I SA/Wr 1134/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Asesor WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant Barbara Głowaczewska, po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2009 r. w Wydziale I na rozprawie sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenie skargi na czynność egzekucyjną Prezydenta W. oddala skargę Prezydent W. pismem z dnia [...] znak [...] zawiadomił organ rentowy o zajęciu prawa majątkowego M. W. stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, dotyczącym dochodzonej należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2007 r., objętej tytułem wykonawczym o nr [...]. W dniu [...] zakład rentowy przesłał do gminnego organu egzekucyjnego informację o zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową prowadzoną przez komornika sądowego oraz o postanowieniu Sądu Rejonowego w W. z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt I Co 5178/05 w przedmiocie powierzenia, na podstawie art. 773 § 3 ustawiy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm. – dalej powoływana jako k.p.c), dalszej egzekucji administracyjnej ze świadczenia rentowego Marka Walkowiaka Komornikowi Rewiru V przy Sądzie Rejonowym w W.. W dniu [...] Prezydent W. przekazał właściwemu komornikowi sądowemu dokumentację celem łącznego prowadzenia egzekucji. Pismem z dnia [...] podatnik złożył skargę na czynność egzekucyjną Prezydenta W. z dnia [...], w której motywach wywiódł, że właściwym do zastosowania tego środka egzekucyjnego był komornik sądowy, natomiast z uwagi na jego sytuację finansową oraz prowadzenie egzekucji przedmiotowej należności z nieruchomości zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia rentowego było w sprawie nieuzasadnione. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze oddaliło skargę podatnika. Organ egzekucyjny wskazał, że podjęcie zaskarżonej czynności było konieczne z uwagi na postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt I Co 5178/05. W odniesieniu do zarzutu niezasadności podjęcia zaskarżonej czynności egzekucyjnej wskazał, że w sprawie prawidłowo zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zażaleniu na to rozstrzygnięcie strona podała, że nieprawidłowe było skierowanie przez Prezydenta W. czynności bezpośrednio do organu rentowego, gdyż w związku z wyżej powołanym orzeczeniem sądowym, zajęcia tego świadczenia dokonać powinien był komornik sądowy. Zaskarżonym postanowieniem, działając w roli organu odwoławczego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. w Dz. U. z 2000 r. nr 98. poz. 1071 ze zm. – dalej powoływana jako k. p. a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. w Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej powoływana jako u. p. e. a.) utrzymało w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie w sprawie. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 26 § 5 pkt 2) u.p.e.a., doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, oznaczało w sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz powstanie zbiegu egzekucji skierowanej do tego samego przedmiotu. Przywołał przy tym organ egzekucyjny stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 4135/06, zgodnie z którym zbieg egzekucji ma miejsce wtedy, gdy egzekucję wobec tego samego dłużnika prowadzą różne organy egzekucyjne i stosują konkretny środek egzekucyjny do tej samego prawa lub rzeczy. Dodatkowo podał, że egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej mieści się w zamieszczonym w art. 1a pkt 12 lit. a u. p. e. a. katalogu dopuszczalnych środków egzekucyjnych. W skardze strona domagała się uchylenia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego i powtórzyła swoją argumentacje wywiedzioną w toku postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz 1269), stanowiąc w przepisie § 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji lub postanowienia może nastąpić w sytuacji, gdy ich wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Oceniając zaskarżone postanowienie, w kontekście powyżej przyznanych kompetencji, stwierdzić należy, iż zarzuty skargi okazały się niesłuszne, a samo postanowienie nie narusza tak przepisów prawa materialnego jak i procesowego, co uzasadnia jej oddalenie. Przedmiotem sporu między stronami jest kwestia zasadności podjęcia przez Prezydenta Miasta W. czynności egzekucyjnej – zawiadomienia organu rentowego o zajęciu prawa majątkowego M. W. stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, w sytuacji, gdy na podstawie wcześniej wydanego postanowienia Sądu Rejonowego dalsza egzekucja administracyjna ze świadczenia rentowego M. W. została przekazana Komornikowi Rewiru V przy Sądzie Rejonowym w W. