I SA/Wr 1151/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia WSA Marta Semiczek (spr.), Protokolant Kamilla Gos- Górska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o. o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] nr [...], II. zasądza na rzecz skarżącej od Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 357,00 (trzysta pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., w dniu [...] wystawił tytuły wykonawcze nr od [...] do [...] obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres I-XI 2001 r. i skierował je do egzekucji, celem przymusowego ściągnięcia objętych nimi zaległości. Zawiadomieniami z dnia [...] nr: [...] oraz [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunków bankowych doręczono stronie w dniu [...]. W efekcie zastosowanego środka w całości wyegzekwowano kwoty zaległości, objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, i zakończono postępowanie egzekucyjne. Zobowiązany złożył zarzuty na postępowanie egzekucyjne, podnosząc naruszenie art. 33 § 7 i § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez odpowiednio: brak doręczenia upomnienia, co spowodowało, iż Strona nie miała możliwości uregulowania wymierzonego zobowiązania podatkowego dobrowolnie i tym samym musiała ponieść koszty egzekucyjne oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, co doprowadziło do sytuacji, iż Spółka nie ma możliwości realizacji bieżących zobowiązań. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela uznał podniesiony zarzut za nieuzasadniony, wywodząc, że § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) zwalnia wierzyciela z obowiązku przesłania zobowiązanemu upomnienia, jeżeli należność została określona w orzeczeniu. W zażaleniu na to rozstrzygnięcie dłużnik zarzucił naruszenie zasady ogólnej postępowania egzekucyjnego jak również ratio legis postępowania egzekucyjnego, które ma służyć do przymusowego ściągnięcia należności Skarbu Państwa w przypadku gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia. Zarzucał, że z przyczyn obiektywnych (układ dni świątecznych w kalendarzu) zobowiązany nie miał możliwości spełnienia świadczenia dobrowolnie mimo, iż dysponował środkami na ten cel. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie wywodził, że art. 33 i art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyraźnie ogranicza ramy możliwych do wniesienia zarzutów na toczące się postępowanie egzekucyjne w administracji, zakreślając tym samym granice wyrażanego w tej materii stanowiska wierzyciela. Z tego też względu Dyrektor Izby Skarbowej przedmiotem rozpoznania w postępowaniu zażaleniowym uczynił wyłącznie zarzut braku doręczenia upomnienia oraz związaną z tym kwestie przedwczesności wystawienia tytułów wykonawczych. Bez rozparzenia natomiast pozostawił zarzuty odnoszące się do poprawności i dopuszczalności działań organu egzekucyjnego - wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zastosowania określonych środków egzekucyjnych, uznając, że nie mogą być one bowiem przedmiotem postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej wywodził, że od wyrażonej w art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym reguły poprzedzenia wszczęcia egzekucji upomnieniem ustawodawca dopuszcza wyjątki. Enumeratywne wyliczenie takich przypadków zawiera § 13 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiąc w pkt 1, iż postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Ponieważ tytuły wykonawcze zostały wystawione w oparciu o decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] określające zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za okres I-XI 2001 r. Wierzyciel, nie miał obowiązku przesłania Zobowiązanemu upomnienia. Brak konieczności doręczenie upomnienia wiąże się jednocześnie z brakiem obowiązku wstrzymania się z uruchomieniem procedury egzekucyjnej w okresie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Tym samym Wierzyciel nie naruszył prawa, wystawiając w dniu [...] tytuły wykonawcze i kierując je na drogę egzekucji administracyjnej bezpośrednio po doręczeniu Zobowiązanemu w dniu [...] decyzji określających zaległe zobowiązania podatkowe. