I SA/Wr 1184/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 5 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie ze skargi A spółka jawna z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie A spółka jawna z siedzibą w K. wraz ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję przesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wypełniony, urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że przed wszczęciem postępowania nie była w stanie zgromadzić środków potrzebnych na uiszczenie wpisu sądowego oraz innych kosztów i wydatków związanych z postępowaniem, gdyż finansowanie jej działalności gospodarczej opiera się na kredycie bankowym w kwocie 1.000.000 zł oraz kredycie inwestycyjnym w kwocie 152.000 zł przeznaczonym na zakup samochodu cysterny. Nadto podała, że w ramach leasingu operacyjnego z tytułu użytkowania żurawia samojezdnego uiszcza miesięczne raty w kwocie 5.128,64 zł i po uregulowaniu 20 rat pozostaje do zapłaty 28 rat. W opinii wnioskodawcy podane wartości wskazują, że nie dysponuje on majątkiem wystarczającym na pokrycie kosztów postępowania. Poinformował przy tym, że nie dysponuje żadną nieruchomością, natomiast posiadane na rachunku bankowym kwota 6.162,91 EUR oraz kwota 601,10 zł służyć mają do pokrycia już istniejących zobowiązań publicznoprawnych. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona skarżąca podała jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych kwotę 990.783,33 zł, jako wartość jej środków trwałych – 260.732,04 zł, jako wartość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – 5.149,13 zł, z kolei jako stan wykorzystania zadeklarowanego kredytu bankowego – 982.268,82 zł. Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2011 r. Przewodniczący Wydziału I Sądu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 12.263 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca spółka przesłała do akt sprawy dokumenty, z których, ponad wcześniej podane informacje, wynika, że siedziba spółki mieści się na nieruchomości stanowiącej własność żony wspólnika spółki, w kwietniu, maju i czerwcu 2011 r. skarżąca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 857.637 zł, 702.177 zł i 581.585 zł, wykazując w czerwcu 2011 r. kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 16.876 zł, natomiast w maju 2011 r. nadwyżkę w kwocie 44.718 zł, w tym kwotę 30.000 zł do zwrotu na rachunek bankowy podatnika i kwotę 14.718 zł do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. W roku 2010 spółka osiągnęła dochód w kwocie 127.093 zł, przy przychodzie w kwocie 10.624.880, 60 zł, natomiast na dzień 31 grudnia 2010 r. posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 95.544,554 zł, jej aktywa trwałe miały wartość 2.365.182,51 zł, aktywa obrotowe – 2.102.290,47 zł, należności krótkoterminowe - 1.299.145,82 zł oraz pasywa - 2.365.182,51 zł, w tym zobowiązania krótkoterminowe - 2.160.250,05 zł. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r., doręczonym skarżącej w dniu 12 sierpnia 2011 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem sprzeciwu, nadanego na adres Sądu listem poleconym w dniu 17 sierpnia 2011 r., w którego uzasadnieniu poza zakwestionowaniem stanowiska wyrażonego w postanowieniu referendarza sądowego strona skarżąca argumentowała, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno się badać aktualny stan majątkowy wnioskodawcy, a nie skalę prowadzonych przez niego przedsięwzięć, finansowanie jej działalności opiera się na kredytach bankowych, dzięki którym nabywa przedmioty (samochód cysterna, żuraw samojezdny) niezbędne do jej funkcjonowania oraz, że posiadane na rachunkach bankowych środki pieniężne są przeznaczone na pokrycie aktualnych zobowiązań spółki i prowadzenie przez nią działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 2) powołanej ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strony powinny w miarę możliwości, ocenianych w rozpoznawanej sprawie z uwzględnieniem posiadanego przez nie majątku, uczestniczyć w kosztach postępowania. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Zdaniem Sądu koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania względem pracowników, kontrahentów i budżetu państwa. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Nadto, w stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej. Prawo pomocy, finansowane ze środków budżetu państwa, ma bowiem umożliwić ochronę swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). W odniesieniu do argumentacji wywiedzionej w sprzeciwie wskazać należy, iż użyte w przytoczonym art. 246 § 2 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, na brak których powołała się strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem "środków" w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także posiadane rezerwy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na dużą, wynikająca z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT skalę. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie w podanym okresie dostaw towarów i świadczenie usług o wartości łącznie 2.141.399 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi), i, w rezultacie, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami. Stwierdzenie to potwierdzają obok wysokości środków pieniężnych w kasie i na rachunkach spółki na dzień sporządzenia przedłożonego do akt bilansu, tj. 95.544,54 zł, kwoty pieniężne znajdujące się na jej rachunkach bankowych według oświadczenia zawartego na formularzu wniosku. Wedle Sądu posiadanie środków pieniężnych znacznie przekraczających wysokość kosztów sądowych, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca spółka takich okoliczności nie przedstawiła. Nie jest taką okolicznością wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, w tym regulowanie należności z tytułu jej zobowiązań cywilnoprawnych (np. z tytułu umowy leasingu, umowy kredytowej) i publicznoprawnych (podatkowych). W ocenie Sądu powstanie takich zobowiązań jak również podnoszone w sprzeciwie finansowanie działalności gospodarczej w drodze jej kredytowania należą do normalnego toku prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo, odnotowania wymaga, iż skarżąca spółka w czerwcu 2011 r. zadeklarowała nadwyżkę podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 16.876 zł, a nie do zwrotu (tak jak to uczyniła z częścią nadwyżki wynikającej z deklaracji za maj 2011 r.), który pozwoliłby jej na dysponowanie tą kwotą m.in. w związku z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Istotne jest także prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej na dużą skalę, wynikającą ze złożonych deklaracji VAT, bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Zdaniem Sądu brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej spółki w zakresie planowania wydatków nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej indywidualnego interesu prawnego. W świetle powyższych wywodów uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest warunkiem przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie, określonym w art. 246 § 2 pkt 2) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, iż na obecnym etapie postępowania nie ma podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, o czym orzekł jak w sentencji.