I SA/Wr 1187/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Łysikowska, Sędziowie Sędzia NSA Lidia Błystak (sprawozdawca), Asesor WSA Dagmara Dominik, Protokolant Katarzyna Motyl, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 lutego 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2000 r. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] Nr [...], uchylającą w całości decyzję tego organu z dnia [...]Nr [...] ustalającą H. P. wymiar podatku od nieruchomości za 2000 r. w wysokości 4.669,90 zł. i ustalającą stronie podatek od nieruchomości za 2000 r. w kwocie 4.553 zł. Decyzja z dnia [...] została wydana w trybie wznowienia postępowania, przyjmując za przedmiot opodatkowania grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o pow. 1505 m², budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o pow. użytkowej 232 m² oraz pozostałe budynki o pow. użytkowej 98 m². Utrzymując w mocy przedmiotową decyzję podniósł organ, że przedmiotem sporu jest kwestia, czy strona w 2000 r. była posiadaczem samoistnym nieruchomości lub jej części bądź obiektu budowlanego lub jego części, stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego, a także powierzchnia gruntu podlegającego opodatkowaniu. Odwołał się organ do zawartej między stronami umowy dzierżawy z dnia 24.01.1996 r., wypowiedzianej z dniem 10 lutego 2000 r. ze skutkiem na dzień 31 maja 2000 r., w związku z czym zobowiązano stronę do usunięcia z nieruchomości przedmiotów stanowiących jego własność, zakończenia działalności gospodarczej i opuszczenia nieruchomości. Strona podjęła działania o uzyskanie prawa wieczystego użytkowania w trybie bezprzetargowym, a także podjęła działania w celu przedłużenia umowy dzierżawy nieruchomości do czasu wyjaśnienia praw do przedmiotowego gruntu. Odmówiono wnioskowi strony o oddanie nieruchomości w wieczyste użytkowanie, pozytywnie zaopiniowano wniosek o przedłużenie umowy dzierżawy, zobowiązując stronę do uiszczenia opłat za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Ponadto kilkakrotnie wyznaczano stronie termin protokolarnego przekazania nieruchomości Gminie (14.09.2001, 14.11.2001, 5.11.2002). Fakt posiadania przez stronę nieruchomości i chęć jej posiadania potwierdza inicjatywa procesowa strony, w wyniku której wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 19.09.2002 r. (sygn. IACa 796/02) oddalono powództwo strony o nakazanie Gminie złożenia oświadczenia o oddaniu przedmiotowej nieruchomości stronie w wieczyste użytkowanie). Mimo wyznaczonych terminów strona nie wydała nieruchomości Gminie, co skutkowało wyrokiem, wydanym z powództwa Gminy przeciwko stronie, o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania z przedmiotowej nieruchomości do marca 2006 r., w którym Sąd stwierdził, że zakończenie działalności przez stronę na nieruchomości nie jest jednoznaczne z wydaniem nieruchomości Gminie. Ustalił Sąd, że w okresie wypowiedzenia umowy dzierżawy strona zgłosiła gotowość dalszego korzystania z nieruchomości i w tym celu korespondowała z Gminą, a nadto w okresie od czerwca 2000 do stycznia 2001r. regulowała należne opłaty z tytułu korzystania z nieruchomości, co potwierdza faktyczne władztwo strony nad nieruchomością. Strona nie występowała z inicjatywą przekazania nieruchomości Gminie, władając sporną nieruchomością do czasu jej jednostronnego przejęcia przez Gminę. W oparciu o te okoliczności organ uznał, że strona była do dnia 31 maja 2000 r. posiadaczem zależnym nieruchomości (na podstawie umowy dzierżawy), a od 1 czerwca 2000 r. – posiadaczem bezumownym tej nieruchomości. Odwołał się organ do zawartych w przepisach kodeksu cywilnego definicji nieruchomości i posiadania i stwierdził, że w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych do 31 maja 2000 