I SA/Wr 1139/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia SD-Z1 o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych z tytułu nabycia praw do spadku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. U z a s a d n i e n i a W sprawie w ślad za skargą E. K., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wywiódł, że poniesienie kosztów postępowania naraziłoby go na uszczerbek we własnym utrzymaniu. Wskazał, że jest osobą starszą i otrzymuje emeryturę w kwocie 960 zł, którą przeznacza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z uwagi na stan zdrowia ¾ swojego dochodu przeznacza na lekarstwa oraz zabiegi. Skarżący podał, że opłacając wpis sądowy od skargi, musiałaby zrezygnować z zakupu potrzebnych lekarstw. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje emeryturę w kwocie 670 zł oraz z tytułu umowy o pracę na 1/8 etatu kwotę 200 zł miesięcznie, a także, iż razem zajmują mieszkanie syna. W odpowiedzi na wezwanie przesłano uwierzytelniony odpis rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy E. K. za 2007 r. od kwoty brutto 13.177,08 zł, odcinka przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego skarżącego za listopad 2008 r. w kwocie 981,22 zł oraz kserokopie dokumentów świadczących o zakupie w listopadzie 2008 r. leków za kwotę 294,20 zł. W piśmie przewodnim do przesłanych dokumentów pełnomocnik procesowy skarżącego oświadczył, że ten miesięcznie na leki wydaje kwotę od 300 do 400 zł, nie jest w stanie przedstawić rachunków za czynsz, media, energię itd., ponieważ tylko uczestniczy w tych wydatkach w kwocie ok. 200 zł miesięcznie, które reguluje syn skarżącego, nie posiada kont bankowych ani własnych środków transportu, udziela skarżącemu bezpłatnej pomocy prawnej, oraz że brak jest innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku jego mandanta. Zarządzeniem z dnia 27 października 2008 r. Przewodniczący Wydziału I WSA we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza w rzeczywistości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosztów. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy podmioty te wykonują inne ciążące na nich zobowiązania, żądając by koszty sądowe pokrywał za nie Skarb Państwa. W sprawie ocenie podlegał stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Jednocześnie orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy należy wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, nie stwierdzono podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Zauważa się, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W sprawie strona skarżąca nie wykazała natomiast, że jej sytuacja charakteryzuje się ubóstwem - a tylko taka sytuacja, jak wskazano wyżej, może być podstawą dla przyznania prawa pomocy. Wskazuje się również, iż skarżący nie korzysta ze wsparcia należnego osobom pozostającym w niedostatku np. z Pomocy Społecznej. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że zarówno on jak i jego małżonka posiadają źródła przychodów (emerytura, praca, pomoc rodziny), uzyskując łączne miesięczne dochody w kwocie 1.830 zł oraz nie ponoszą w pełni ciężaru opłat czynszowych dotyczących zajmowanego przez nich mieszkania. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że strona skarżąca jest w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu kwotę 100 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Reasumując należy stwierdzić, iż - w niniejszej sprawie - odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie wnioskowanym nie stanowi ograniczenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja bowiem rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania. Wyznaczona w sprawie zarządzeniem z dnia 27 października 2008 r. kwota wpisu sądowego od skargi E. K. jest w istocie najniższą opłatą sądową od skargi przewidzianą w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.