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż pomimo wystawienia przez Wierzyciela tytułów wykonawczych w dniu [...] wszczęcie postępowania egzekucyjnego na ich podstawie nastąpiło dopiero w dniu 27 grudnia 2006 r., wtedy bowiem organ egzekucyjny doręczył Zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Wobec tego, gdyby Strona dopełniła niezwłocznie ciążącego na niej obowiązku i w dniu [...] wpłaciła zaległą kwotę na rachunek Wierzyciela, mogłaby uniknąć negatywnych skutków egzekucji administracyjnej w postaci obowiązku poniesienia kosztów postępowania egzekucyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucał naruszenie art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez błędną wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy oraz art. 33 pkt 8 w związku z art. 7 § 2 ustawy przez błędne zastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący wywodził, iż decyzję wymiarową doręczono mu w dniu [...] około godziny 15.00, zaś w dniu [...] w godzinach rannych dokonano zajęcia środków pieniężnych we wszystkich bankach, w których posiadał rachunki bankowe. Podkreślił przy tym, iż [...] wypadał w czwartek, zaś [...] w piątek, były to więc ostatnie dni pracy przed świętami Bożego Narodzenia. W ocenie skarżącego postępowanie winno być prowadzone w sposób umożliwiający Stronie dobrowolne spełnienie świadczenia, choćby potencjalnie. Procedurę egzekucyjną można zaś uruchamiać tylko w stosunku do tych podatników, którzy unikają dobrowolnego spełnienia świadczenia na rzecz Skarbu Państwa. Strona, nie negując faktu, że wierzyciel nie miał obowiązku doręczenia upomnienia, podkreśliła, że wskazany przepis nie stanowi podstawy do wyznaczenia zobowiązanemu terminu wykonania obowiązku. Termin ten może być wyznaczony jedynie na podstawie przepisów prawa materialnego. W sytuacji gdy nie ma podstawy prawnej do wyznaczenia takiego terminu, zobowiązany powinien podjąć działania wykonawcze bezzwłocznie po tym, jak obowiązek stał się wymagalny. W tym samym czasie wierzyciel winien skontrolować wykonanie obowiązku i w przypadku braku jego dobrowolnej realizacji podjąć stosowne działania celem zainicjowania procedury egzekucyjnej. Organ egzekucyjny, jak wskazuje Skarżący, powinien podjąć czynności zmierzające do przymusowego wykonania obowiązku dopiero po spełnieniu dwóch warunków, a mianowicie: zobowiązany nie wykonał dobrowolnie obowiązku i upłynął termin do spełnienia takiego świadczenia, tj. 7 dni od dnia doręczenia decyzji, pełniącej rolę upomnienia. Tymczasem po zestawieniu dat poszczególnych wydarzeń, należy stwierdzić, że działania organu noszą tylko znamiona pozoru postępowania zgodnie z prawem. W zaistniałym stanie faktycznym Zobowiązany nie miał bowiem nawet potencjalnej możliwości spełnienia świadczenia, gdyż decyzja podatkowa została doręczona po czasie, w którym Strona mogła zrealizować przelew na kwotę zobowiązania, zaś następnego dnia środki z tytułu zobowiązania wraz z należnymi kosztami egzekucyjnymi zostały zablokowane na rachunkach bankowych, a w pierwszy dzień po dniach świątecznych były już przekazane na rachunek Wierzyciela. W złożonej skardze Strona podniosła również zarzut z art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w związku z art. 7 § 2 ustawy. Wskazała, że zajęcie środków pieniężnych zostało przekazane do banków następnego dnia po doręczeniu decyzji podatkowej, co przekreśliło możliwość dobrowolnego uregulowania świadczenia przez Zobowiązanego. Skarżący zwrócił także uwagę na fakt, iż co miesiąc od dłuższego okresu czasu otrzymuje zwrot bezpośredni podatku z urzędu skarbowego w związku z deklaracjami VAT-7 w kwotach równych co najmniej 1/3 wartości obciążającej go zaległości. Organ podatkowy dysponuje zatem każdorazowa trzymiesięcznym zwrotem z tego tytułu, czyli kwotą równą co najmniej posiadanej przez Stronę zaległości. Tym samym, w ocenie Zobowiązanego, organ mógłby dokonać kompensaty zaległości podatkowej z kwotą zwrotu bez przeprowadzenia czynności przymusowego ściągnięcia należności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o je oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W ocenie organu II instancji, nie można zgodzić się z prezentowanym przez Skarżącego poglądem, jakoby wierzyciel mógł uruchomić procedurę egzekucyjną (poprzez wystawienie tytułu wykonawczego) dopiero po bezskutecznym upływie 7 dni od dnia doręczenia podatnikowi decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał tez twierdzenie, że postępowanie egzekucyjne został faktycznie wszczęte dopiero w dniu [...], wobec czego skarżący miał możliwości dobrowolnego spełnienia świadczenia. Ustosunkowując się do kwestii przysługujących stronie zwrotów podatku VAT Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że w miesiącach