r. strona jako posiadacz zależny obowiązana była do zapłaty podatku, natomiast po wypowiedzeniu umowy dzierżawy, jako posiadacz bez tytułu prawnego w okresie od 1 czerwca do 31 grudnia 2000 r. (nie zabrał wszystkich swoich rzeczy z nieruchomości, opłacał faktury VAT za dzierżawę gruntu, nie przekazał nieruchomości Gminie, czyniąc starania o prawo wieczystego użytkowania), zobowiązany był do opłacania podatku od nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy. Odnosząc się do przyjętej do obliczenia podstawy opodatkowania powierzchni spornego gruntu odwołał się organ do wskazanej powierzchni przez geodetę powołanego na zlecenie strony oraz powierzchni ustalonej także przez geodetę z chwili przejęcia nieruchomości przez Gminę, które to pomiary są zgodne i pokrywają się z podanymi przez stronę w pismach. Podniósł organ, że w sprawach podlegających kontroli Sądu, a dotyczących wymiaru podatku za lata 2001 – 2002 i 2004 – 2005 powierzchnia ta nie była kwestionowana. W skardze od powyższej decyzji skarżący zarzucił bezpodstawne uznanie go za bezumownego posiadacza nieruchomości w okresie od 1 czerwca do 31 grudnia 2000 r. oraz bezpodstawne ukrywanie dowodów – oryginału jego skargi z dnia 7 grudnia 2000 r. skierowanej do Prezydenta Miasta i wniósł o uchylenie decyzji. Podniósł skarżący, iż w piśmie z dnia 10 lutego 2000 r. Gmina wypowiadając mu umowę dzierżawy ze skutkiem na dzień 31 maja 2000 r., zobowiązując go do usunięcia z nieruchomości wszystkich rzeczy, likwidacji prowadzonej na nieruchomości działalności gospodarczej i opuszczenie nieruchomości do dnia 31 maja 2000 r. stwierdziła, że o terminie przekazania nieruchomości protokołem zdawczo – odbiorczym zostanie powiadomiony w terminie późniejszym. Podniósł, że wykonał wszystkie nakazane mu czynności, a Gmina nie wyznaczyła terminu przekazania nieruchomości. W aktach administracyjnych brak jest tego wypowiedzenia, co, zdaniem skarżącego, świadczy o dążeniu Gminy do ukrycia swoich zobowiązań, jak również do faktu tego nie odnosi się organ II instancji. Skarżący podniósł, że osobiście w okresie od 7 czerwca do listopada 2000 r. raz w miesiącu zgłaszał w Wydziale Gospodarki Nieruchomościami o gotowości przekazania nieruchomości, oświadczając, że nie wyraża woli bezumownego z niej korzystania. Podniósł, że jego wniosek z dnia 22 maja 2000 r. dotyczy przedłużenia umowy dzierżawy, co potwierdził dyrektor tego Wydziału, natomiast organ odwoławczy nie odnosi się do tego, mimo wskazywania na tę okoliczność w odwołaniu. Dopiero, gdy skarżący złożył skargę do Prezydenta Miasta na postępowanie urzędników, którzy mimo sześciokrotnego żądania przejęcia nieruchomości, nie podejmowali żadnych czynności, Gmina po raz pierwszy w dniu 14.09.2001 r. wyznaczyła pierwszy termin przejęcia nieruchomości. Podniósł skarżący, że przedmiotem postępowań przed sądami cywilnymi były inne prawa i obowiązki wynikające z innych norm prawnych. Zarzucił, że w aktach sprawy brak jest oryginału jego skargi do Prezydenta Miasta z dnia 7.12.2000 r., na którym znajdują się polecenia Prezydenta, co stanowi o naruszeniu przepisu art. 180 Ordynacji podatkowej. Podniósł skarżący, że organ podatkowy badając sprawę uwzględnił tylko zmniejszoną powierzchnię przedmiotowego gruntu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zajęte stanowisko w zaskarżonej decyzji i argumentację z jej uzasadnienia. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazał organ, że z powołanej przez skarżącego skargi na działanie pracowników Urzędu Miasta, skierowanej do Prezydenta Miasta wynika, że skarżący pozostawił część rzeczy na nieruchomości oraz wyraził wolę ponownego zamontowania urządzeń w przypadku przyznania mu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, wskazując, że nie użytkuje terenu, lecz opłaca faktury za bezumowne użytkowanie gruntu. Jednocześnie zwrócił się o spowodowanie wyznaczenia terminu przejęcia nieruchomości, oraz spowodowanie jej dozorowania do czasu wyjaśnienia jego praw albo przedłużenia umowy dzierżawy. Okoliczności te potwierdzają, że skarżący miał wolę dalszego posiadania i korzystania ze spornej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl treści przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawowana przez sądy administracyjne kontrola przeprowadzana jest pod względem zgodności zaskarżonych orzeczeń z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i tylko w sytuacji naruszenia tego prawa mającego lub mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżone decyzje czy postanowienia podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Przeprowadzając we wskazanym zakresie kontrolę legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Przedmiotem sporu jest kwestia obciążenia skarżącego podatkiem od nieruchomości za okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 grudnia 2000 r. z tytułu bezumownego posiadania przez skarżącego nieruchomości dotychczas posiadanej w ramach umowy dzierżawy z dnia 24.01.1996 r., wypowiedzianej przez Gminę z dniem 10 lutego 2000 r., ze skutkiem na dzień 31 maja 2000 r.. W skardze podniósł skarżący, że mimo upływu daty wypowiedzenia umowy dzierżawy nieruchomości Gmina nie powiadomiła go o terminie przekazania nieruchomości protokołem zdawczo – odbiorczym, co wg treści wypowiedzenia miało nastąpić w terminie późniejszym. Podniósł, że wykonał wszystkie nakazane mu czynności, a Gmina nie wyznaczyła terminu przekazania nieruchomości, osobiście w okresie od 7 czerwca do listopada 2000 r. raz w miesiącu zgłaszał w Wydziale Gospodarki Nieruchomościami o gotowości przekazania nieruchomości, oświadczając, nie wyrażał woli bezumownego z niej korzystania. Stwierdził, że jego wniosek z dnia 22 maja 2000 r. dotyczy przedłużenia umowy dzierżawy, co potwierdził dyrektor tego Wydziału, natomiast organ odwoławczy nie odnosi się do tego, mimo wskazywania na tę okoliczność. Przepisem prawa materialnego stanowiącym podstawę rozstrzygnięcie jest przepis art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (j. t. z 2006 r. Dz. U. Nr 121, poz. 844 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w 2000 r. ( Dz. U. Nr 9, poz. 84 ze zm.), który stanowi: "Art. 2. 1. Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 2, ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych oraz jednostkach organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które: 1) są właścicielami lub samoistnymi posiadaczami nieruchomości albo obiektów budowlanych nie złączonych trwale z gruntem, 2) są użytkownikami wieczystymi nieruchomości lub ich części, 3) są posiadaczami nieruchomości albo obiektów budowlanych nie złączonych trwale z gruntem, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem lub innego tytułu prawnego, a także umowy zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa albo z ustanowionego zarządu, 4) posiadają bez tytułu prawnego nieruchomości lub ich części albo obiekty budowlane nie złączone trwale z gruntem, stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, z wyjątkiem nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Lasów Państwowych." Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego skarżący zawarł z Gminą dnia 24 stycznia 1996 r. umowę dzierżawy nieruchomości przy ul. [...]nr [...]