I SA/Wr 116/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 30 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.500 zł D.G., reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że wspólne gospodarstwo prowadzi z pełnoletnim synem, pozostającym na jej utrzymaniu. Źródłem dochodów skarżącej w średniej w roku 2010 kwocie 6.760 zł miesięcznie jest działalność gospodarcza, jednak nie pozwala ona pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, oraz renta w kwocie 727 zł. Stałymi wydatkami w gospodarstwie domowym strony są koszty utrzymania mieszkania (350 zł) oraz raty kredytu bankowego w CHF, w kwocie od 3.000 zł do 3.200 zł. Dalej skarżąca podała, że ostatecznymi decyzjami określone zostało jej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. w kwocie 120.332 zł oraz w podatku od towarów i usług za 2006 r. – 11.649 zł. Zobowiązania te zostały przez organ podatkowy rozłożone na raty po 5.000 zł, a w czerwcu, lipcu, sierpniu i wrześniu – po 10.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona ponadto podała, że jest właścicielką domu w zabudowie bliźniaczej o powierzchni [...] m², udziału ¼ domu o powierzchni [...] m² oraz 3 lokali usługowych o łącznej powierzchni [...] m², w tym w jednym ½ udziału. Z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, ponad informacje podane na formularzu wniosku, że skarżąca w 2010 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w łącznej kwocie 497.024 zł i dochód – 81.147,42 zł, natomiast w listopadzie, grudniu 2011 r. i styczniu 2012 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 28.436 zł, 67.915 zł oraz 24.461 zł. Z historii rachunku bankowego skarżącej wynika, że w grudniu 2011 r. dokonała ona m.in. wpłat własnych w łącznej kwocie 12.400 zł oraz innych operacji, głównie związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nadto przedstawiła D.G. kserokopie dowodów regulowania opłat za media według rachunków wystawianych na działalność gospodarczą skarżącej. Z urzędu wskazać należy, iż w sprawach wszczętych skargami D.G., aktualnie zawisłych przed Sądem, zarejestrowanych pod sygn. akt od I SA/Wr 1644/11, 1645/11, 1709/11 i 116/12 skarżąca została wezwana do uiszczania wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 4.902 zł. We wszystkich tych sprawach skarżąca reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata). W sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1709/11 wnioskodawca uiścił wpis w kwocie 1.003 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego podnoszone przez stronę uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań, w tym zobowiązań podatkowych nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, oraz stanu faktycznego sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu w łącznej kwocie ok. 7.487 zł (brutto) miesięcznie, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dalej wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu jest związana z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonych kwotą przychodów za rok 2010 - 497.024 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet Państwa kosztów ochrony jej osobistego interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia również fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na dużą, wynikająca z przedłożonych kserokopii miesięcznych deklaracji VAT skalę. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała tylko w listopadzie i grudniu 2011 r. oraz styczniu 2012 r. zapłatę w łącznej kwocie 120.812 zł, tzn. że była i nadal jest w stanie wypracować kwotę pieniężną konieczną do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku zdolności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem, że dysponuje ona w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami. Potwierdzają to operacje dokonywane na rachunku bankowym skarżącej, wynikające z przedstawionych do akt sprawy wyciągów bankowych oraz fakt uiszczenia przez skarżącą tytułem wpisu sądowego od skargi kwoty 1.003 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1709/11. Na marginesie powyższych stwierdzeń zaznaczenia wymaga, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie w postępowaniu w pierwszej instancji profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie referendarza sądowego nie można przenosić na budżet Państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy i w konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa, postanowił jak w sentencji.