poprzedzających wszczęcie egzekucji, na podstawie powołanych przez Skarżącego deklaracji VAT-7 dokonano: za IX 2006 r - przypisu na kwotę 5.159,00 zł, za X 2006r- zwrotu na kwotę 160.265,00 zł, za XI 2006r. - przeniesienia kwoty na następny okres rozliczeniowy i za XII 2006r - przeniesienia kwoty na następny okres rozliczeniowy. Nie zgodził się z twierdzeniem Strony, iż Wierzyciel był w posiadaniu kwoty odpowiadającej dochodzonej zaległości podatkowej i mógł dokonać kompensaty. Odnosząc się natomiast do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Dyrektor Izby Skarbowej wywodził, że zgodnie z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowisko wierzyciela odnosi się wyłącznie do zarzutów wymienionych w art. 33 pkt 1-7 i 9. Wierzyciel nie wypowiada się zaś co do kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna, jakkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione. Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie upsa. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) upsa. Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 upsa, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza prawo, jakkolwiek z innych przyczyn niż podane w skardze. Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie wydane zostało na podstawie art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą egzekucyjną.. Odnosi się ono – co przyznaje Dyrektor Izby Skarbowej – jedynie do części podniesionych przez zobowiązanego zarzutów- to jest dotyczących doręczenia upomnienia i przedwczesności wszczęcia egzekucji. Postanowienie w I instancji zostało wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który działa w sprawie także jako organ egzekucyjny. W orzecznictwie jak i komentarzach do ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji wskazywano wielokrotnie, że w przypadku gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ta sama jednostka organizacyjna, postanowienie z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej jest bezprzedmiotowe (np. R. Hauser, Z. Leoński Egzekucja Administracyjna, Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1995 r., str. 65). Mimo to w praktyce organy egzekucyjne, czego przykładem jest rozpoznawana sprawa, zwracały się do będących tą samą jednostką organizacyjną wierzycieli, o stanowisko w przedmiocie zgłoszonych przez stronę zarzutów. Przyznać należy, że znajdowało to oparcie także w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych. Kres wątpliwościom w zakresie stosowania art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sytuacji tożsamości organizacyjnej wierzyciela i organu egzekucyjnego kładzie uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. (sygn. I FPS 4/06), w której Sąd ten zajął stanowisko, że :"Wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe". Bezprzedmiotowe jest zatem kierowanie wniosku przez organ egzekucyjny do takiego wierzyciela o zajęcie stanowiska w trybie art. 34 § 1 ustawy. Wobec tego – także w niniejszej sprawie – wydawanie postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela było bezprzedmiotowe, a organ egzekucyjny winien- działając na podstawie art.17 i art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej winien wydać postanowienie w sprawie zarzutów, ustosunkowując się do wszystkich zarzutów podniesionych przez zobowiązanego- w tym dotyczących stosowanych środków egzekucyjnych, czego w zaskarżonym postanowieniu nie uczynił. Dopiero takie postanowienia – jako wydane we właściwym trybie i rozstrzygające o całości przedmiotu sporu- podlegać będą mogły ocenie sądu administracyjnego co do zgodności z przepisami prawa materialnego Reasumując, na skutek naruszenia przepisów o postępowaniu w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy organy wydały orzeczenia niezgodne z prawem. Zaistniały, zatem przesłanki wymienione w art. 145 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające usunięcie zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Uwzględnienie skargi zobowiązuje Wojewódzki Sąd Administracyjny do zasądzenia na rzecz skarżących kosztów postępowania (art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). W tej sprawie poniesione przez skarżących koszty odpowiadały wysokości wpisu od skargi oraz kosztom zastępstwa procesowego. Wobec nie określenia innej wysokości kosztów zastępstwa, Sąd zasądził je w wysokości minimalnej, wynikającej z § 2 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. nr 212 poz.2075).