. Umowę tę Gmina wypowiedziała z dniem 10 lutego 2000 r., ze skutkiem na dzień 31 maja 2000 r. W wypowiedzeniu poinformowano stronę, iż "O terminie przekazania przedmiotowej nieruchomości protokołem zdawczo – odbiorczym zostanie Pan powiadomiony odrębnym pismem", jednocześnie prosząc o zakończenie działalności gospodarczej, usunięcie przedmiotów stanowiących własność strony i opuszczenie gruntu do dnia 31.05.2000 r. Poinformowano jednocześnie, że Zarząd Miasta W., w oparciu o plan zagospodarowania przestrzennego, przeznaczył nieruchomość dzierżawioną przez stronę do zbycia (przetarg) pod zabudowę handlowo-usługową. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący pismem z dnia 28 lutego 2000 r. zwrócił się do Gminy o "anulowanie rozwiązania umowy dzierżawy gruntu" zwracając się o oddanie nieruchomości w drodze umowy o użytkowanie wieczyste wraz z przeniesieniem własności budynków, informując, że spełnia wymogi zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami. W związku z nin. pismem organ administracji wystąpił pismem z dnia [...] ( nr [....] r.) do Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji o wydanie opinii urbanistycznej w sprawie przeznaczenia nieruchomości położonej przy ul. [...], ponieważ dzierżawca wystąpił "o przekazanie mu terenu – części działki 8 w użytkowanie wieczyste" W odpowiedzi na niniejsze pismo Wydział Architektury, Budownictwa i Gospodarki Przestrzennej pismem z dnia [...] (nr [...]) nie wyraził zgody na przekazanie terenu w użytkowanie wieczyste w związku z tym, że część działki usytuowana jest na obszarze przeznaczonym pod ośrodki i ciągi handlowo – usługowe (usługi kultury, gastronomii, handlu, administracji, hotele), a teren ten jest przeznaczony do zbycia w drodze przetargu. Powołując się na powyższe pismo organ administracji pismem z dnia 26 maja 2000 r. poinformował skarżącego, że brak jest podstaw prawnych do przekazania przedmiotowego terenu w użytkowanie wieczyste w trybie bezprzetargowym, bowiem nieruchomość została zabudowana na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją czasową i brak jest zgodności lokalizacji z ustaleniami planu miejscowego. Kolejnym pismem z dnia 22 maja 2000 r. strona ponownie zwróciła się do organu administracji "o przedłużenie umowy dzierżawy do czasu wyjaśnienia moich praw własności do w/w nieruchomości", a pismem z dnia 31 maja 2000 r. skarżący żądając oddania mu nieruchomości w drodze umowy o wieczyste użytkowanie podniósł, że jest mu ona niezbędna do prowadzenia dalszej działalności oraz programu rozwoju firmy. Przewiduje wybudowanie lokalu handlowo – gastronomicznego, zaplecza techniczno – serwisowego oraz magazynu i biura firmy. Odpowiadając na pismo skarżącego o przedłużenie umowy dzierżawy organ pismem z dnia [...] (nr [...]) poinformował skarżącego, że sprawa ewentualnego przesunięcia terminu protokolarnego przekazania nieruchomości na rzecz Gminy zostanie rozpatrzona po uzyskaniu przez organ informacji dotyczących zaawansowania procedury przygotowania do zbycia przedmiotowego gruntu. Jednocześnie wyjaśnił organ, że do czasu wyjaśnienia sprawy skarżący jest zobowiązany do uiszczenia opłat za korzystanie z przedmiotowej nieruchomości na warunkach ustalonych w rozwiązanej umowie dzierżawy z dnia 24.01.1996 r., podając kwotę zobowiązania. Odpowiadając na pismo strony z dnia 31 maja 2000 r. w sprawie oddania nieruchomości skarżącemu w użytkowanie wieczyste w trybie bezprzetargowym Gmina poinformowała skarżącego o wystąpieniu do Wydziału Architektury, Budownictwa i Gospodarki Przestrzennej odnośnie pozwolenia na budowę. Lokalizację i zgodność z planem zagospodarowania przestrzennego (pismo z dnia [...] Nr [...]), czego skutkiem było stanowisko tego organu (pismo z dnia [...] nr [....]) o konieczności likwidacji zakładu skarżącego i nie wyrażeniu zgody na przekazanie przedmiotowej nieruchomości w wieczyste użytkowanie dotychczasowemu dzierżawcy oraz pozostawienie na tym terenie obsługi samochodów. O tym stanowisku Gmina poinformowała skarżącego pismem z dnia [....] r. (nr [...]). W międzyczasie skarżący złożył skargę na działania organu do Prezydenta Miasta (pismo z dnia [...]