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przymusowe wykonanie obowiązków o charakterze publicznoprawnym, do których zalicza się obowiązki podatkowe, przez administrację publiczną regulowane zostało w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast należności cywilnoprawne podlegają egzekucji sądowej uregulowanej w k.p.c. Z uwagi na fakt, że w sprawa dotyczy egzekucji należności publicznoprawnej (należności z tytułu podatku od nieruchomości) powołać wypada przepis art. 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, w którym postępowanie egzekucyjne określone zostało jako prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Stosownie do art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m. in. podatki. Z przepisu tego wynika, że zasadą jest przymusowe wykonanie zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji administracyjne. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego określonych w ustawach obowiązków. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku wraz z wystawionym przez niego tytułem wykonawczym, bądź jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, data wystawienia tytułu wykonawczego (art. 26 § 4 u.p.e.a.). Postępowanie egzekucyjne prowadzi właściwy rzeczowo i miejscowo organ egzekucyjny. Organ ten podejmuje działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Przepis art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. wymienia rodzaje egzekucji w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych wskazując, że jednym ze środków egzekucyjnych jest egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej. Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do konkretnego zobowiązanego na podstawie wystawionego wobec niego tytułu wykonawczego, stosując prawem przewidziane środki egzekucyjne. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dopuszcza możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. Przewiduje natomiast m.in. sytuację, w której dochodzi do zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej co do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego. W takim przypadku organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami k.p.c. (art. 62 u.p.e.a.). Do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dochodzi, jeżeli do tego samego prawa lub rzeczy skierowana jest egzekucja sądowa i administracyjna, a obie egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi (zobowiązanemu). Zbieg egzekucji nie oznacza zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych administracyjnego czy sądowego, w ramach których komornik sądowy czy organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. egzekucję do tej samej rzeczy albo prawa i tej samej osoby. Zbieg egzekucji to sytuacja odnosząca się do konkretnego, tego samego podmiotu oraz przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym i administracyjnym. Aby uniknąć negatywnych skutków tego stanu rzeczy ustawodawca poddał go kontroli, ocenie i rozstrzygnięciu sądu powszechnego. W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu (art. 773 § 1 zd. 1 k.p.c.). W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu egzekucji (art. 773 § 3 k.p.c.). Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że sąd rejonowy orzeka wyłącznie o organie egzekucyjnym właściwym do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji z danej rzeczy lub prawa majątkowego, a nie o połączeniu postępowań egzekucyjnych - sądowego i administracyjnego, w których doszło do zbiegu egzekucji w rozumieniu art. 773 § 1 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a. Organy te w granicach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyznaczonego osobą dłużnika lub zobowiązanego i tytułem wykonawczym podejmują samodzielnie czynności egzekucyjne w zakresie egzekucji z rzeczy lub praw zobowiązanego (dłużnika) nie objętych takim zbiegiem. Rozstrzygnięcie przewidziane w art. 773 § 1 k.p.c. oznacza niedopuszczalność egzekucji z danego prawa lub rzeczy przez inny organ egzekucyjny niż wyznaczony przez Sąd. Kolejno wskazać należy, że aby mówić o prowadzonej egzekucji administracyjnej, musi dojść do jej wszczęcia, które uregulowane zostało w art. 26 u.p.e.a. Zgodnie z art. 26 § 4 tej ustawy, mającym zastosowanie w sprawie, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez siebie. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 u.p.e.a.). Jak to zostało wyżej wskazane do zbiegu egzekucji dochodzi w momencie, gdy do tego samego przedmiotu (rzeczy lub prawa majątkowego) środek egzekucyjny skierowany zostanie przez co najmniej dwa organy egzekucyjne. W przypadku zastosowanego w sprawie środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej, w postaci egzekucji ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego, jego dokonanie – stosownie do art. 79 § 1 u.p.e.a. – następuje poprzez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu przysługujących zobowiązanemu świadczeń. Dlatego zasadne jest przyjęcie, że do zbiegu egzekucji w sprawie dojść mogło jedynie po skierowaniu przez wierzyciela (i jednocześnie administracyjny organ egzekucyjny) egzekucji do tej samej rzeczy (prawa majątkowego). W konsekwencji dopiero zawiadomienie przez organ egzekucyjny organu rentowego o zajęciu świadczenia rentowego należnego dłużnikowi (zobowiązanemu) powodowało w sprawie wystąpienie (dalszego) zbiegu egzekucji administracyjnej z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez sądowy organ egzekucyjny (wskazany przez Sąd Rejonowy komornik sądowy), tj. podstawy do zastosowania art. 773 § 3 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a. Dokonanie pierwszych czynności egzekucyjnych w egzekucjach skierowanych do danej rzeczy lub prawa majątkowego jest konieczne, gdyż w ich braku nie mógłby zaistnieć zbieg egzekucji. Oczywistym jest zatem, że aby doszło do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej ze świadczenia z tytułu zaopatrzenia emerytalnego komornik i administracyjny organ egzekucyjny muszą najpierw dokonać zajęcia tych wierzytelności (por.: art.889 § 1 k.p.c. i art.80 u.p.e.a.). Dopiero później, gdy zbieg wystąpił, obowiązani są postąpić w sposób określony w art.773 § 1 lub 3 k.p.c. (por. także: art.82 u.p.e.a. i art.891 k.p.c.). Zajęcie takie musi być przy tym dokonane na podstawie każdego z tytułów egzekucyjnych skierowanych do egzekucji, tak sądowej, jak i administracyjnej, bowiem na podstawie każdego z tych tytułów toczy się odrębne postępowanie egzekucyjne (art.796 i art.797 k.p.c. oraz art.26 § 1 u.p.e.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd uznał, że organ egzekucyjny I instancji prawidłowo, w świetle powołanych przepisów prawa, zastosował określony w nich tryb postępowania. Wystawił on tytuł wykonawczy dotyczący należności z tytułu niezapłaconego przez M. W. podatku od nieruchomości za 2007 r. i dokonał zajęcia świadczenia rentowego dłużnika tytułem tego zobowiązania podatkowego. Dopiero w tym momencie wystąpił dalszy zbieg egzekucji, o którym mowa w art. 773 § 3 k.p.c., obligujący organ do przekazania postępowania Komornikowi. I dlatego w następstwie uzyskania informacji (pismo zakładu rentowego z dnia 5 maja 2008 r.) o wcześniejszym sądowym powierzeniu egzekucji administracyjnej ze świadczenia rentowego M. W. Komornikowi Rewiru V przy Sądzie Rejonowym w W. Prezydent W. przekazał, stosownie do art. 773 § 3 k.p.c. oraz art. 62 u.p.e.a., temu organowi egzekucyjnemu dokumentację celem łącznego prowadzenia egzekucji ze świadczenia rentowego podatnika. Zarzuty formułowane przez M. W. oraz ich uzasadnienie, w przypadku ich uwzględnienia – w ocenie Sądu - prowadziłyby do wyłączenia możliwości prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego zmierzającego do przymusowego wykonania zobowiązania podatkowego strony. Stosując rozumowanie strony należałoby przyjąć, że, z jednej strony, Prezydent Miasta W. nie mógł wszcząć postępowania egzekucyjnego i skierować go do prawa majątkowego dłużnika, z uwagi na wcześniejsze przekazanie prowadzenia egzekucji z tego prawa komornikowi sądowemu; natomiast, z drugiej strony, komornik sądowy nie mógłby prowadzić egzekucji przedmiotowej należności podatkowej, gdyż bez zawiadomienia, o którym mowa w art. 79 § 1 u.p.e.a., nie doszłoby do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, który jest warunkiem prowadzenia tej egzekucji przez komornika sądowego. Przyjęcie takiego stanowiska strony skarżącej jest niedopuszczalne. W ocenie Sądu nie znajduje ono uzasadnienia w wyżej powołanych szczegółowych uregulowaniach postępowania egzekucyjnego oraz jest sprzeczne z zasadą obowiązku prowadzenia egzekucji administracyjnej, wyrażonej w art. 6 § 1 u. p. e. a., która stanowi nadrzędną dla postępowania egzekucyjnego dyrektywę obligatoryjnego doprowadzenia do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Uznając zatem, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa procesowego jak i materialnego w zakresie oceny zarzutów skargi podatnika na czynność egzekucyjną Prezydenta W., skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić, co znajduje oparcie w treści art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.