Pierwsze dwa z powołanych wyżej unormowań dotyczą przesłanek, jakie winien spełniać wnioskodawca ubiegając się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis art. 199 u.p.s.a. wprowadza natomiast obowiązek odniesienia tych unormowań do generalnej reguły wynikającej z przepisu art. 199 u.p.s.a., a mianowicie, że co do zasady, strony postępowania sądowego obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Zestawienie wskazanych regulacji, tj. łączna analiza wynikających z nich dyrektyw, pozwala na realizację konstytucyjnej zasady prawa do Sądu przy jednoczesnym zachowaniu reguły, że przyznanie prawa pomocy w zakresie wymaganych kosztów sądowych winno wystąpić w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości Sądu, że zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, tj. obiektywnie, niemożliwe lub w znacznym stopniu zagraża jej podstawowym potrzebom egzystencji. Rozpatrując w myśl powołanych kryteriów zasadność wnioskowanego zwolnienia od całości kosztów sądowych w sprawie, Sąd nie stwierdził podstaw do uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał również, by deklarowana przez niego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Odnosząc ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych - tak w zakresie całkowitym (o co wnioskowała strona), jak i częściowym (z urzędu) - do sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, Sąd ważył z jednej strony łączną wysokość wpisów we wszystkich trzech sprawach, jakie oczekują na rozpoznanie przed Sądem w związku ze złożonymi przez stronę skargami, z drugiej zaś, całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w stopniu, w jakim pozwalał na jego ocenę materiał dowodowy przedstawiony przez stronę. Przeprowadzona w tym względzie analiza kondycji finansowej strony prowadzi do wniosku, że w świetle tego, co wnioskodawca przedstawił do oceny, nie można twierdzić, że wymagana we wszystkich trzech sprawach łączna wysokość wpisów w kwocie 600 zł przekraczać będzie możliwości finansowe skarżącego, stanowiąc uszczerbek utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny, co jest przesłanką częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy podnieść, iż okoliczność otrzymywania przez wnioskodawcę kwoty 400 zł tytułem świadczenia rentowego z KRUS, jak i fakt, że nie posiada żadnego źródła dochodu jego małżonka nie świadczą o tym, że wnioskodawca jest osobą ubogą. Przypomnieć trzeba, że skarżący posiada nieruchomość rolną o areale 48 ha oraz mieszkanie wielkości 78 m². Ponadto, jak sam oświadczył, z związku z działalnością rolniczą otrzymuje dopłaty unijne. Jak wynika z akt sprawy, małżonka wnioskodawcy pomimo że nie jest zatrudniona, nie jest również zarejestrowana w urzędzie pracy, co może sugerować, że nie poszukuje pracy. Po drugie, na podstawie wymienionych przez wnioskodawcę wydatków w wysokości około 1.350 zł (które nie uwzględniają kosztów wyżywienia, ubrań, a także kosztów utrzymania studiującej córki) można wyprowadzić wniosek, że ponoszone przez skarżącego miesięczne koszty utrzymania rodziny dalece przekraczają konieczne wydatki. Spostrzeżenie to nasuwa wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej strony i źródeł finansowania tych wydatków. Jakkolwiek skarżący powoływał się na pomoc finansową rodziny, argumentacja ta wydaje się być mało przekonywująca, w szczególności jeżeli zważyć na stosunek miesięcznych wydatków do kwoty potrzebnej na ich pokrycie (z tego co podał skarżący jedynym jego dochodem jest świadczenie z KRUS w kwocie 400 zł, co oznacza, że wszystkie wydatki poza tą kwotą pokrywane są przez osoby trzecie). Ponadto, wnioskodawca nie wyjaśnił bliżej ani jakie to osoby partycypują w kosztach utrzymania jego rodziny, ani tego, czy uzyskiwane przez te osoby dochody pozwalają na dodatkowe, podkreślić należy comiesięczne, wydatki poza ich własnymi. Z tego co oświadczył sam wnioskodawca, dopłaty unijne do rolnictwa w całości przeznaczane są na wynagrodzenie dla zatrudnianych w gospodarstwie pracowników. Z tych względów, otrzymywanych przez stronę dopłat Sąd nie uwzględniał przy ewentualnych źródłach pokrycia kosztów utrzymania. Na marginesie tej uwagi należy podkreślić, że skarżący nie podał wysokości otrzymywanych dopłat, jak również nie sprecyzował ilu pracowników zatrudnia i jakie otrzymują oni z tego tytułu wynagrodzenie. Nasuwa się również pytanie o sens prowadzenia przez wnioskodawcę działalności rolniczej, skoro, jak twierdzi sam zainteresowany, nie przynosi ona żadnych dochodów, a generuje dodatkowe wydatki jak choćby opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, czy podatków rolnego i leśnego. Odnosząc się do przedłożonych przez skarżącego tytułów wykonawczych z tytułu zaległości w podatku rolnym należy podnieść, że na podstawie samego tylko faktu ich wystawienia nie sposób stwierdzić, jaki jest stan zadłużenia na dzień rozpoznania wniosku (tytuły wykonawcze wystawiono w 2009 r.), jak również, czy skarżący nie podejmował czynności przeciwegzekucyjnych. W uzupełnieniu przedstawionej argumentacji należy podkreślić także i tę okoliczność, wynikającą z przedstawionego przez stronę wyciągu z konta bankowego, że wnioskodawca ponosi pewne wydatki jak np. abonament za telewizję cyfrową, który z pewnością nie należy do niezbędnych wydatków życia codziennego a jednocześnie wcale nie niskich (miesięczny abonament wynosi ponad 100 zł), co stanowi dodatkowy argument za przyjęciem, iż wymagana w sprawie kwota 200 zł tytułem należnego wpisu od skargi nie wykracza poza możliwości finansowe skarżącego, tym bardziej zaś, wydatek ten nie może być rozważany w kategorii wydatku zagrażającego potrzebom utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Wskazując na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji.