I SA/Wr 1177/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 rok postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą B. S., reprezentowana w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania podała, że jedynym źródłem utrzymania rodziny skarżącej jest wynagrodzenie jej męża (A. S.) w kwocie 845 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz dwójką dzieci, mieszka w domu będącym własnością jej teściów oraz jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 999 m². W dniu 8 grudnia 2008 r. doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, fotokopii odpisów zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2006 i 2007 skarżącej oraz jej męża wraz z załącznikami; zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości deklarowanych przychodów za ostatnie trzy miesiące, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącej ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, szczegółowych informacji o posiadanych przez skarżącą transportu, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego, informacji o źródłach pozyskiwania środków finansowych na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oraz innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie przesłano do Sądu kserokopię zeznania podatkowego strony skarżącej oraz jej męża za rok 2006, dowodów opłacenia faktur za energię elektryczną, wywóz nieczystości, zużycie wody, usługi telekomunikacyjne, dowodu rejestracyjnego samochodu, zaświadczenia z zakładu pracy o wynagrodzeniu męża skarżącej z dnia 9 grudnia 2008 r., zaświadczenie z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 9 października 2008 r., historię rachunku bankowego B. i A. S. oraz oświadczenia strony i jej teścia. Z dokumentów tych wynika, że B. S. oraz jej mąż uzyskali w roku 2006 dochód w kwocie 7.441,31 zł (netto), miesiącu wrześniu i październiku 2008 uzyskali finansowe świadczenie rodzinne w kwocie odpowiednio 262 zł i 162 zł, miesięcznie ponoszą koszty utrzymania w kwocie ok. 1.015,71 zł, są właścicielami samochodu osobowego marki AUDI 80 (rok produkcji 1995) o wartości 8.000 zł oraz, że korzystają ze wsparcia finansowego ze strony R. S. w zakresie kosztów pomocy prawnej adwokata oraz kosztów wyżywienia. Nadto podano, że w okresie trzech miesięcy poprzedzających dzień 9 grudnia 2008 r. A. S. uzyskiwał z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie w kwocie 1.126 zł (brutto). Zarządzeniem z dnia 18 listopada 2008 r. Przewodniczący Wydziału I WSA we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 2.000 zł. W sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wykazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca nie dostarczyła wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu doręczonym w dniu 8 grudnia 2008 r. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie rozpoznawanego wniosku w całości. W konsekwencji nie jest możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości stanu majątkowego wnioskodawcy, podlegającego ocenie w postępowaniu wpadkowym wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z złożonych dokumentów i oświadczeń, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona – z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego - do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których w razie przyznania prawa pomocy ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania. Treść akt niniejszej sprawy prowadziła do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca uchyliła się od przedstawienia szczegółowych informacji, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości i w sposób pełniejszy możliwości zaoszczędzenia przez nią kwot koniecznych do uiszczenia opłat sądowych. Braki w udokumentowaniu przez B. S. jej sytuacji materialnej dotyczą przede wszystkim zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych skarżącej i jej męża za rok 2007 oraz urzędowego zaświadczenia jej przychodów za ostatnie 3 miesiące. Informacje podane w tych dokumentach umożliwiłyby dokładniejsze ustalenie a następnie ocenę aktualnej sytuacji finansowej strony. Nie mniej jednak, mając na uwadze powyższe stwierdzenia, okoliczności wskazane w toku postępowania sądowoadministracyjnego oraz znane na zasadzie doświadczenia życiowego, uznano, iż sytuacja materialna i rodzinna B. S. uzasadnia przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Nie można bowiem wymagać od osoby niepracującej zawodowo, dysponującej na miesięczne utrzymanie każdego członka swojej czteroosobowej rodziny kwotą 251,75 zł, korzystającej dodatkowo ze wsparcia materialnego teściów oraz pomocy społecznej, aby ponosiła koszty sądowe, od których uiszczenia zależy rozpoznanie jej skargi, w kwocie 2.000 zł. W świetle powyższego uzasadniony jest wniosek, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie – w jej aktualnej sytuacji materialnej i życiowej - ponieść ciężaru uiszczenia wskazanej opłaty sądowej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.