I SA/Wr 1169/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego korekty deklaracji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jako strona postępowania konsekwentnie nie zgadza się ze stanowiskiem organu kontroli skarbowej od 2009 r. Spółka posiada zarząd jednoosobowy. Prezes zarządu co najmniej od 2013 r. jest chory – cierpi na chorobę psychiczną, która wyłącza możliwość zastępowania spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przygotowanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest czynnością zawiłą, wymagającą szczególnej wiedzy prawniczej. Na tym etapie prezes zarządu nie jest w stanie samodzielnie podjąć prawidłowych działań zmierzających do ochrony interesów prawnych spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 52.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, zaś co do zysku lub straty za ostatni rok – na dzień złożenia wniosku bilans nie był sporządzony. Saldo rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Na wezwanie, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), w piśmie datowanym na 26 kwietnia 2017 r. prezes zarządu spółki i jednocześnie jedyny wspólnik wyjaśnił, że złożenie bilansów żądanych bilansów nie jest możliwe, gdyż nie zostały sporządzone i brak jest możliwości ich przygotowania w tak krótkim czasie z powodu choroby i kwestii finansowych. Przedłożone zostały natomiast wydruki rachunku bankowego z zerowym saldem oraz kopia umowy spółki. Do akt sprawy na wcześniejszym etapie postępowania przedłożone zostały deklaracje VAT-7 za sierpień, wrzesień i październik 2016 r. oraz zeznanie podatkowe za 2015 r. Wszystkie dokumenty wykazują wartości zerowe. Na deklaracjach VAT-7 zadeklarowana jest nadwyżka w VAT w kwocie 27.604 zł, która przenoszona jest co miesiąc na następny okres rozliczeniowy. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 500 zł. W ocenie referendarza sądowego, przedstawione oświadczenia nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a wiec w zakresie całkowitym, w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwrócić należy uwagę, że powyższa regulacja przewiduje, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających jego żądanie. Wskazuje również na to treść art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jednocześnie podkreślić trzeba, że wykazanie oznacza więcej niż tylko uprawdopodobnienie przesłanek przyznania prawa pomocy – wnioskodawca winien w miarę możliwości udowodnić, udokumentować fakty, na które się powołuje. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku wskazać należy, że strona wprawdzie nadesłała dokumenty finansowe, z których jednak niewiele wynika i trudno na ich podstawie ocenić możliwości płatnicze spółki. W istocie wynika z nich, że spółka od 2015 r. nie dokonuje żadnych dostaw i nie uzyskała przychodu, nie ponosząc też kosztów jego uzyskania. Nie jest jednak możliwa jakakolwiek ocena kondycji finansowej i majątkowej spółki ze względu na brak bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015 r. oraz za rok bieżący. Natomiast – zdaniem referendarza – ogólne wyjaśnienia, że powyższe dokumenty finansowe nie zostały sporządzone i nie jest to możliwe z powodu choroby i kwestii finansowych, są nieuzasadnione. Co do zasady, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, podmioty takie, jak spółka z o.o., obowiązane są sporządzić bilans oraz rachunek zysków i strat w terminie 3 miesięcy od dnia bilansowego. Tak sporządzona dokumentacja winna być też złożona do urzędu skarbowego po jej zatwierdzeniu, zgodnie z przepisami regulujących podatek dochodowy od osób prawnych. W katach sprawy znajdują się wprawdzie deklaracje VAT-7 za poszczególne miesiące zeszłego roku, ale wynikać z nich może tylko to, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie stanowią jednak odzwierciedlenia jej sytuacji majątkowej. Strona nie przedłożyła natomiast deklaracji za styczeń i luty bieżącego roku. Zwrócić należy uwagę, że art. 246 § 2 p.p.s.a. stanowi o niewystarczających środkach na pokrycie kosztów postępowania. Użyte pojęcie "środków" nie obejmuje wyłącznie posiadanych środków pieniężnych. Chodzi tutaj o ogólny stan majątkowy wnioskodawcy, który daje podstawę oceny możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nawet, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Wnioskodawca będący osobą prawną nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I GZ 390/14, publ. LEX nr 1550605). Tymczasem z przedłożonych wyjaśnień ani dokumentów nie wynika, aby strona skarżąca podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zgromadzenia środków pieniężnych celem pokrycia kosztów swego udziału w niniejszej. Natomiast jeżeli w istocie nie posiada środków finansowych ani majątkowych – czego nie można było stwierdzić ze względu na brak bilansów – miała jeszcze możliwość pozyskania środków z dopłat udziałowców. Stosownie do treści art. 177 Kodeksu spółek handlowych, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 sygn. akt II FZ 799/11). Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż nie było także możliwości zweryfikowania, czy umowa skarżącej spółki przewiduje ww. dopłaty. Strona, wezwana do przedłożenia kopii umowy spółki w aktualnym brzmieniu, nadesłała kopię umowy, zgodnie z którą założycielem, jedynym udziałowcem i prezesem zarządu jest A. W., gdy tymczasem zgodnie z aktualnym odpisem KRS jedynym wspólnikiem i prezesem zarządu jest P. K.. Końcowo wyjaśnienia wymaga, iż fakt zmagania się z chorobą psychiczną przez prezesa zarządu, który jest jedynym uprawnionym do reprezentacji spółki, nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Jedynym kryterium przewidzianym przepisami regulującymi instytucję prawa pomocy, są możliwości płatnicze wnioskodawcy. Na marginesie zaś zauważyć wypada, że skarga na decyzję wskazaną we wniosku została już sporządzona (w sposób profesjonalny) i podpisana przez P. K. jako prezesa zarządu. Prezes zarządu spółki sporządza też wszystkie pisma procesowe w sprawie i dokonuje czynności procesowych z zachowaniem terminów przewidzianych przepisami prawa. W świetle powyższych uwag, zdaniem referendarza skarżąca spółka nie wykazała należycie zasadności przedmiotowego wniosku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.