I SA/Wr 114/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2005 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2008 r. do Sądu wpłynął wniosek A. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach skarżący wskazał, że nie posiada wolnych środków na opłacenie skargi kasacyjnej z uwagi na wysokość dochodu oraz zdolności kredytowej. Podał, że ze stosunku pracy oraz prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w kwocie 4.000 zł (brutto), na utrzymanie, w tym leczenie, małoletnich dzieci, z których jedno jest osobą niepełnosprawną, wydaje 2.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawarł informację, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z wnioskodawcą jego oboje dzieci, jest właścicielem działki budowlanej o powierzchni 742 m² oraz że na dochód K. G. i R. G. – również pozostających ze skarżącym w gospodarstwie domowym składają się świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 4.100 zł (brutto). W dniu 18 grudnia 2008 r. A. G. doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni wyjaśnienia, czy J. i M. G. zamieszkują wspólnie ze skarżącym oraz podanie stopnia pokrewieństwa, zeznania podatkowego skarżącego za 2007 rok, aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącego, szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania, wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, informacji, czy korzysta on z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca oświadczył, że jego dzieci mieszkają z matką oraz że z działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w kwocie 4.600 zł. Przedstawił zestawienie kosztów swojego miesięcznego utrzymania, do których zaliczył składkę ZUS w kwocie 790 zł, wynagrodzenie księgowej w kwocie 310 zł, opłaty za gaz i prąd w łącznej kwocie 400 zł, opłaty za obiady dzieci w kwocie 170 zł, kwotę przekazywaną na utrzymanie dzieci – 1.000 zł, koszty wyżywienia oraz środków higieny w kwocie 800 zł oraz koszty paliwa w kwocie 800 zł. Z przesłanej kopii zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 wynika, że skarżący uzyskał dochód w kwocie 22.000 (brutto). W dniu 23 stycznia 2009 r. skarżącemu – za pośrednictwem jego pełnomocnika procesowego – doręczono wezwanie do przedłożenia kserokopii z księgi przychodów i rozchodów za październik, listopad i grudzień 2009 r., aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez skarżącego ze stosunku pracy, ostatnich odcinków emerytur K. i R. G. oraz wskazanie, czy żona skarżącego uzyskuje dochód. W odpowiedzi wnioskodawca przesłał oświadczenie K. G. i A. G., zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości zarobków żony, wydruk podatkowej księgi przychodów i rozchodów za październik, listopad i grudzień 2008 r. oraz kserokopię odcinka emerytury A. G. Z dokumentów tych wynika, że skarżący z prowadzonej działalności w zakresie nadzoru i ochrony uzyskuje przychód w kwocie 5.000 zł, żona skarżącego za okres od dnia 1 października do dnia 31 grudnia 2008 r. otrzymała wynagrodzenie netto w kwocie 1.190,68, po potrąceniach z tytułu wyroków sądowych, tytułów egzekucyjnych oraz alimentacyjnych, natomiast K. i A. G. otrzymują emerytury w kwocie odpowiednio 1.652 zł oraz 1.072,05 zł (netto). W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W sprawie ocenie podlegał stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - koszty zwolnienia strony od kosztów zostałoby przeniesione. Jednocześnie orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. W tym kontekście wskazać należy na brak przedłożenia na wezwanie do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, których treść pozwoliłaby na ustalenie realnych, bieżących możliwości poczynienia oszczędności na poczet kosztów sądowych. Treść akt niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dwoma osobami. Ich łączny miesięczny dochód wynosi – wedle oświadczeń - 7.324,05 zł. Jest to kwota pozwalająca na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego oraz jednoczesne uiszczanie kosztów sądowych. Wprawdzie skarżący podał, że dodatkowo łoży ma utrzymanie swoich dwojga dzieci, które wraz z matką mieszkają osobno, ale nie wskazał przy tym okoliczności, które spowodowały taki stan sprawy. Dlatego zasadne jest stwierdzenie, że ponoszenie kosztów utrzymania dwóch gospodarstw domowych wynika z decyzji skarżącego. Za niedopuszczalne należy w tej sytuacji uznać przenoszenie na budżet państwa odpowiedzialności za skutki finansowe samodzielnych decyzji A. G. Taki skutek powodowałoby zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych. Konkludując podkreślenia wymaga, że strona, której rodzina posiada stałe, znaczne dochody oraz majątek w postaci nieruchomości gruntowej (działka budowlana), tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej samej ustawy, postanowiono jak w sentencji.