I SA/Wr 115/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2002 r. podatku rolnego i podatku od nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Na etapie złożenia skargi kasacyjnej, skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych, deklarując trudną sytuację zdrowotną (przebyty zawał serca) i materialną (renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie [...] zł). Wskazał, że na jego utrzymaniu pozostaje żona i małoletni syn. W ramach procedury uzupełniającej z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2011 r. potwierdzające, że w okresie od [...] czerwca do [...] grudnia 2010 r. jego małżonka była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, małżonka obecnie nie pracuje. Skarżący podał, iż posiadaną nieruchomość o areale [...] ha wykorzystuje na łąki, a uzyskiwany z tego tytułu dochód przeznacza w całości na koszty koszenia, zbierania i nawożenia. Oprócz renty, źródłem dochodu wnioskodawcy jest jeszcze czynsz z najmu słupa reklamowego ([...] zł miesięcznie). W bieżących kosztach utrzymania rodzinę skarżącego wspierają finansowo krewni i znajomi. Skarżący przedłożył tytuły wykonawcze, a także zawiadomienie z dnia [...] kwietnia 2011 r. o zajęciu egzekucyjnym na podstawie wymienionych w zawiadomieniu tytułów wykonawczych z należnością główną do zaspokojenia w kwocie [...] zł. Z historii przedłożonego przez skarżącego rachunku bankowego, obejmującej miesiące od września do listopada 2011 r., wynika, że konto bankowe zasilane było wpłatami zatytułowanymi "wpłaty własne", bądź "zasilenie konta". Wedle twierdzeń skarżącego, odnotowany obrót na koncie, opatrzony w/w dopiskami, "dotyczy innych członków rodziny skarżącego, którzy nie posiadają kont". Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący w terminie wniósł od w/w postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.: dalej - u.p.s.a.), sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu (tym razem przez Sąd) wedle reguł wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. oraz przy uwzględnieniu treści art. 199 u.p.s.a. Pierwsze dwa z powołanych wyżej unormowań dotyczą przesłanek, jakie winien spełniać wnioskodawca ubiegając się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis art. 199 u.p.s.a. wprowadza natomiast obowiązek odniesienia tych unormowań do generalnej reguły wynikającej z tego przepisu, a mianowicie, że - co do zasady - strony postępowania sądowego obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Zestawienie wskazanych regulacji, tj. łączna analiza wynikających z nich dyrektyw, pozwala na realizację konstytucyjnej zasady prawa do Sądu przy jednoczesnym zachowaniu reguły, że przyznanie prawa pomocy w zakresie wymaganych kosztów sądowych winno wystąpić w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości Sądu, iż zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, tj. obiektywnie, niemożliwe lub w znacznym stopniu zagraża podstawowym potrzebom jej egzystencji. Rozpatrując, w myśl powołanych kryteriów, złożony w sprawie wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że skarżący spełnia ustawowe kryteria do przyznania mu wnioskowanego prawa. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, iż należytych podstaw ku temu nie stworzył sam wnioskodawca, który pomimo formalnego udokumentowania niskich dochodów nie wyjaśnił wątpliwości wynikających z zarejestrowanych na jego kontach operacji bankowych. Wprawdzie, z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że jedynym źródłem utrzymania jego trzyosobowej rodziny jest renta skarżącego ([...] zł) oraz czynsz z najmu słupa reklamowego ([...] zł), a po stronie obciążeń, oprócz bieżących kosztów utrzymania doliczyć należy także kwoty zajęć egzekucyjnych (przy samej kwocie należności głównej w wysokości [...] zł), niemniej, szczegółowa analiza przedstawionego przez skarżącego rachunku bankowego pozostawia wątpliwość co do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, a przynajmniej wątpliwość co do tego, czy wymagana na tym etapie sprawy opłata sądowa w postaci wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł może być odniesiona do trudności w dostępie do ogólnie pojętego prawa do sądu w rozumieniu dyspozycji art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. Z analizy historii rachunku bankowego wynika, iż oprócz kwot deklarowanych przez skarżącego jako pochodzące ze świadczenia rentowego czy czynszu najmu, konto bankowe strony zasilane było wpłatami (nawet kilkukrotnymi w ciągu miesiąca), zatytułowanymi "wpłaty własne", "wpłaty własne W. C.", czy "zasilenie konta". Były to najczęściej kwoty rzędu 1000 do 2000 zł (wpłaty z dnia: 2, 5, 8, 12, 15, 27 września ; 3, 6, 12, 21 października; 4, 10, 15, 24 listopada). Wprawdzie, przy okazji zestawienia wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków (pismo z dnia [...] stycznia 2012 r.) skarżący podał, iż w zakresie przekraczającym jego dochody źródłem finansowania jego wydatków jest pomoc rodziny i znajomych, to jednak na podstawie opisów transakcji bankowych trudno wywieźć, iż sygnalizowane wpłaty pochodziły właśnie od tych osób. Przeczy temu nie tylko dopisek "wpłata własna" (co może sugerować, że wpłat tych dokonywał sam wnioskodawca), jak i brak jakichkolwiek opisów wśród zarejestrowanych operacji bankowych, które mogłyby wskazywać personalia krewnych i przyjaciół, którzy, jak twierdzi wnioskodawca, wspierali go finansowo. Podnieść przy tym należy, iż dowodów przeciwnych do wniosków wyprowadzonych przez Sąd skarżący nie przedstawił, pomimo że jedną z przyczyn odmownego rozpoznania poprzedniego jego wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie Sądu z dnia 7 lutego 2011 r.) była również wątpliwość w rzeczywistym stanie majątkowym wnioskodawcy, spowodowana niewyjaśnionym obrotem pieniężnym na rachunku bankowym. Za takie wyjaśnienie udzielone w sprawie trudno uznać informację zawartą w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2012 r., a mianowicie, że ruch pieniężny na koncie skarżącego "dotyczy innych członków rodziny skarżącego, którzy nie posiadają kont." Abstrahując od faktu dysponowania rachunkiem bankowym przez dalszych krewnych skarżącego oraz niewątpliwej trudności w przyporządkowaniu odnotowanego obrotu do poszczególnych osób (brak opisów w tym względzie), z akt sprawy nie wynika (a przynajmniej skarżący tego faktu nie wykazał), że małżonka skarżącego otrzymuje jakiekolwiek dochody z których mogłaby dokonać wpłat, a pozostający na utrzymaniu syn jest małoletni. Reasumując, przyjęcie odmiennej oceny wniosku niż wyprowadzona przez Sąd (przede wszystkim z uwagi na sposób jego uzasadnienia przez skarżącego) nie daje się pogodzić z założeniem ustawodawcy, że prawo do korzystania z finansowej pomocy państwa przy inicjowaniu spraw przed sądem należy się tylko osobom, które wykazały rzeczywistą trudność w dostępie do sądu z powodów finansowych. Z tych wszystkich powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 u.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym orzekł jak w sentencji. W przekonaniu Sądu, niewyjaśniony stan obrotów na rachunku skarżącego nie dawał podstaw do przyznania prawa pomocy także w zakresie częściowym, wobec braku możliwości stwierdzenia przesłanek statuowanych przepisem art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.