I SA/Wr 1177/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka jawna z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2004 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, A spółka jawna z siedzibą w C., reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.348 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania wskazała na kwoty jej zobowiązań podatkowych określonych przez organy podatkowe oraz ich przymusową egzekucję w drodze zajęcia składników majątku oraz rachunków bankowych. Argumentowała także, że nie posiada żadnych środków finansowych i nie jest w stanie wpłacić na rachunek bankowy kosztów sądowych, ponieważ każda wpłata na rachunek bankowy spowoduje zabezpieczenie wpłacanej kwoty na poczet należności budżetu państwa. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca spółka przedłożyła do akt sprawy dokumenty, z których wynika, że ani ona ani jej wspólnicy (J. S. i W. S.) od roku 2009 nie posiadają rachunków bankowych, spółka w roku 2010 nie prowadziła działalności gospodarczej, natomiast usługi profesjonalnego pełnomocnika opłacane są z dochodów uzyskanych wcześniej z prowadzonej przez jej wspólników działalności gospodarczej. Według dziennika księgowań za okres od dnia 1 czerwca do dnia 30 listopada 2010 r. operacje finansowe wnioskującej spółki zamknęły się kwotą 909.810,87zł, a z kolei stosownie do przedłożonych deklaracji VAT-7 spółki za sierpień, wrzesień i październik 2010 r. spółka nie zrealizowała dostawy towarów i nie świadczyła usług. Z przedłożonych dokumentów dotyczących rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych wspólników spółki wynika, że w roku 2009 uzyskanie jej przychodu w kwocie 4.472.839,04 obciążone było kosztami w kwocie 4.951.864,58 zł. Z urzędu należy wskazać na wynikający z akt sprawy ze skargi wnioskodawcy, zarejestrowanej pod sygn. I SA/Wr 492/10 fakt sprzedaży nieruchomości, pod adresem której znajduje się siedziba spółki, na podstawie umowy z dnia 6 marca 2009 r., z tytułu której wspólnicy uzyskali kwotę 415.400 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach "nadzwyczajnych". Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów sądowych w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony osobistego interesu prawnego podatnika. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała referendarza sądowego do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wykazanie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego będąca wynikiem zdarzeń z lat poprzednich sytuacja majątkowa spółki, aczkolwiek niełatwa, nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku. Kolejno podkreślenia wymaga, iż pomimo przedstawienia swojej sytuacji finansowej jako bardzo trudnej, skarżąca spółka dotychczas nie złożyła wniosku o upadłość ani nie podjęto działań mających na celu jej likwidacji. Prowadzi to do podważenia wiarygodności jej twierdzenia o braku jakichkolwiek środków pieniężnych oraz o charakterze jej trudności finansowych. Jednocześnie wskazać trzeba na rozbieżność między wynikającymi z przedłożonych deklaracji i zeznań podatkowych spółki stratami z prowadzonej przez nią działalności a jej oświadczeniem o przekazywaniu zysku na opłacanie usług profesjonalnego pełnomocnika (pismo z dnia 3 grudnia 2010 r. k. 44 akt sądowoadministracyjnych) Wnioskodawca stwierdził, że konieczne na ten cel środki pieniężne pochodzą z wcześniej uzyskanych dochodów z działalności gospodarczej. Oznacza to, że jest on w posiadaniu kwot pieniężnych, nie wykazanych w oświadczeniu o stanie majątkowym, dzięki którym finansuje udział doradcy podatkowego w postępowaniu podatkowym i sądowoadministracyjnym, pochodzących między innymi ze sprzedaży na podstawie umowy z dnia 6 marca 2009 r. nieruchomości za kwotę 415.400 zł. W rezultacie referendarz sądowy przyjął, że skarżąca spółka obecnie dysponuje, wbrew jej wcześniejszym twierdzeniom, zasobami majątkowymi, zgromadzonymi w latach poprzednich, pozwalającymi na ponoszenie kosztów sądowych. Marginalnie wskazać należy, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisów sądowych od wnoszonych skarg. Kluczowe znaczenie w tym zakresie ma fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. W świetle powyższych wywodów uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest warunkiem przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie określonym w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.