I SA/Wr 1193/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na interpretację indywidualną Ministra Finansów działającego przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący J. S. wraz ze skargą kasacyjną złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że ze swojego wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. 6.000 zł (netto) miesięcznie utrzymuje trzyosobową rodzinę, w tym przewlekle chorą, małoletnią córkę, oraz spłaca raty kredytu w łącznej kwocie 1.800 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że jest właścicielem domu o powierzchni 130 m². W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał do akt sprawy dokumenty dotyczące jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Wynika z nich, ponad wcześniej podane w oświadczeniu fakty, że w roku 2009 wnioskodawca uzyskał dochód ze stosunku pracy w kwocie 136.943,57 zł, natomiast w dniu 30 listopada 2010 r. uzyskał on nagrodę jubileuszową w kwocie 18.074 zł. Nadto w piśmie procesowym z dnia 5 lutego 2011 r. J. S. oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie 5.471,47 zł, obejmującej między innymi kwotę 239,28 zł z tytułu składki na ubezpieczenie na życie. Zarządzeniem z dnia 26 stycznia 2011 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący w roku 2009 uzyskał znaczny dochód, którego poziom utrzymał się w roku 2010. Nadto w listopadzie 2010 r. J.S. otrzymał kwotę ponad 18.000zł, która również ma wpływ na stan finansowy jego gospodarstwa domowego. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że do wydatków na miesięcznie utrzymanie swojego gospodarstwa domowego zaliczył skarżący kwotę 239,28 zł składki na ubezpieczenie na życie. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, nie uznał tego wydatku za konieczny w utrzymaniu tego gospodarstwa. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że rezultatem ponoszenia tego wydatku, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżący obciążyć chce budżet państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia. Dlatego wskazać należy, że bez względu na sposób wydatkowania (ubezpieczenie na życie) przez wnioskodawcę posiadanych zasobów pieniężnych w sytuacji majątkowej wynikającej z jego oświadczeń oraz dokumentów złożonych do akt sprawy nie sposób uznać, że poniesienie przez J. S. kosztów sądowych, na które na obecnym etapie postępowania składa się kwota 100 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego trzyosobowego gospodarstwa domowego. Należy także pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zgodnie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (Dz. U. nr 194 poz. 1288) od dnia 1 stycznia 2011 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.386 zł. W rezultacie możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania. W stanie faktycznym sprawy wpadkowej referendarz sądowy dostrzegł możliwość wygospodarowania przez skarżącego kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Świadczy o tym porównanie kwoty miesięcznego wynagrodzenia skarżącego ok. 6.000 zł miesięcznie z trzykrotnością kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w roku 2010 – 4.158 zł. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.