. ), w którym zwraca uwagę, że "Biorąc pod uwagę stan techniczny, oraz wygląd architektoniczny obiektów wiadomym jest, że w obecnej formie nie mogą one już dłużej egzystować. Brak podjętej w rozsądnym terminie decyzji o przekazaniu nieruchomości uniemożliwia mi jakiekolwiek działania gospodarczo-inwestycyjne. Część obiektów zmuszony byłem wyłączyć z eksploatacji od 08.2000 r.. Biorąc powyższe pod uwagę ponoszenie kosztów stałych z tytułu użytkowania jest zbyt dużym obciążeniem w stosunku do możliwości uzyskania przychodów w istniejących obiektach." W innej skardze do Prezydenta Miasta, również z dnia 7 grudnia 2000 r., skarżący pisze "Zgodnie z poleceniem zawartym w wypowiedzeniu z dniem 31.05.2000 r. zakończyłem działalność na tym terenie. Zabrałem prawie wszystkie swoje rzeczy. Pozostawiłem tylko ciężkie gabarytowe urządzenia zmagazynowane w 60 m² pomieszczeniu, które to urządzenia zamontuję ponownie w przypadku przekazania mi nieruchomości w użytkowanie wieczyste." Niesporne jest, że skarżący uiścił czynsz dzierżawny za okres od wygaśnięcia umowy dzierżawy, tj. od dnia 1 czerwca do dnia 31 grudnia 2000 r. (łącznie kwotę 8.949,92 zł.). Jak wynika z przytoczonych, znajdujących się w aktach sprawy pism, od chwili otrzymania przez skarżącego wypowiedzenia podjął skarżący starania o przedłużenie z nim umowy dzierżawy, a wręcz o zawarcie z nim umowy wieczystego użytkowania. Przez cały ten czas pozostawał na przedmiotowej nieruchomości, opłacał ustalony czynsz, a nawet prowadził w dalszym ciągu działalność gospodarczą - raz pisze, że część obiektów wyłączył z eksploatacji w sierpniu 2000r., w skardze do Prezydenta Miasta z 7 grudnia 2000 r. informuje, że zajmuje część nieruchomości pod magazynowanie dużych urządzeń. Zatem z korespondencji między skarżącym a Gminą wyraźnie wynika, że Gmina, mimo upływu terminu wypowiedzenia umowy dzierżawy, idąc na rękę skarżącemu, podejmuje szereg starań, aby wyjaśnić czy możliwe jest uwzględnienie jego propozycji i zawarcie z nim umowy wieczystego użytkowania przedmiotowego terenu. To wyjaśnia kwestię podnoszoną przez skarżącego jako zarzut, że w 2000 r. Gmina nie ustaliła terminu do protokolarnego przejęcia nieruchomości. Zresztą z taką sytuacją godzi się skarżący, użytkuje dalej nieruchomość przechowując na niej swoje urządzenia, płaci ustalony czynsz. Z tego też względu uznać należy za uzasadnione stanowisko organu, godzącego się na użytkowanie przez skarżącego w dalszym ciągu przedmiotowej nieruchomości i brak jest podstaw do czynienia Gminie zarzutu, że nie wyznaczyła w 2000 r. terminu protokolarnego odebrania nieruchomości, skoro Gmina, uwzględniając interes skarżącego podjęła starania mające na celu wyjaśnienie sytuacji skarżącego pod katem ewentualnego uwzględnienia jego propozycji. Zdaniem Sądu, fakt, iż skarżący posiadał przedmiotowa nieruchomość w okresie od 1 czerwca do 31 grudnia 2000 r., w świetle powyższego, nie budzi wątpliwości, a to skutkuje obciążeniem go obowiązkiem podatkowym w podatku od nieruchomości za ten okres, na mocy art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy. Dla kwestii obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości nie ma właściwie znaczenia, czy sposób użytkowania przedmiotowej nieruchomości przez skarżącego nazwiemy bezumownym użytkowaniem, użytkowaniem bez tytułu prawnego czy też, że posiadanie nieruchomości wynika z umowy zawartej z jej właścicielem, np. umowy użytkowania na czas określony – do czasu załatwienia sprawy zawarcia umowy wieczystego użytkowania, bowiem we wszystkich tych stanach prawnych obowiązek podatkowy obciąża użytkownika lub posiadacza z mocy art. 2 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.