I SA/Wr 1200/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za XI, XII 2002 r. wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 września 2007 r. przyznającego prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie powyżej 1.000 zł, odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie powyżej 1.000 (słownie: tysiąc) zł; II. w pozostałym zakresie odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 27 lipca 2007r. do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2000 zł R. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach swego wniosku skarżący wskazał, że nie posiada majątku ruchomego ani nie dysponuje środkami pieniężnymi, które umożliwiłyby mu uiszczenie opłaty sądowej. Ponadto, skarżący wywiódł, iż organ podatkowy dokonał zajęcia kont bankowych, co spowodowało, że skarżący stał się niewiarygodny w oczach kontrahentów, a ostatecznie doprowadziło to do spadku obrotów prowadzonej firmy. Skarżący podał również, iż zmuszony jest do korzystania z pomocy najbliższej rodziny, gdyż jego żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zaś dochód skarżącego, z którego utrzymuje się trzyosobowa rodzina wynosi 1000 zł. Z dokumentów przedłożonych w odpowiedzi na wezwanie referendarza tutejszego Sądu z dnia 13 sierpnia 2007 r. wynika, iż w 2005 r. z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął przychód w wysokości 10.509.057,13 zł, zaś dochód podlegający opodatkowaniu wyniósł 15.835,93 zł, w 2006 r. przychód stanowiła kwota 3.190.806,95 zł, zaś strata 213.891,05 zł. W złożonym piśmie skarżący oświadczył, iż w okresie od stycznia do lipca 2007 r. osiągnął dochód brutto w kwocie 8.499,66 zł, podczas gdy miesięczne wydatki jego rodziny to kwota 1909,63 zł, zaś w trakcie roku szkolnego z uwagi na zajęcia pozalekcyjne córki dodatkowo 315 zł. Skarżący przedłożył również zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych oraz wyciągi z tych rachunków. Skarżącemu i jego małżonce przysługuje prawo do lokalu użytkowego, jednakże została na nim ustanowiona hipoteka przymusowa na kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia 17 września 2007 r., doręczonym skarżącemu w dniu 1 października 2007 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie powyżej 1.000 zł, odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu wniesionego w dniu 8 października 2007 r. (data stempla pocztowego przesyłki), w którym skarżący wniósł o zwolnienie go w całości od ponoszenia kosztów sądowych, wskazując, iż jego sytuacja materialna nie pozwala mu na poniesienie ciężaru wpisu w kwocie 1.000 zł. Skarżący podał, iż zajęcie rachunków bankowych doprowadziło jego firmę do upadku, co zmusiło z kolei skarżącego do jej likwidacji. Dodatkową przyczyną zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej było tymczasowe aresztowanie skarżącego na okres [...]. Obecnie zmuszony jest do korzystania z pomocy bliskich, gdyż jego dochód w kwocie 1.000 zł miesięcznie nie pozwala na utrzymanie trzyosobowej rodziny. Nadto skarżący wskazał, iż na dzień wniesienia sprzeciwu toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym 9 spraw z jego skargi i w każdej z nich został on zwolniony częściowo, tj. ponad kwotę 1.000 zł, aby zatem doszło do rozpoznania wszystkich skarg, byłby zmuszony uiścić kwotę 9.000 zł, co jest w jego sytuacji niemożliwe, wobec czego nieuwzględnienie jego wniosku spowoduje pozbawienie go możności rozpoznania wniesionych skarg. W załączeniu do swojego pisma skarżący przedłożył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] o jego tymczasowym aresztowaniu wraz z postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] zmieniającym postanowienie Sądu Rejonowego przez skrócenie okresu tymczasowego aresztowania do [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: u.p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Art. 243 § 1 zd. 1 u.p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 245 § 1 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – zgodnie z § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1) i 2) u.p.p.s.a. wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Podstawowe znaczenie dla zakresu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, co wynika z brzmienia powołanego art. 243 § 1 zd. 1 u.p.p.s.a., posiada wniosek skarżącego, gdyż wyznacza on granice prawa pomocy jakie może zostać przyznane skarżącemu. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tych też okolicznościach, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy skarżącemu w żądanym przez niego zakresie, wymagało wykazania przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być oparta na porównaniu zakresu tego wniosku, tj. zwolnienie od kosztów sądowych, na które na obecnym etapie postępowania sądowo-administracyjnego składa się wpis sądowy od skargi w kwocie 2.000 zł i możliwości finansowych skarżącego poniesienia ciężaru tej opłaty. Przy tym na uwadze należy mieć, iż orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, uznając jednocześnie, iż treść akt niniejszej sprawy obligowała Sąd do stwierdzenia, że nie zaistniały podstawy przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia od opłat sądowych w całości. To na skarżącym bowiem spoczywa obowiązek zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, iż jedynym jej źródłem dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza. W sprzeciwie od orzeczenia referendarza tutejszego Sądu, skarżący wskazał, iż został zmuszony do zlikwidowania działalności gospodarczej, podając jednak przy tym, iż uzyskuje dochód w wysokości 1.000 zł miesięcznie. W tych też okolicznościach uznać należy, iż pomiędzy twierdzeniami skarżącego zachodzi wewnętrzna sprzeczność, a zasady doświadczenia życiowego nakazują przyjąć, iż strona posiada dodatkowe źródła dochodu, których nie ujawniła w swoich oświadczeniach składanych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Za takim stanowiskiem przemawia również okoliczność, iż skarżący – jak wynika z przedstawionych dokumentów – bieżąco reguluje czynsz za najem lokalu mieszkalnego, jak też opłaty za gaz, energię i telefon. Z kolei w zestawieniu comiesięcznych wydatków skarżący wymienił kwotę 190 zł ponoszoną na zakup książek szkolnych, co w świetle jego twierdzeń o złej sytuacji materialnej, zdaje się być kwotą wygórowaną. Nadto wszystko zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego uznać należy, iż w przypadku złej sytuacji materialnej rodziców, pozostające na ich utrzymaniu dzieci dzielą ich los. Sąd Orzekający, nie kwestionując zasadności wydatków ponoszonych na zajęcia pozaszkolne córki skarżącego, doszedł jednak do przekonania, iż taki sposób wydatkowania środków pieniężnych wskazuje, iż dochody skarżącego pozwalają rodzinie na życie na znacznie wyższym poziomie aniżeli wynika to z wysokości dochodów podawanych przez skarżącego w jego pismach kierowanych do Sądu. Sąd miał na uwadze również to, iż skarżący jest właścicielem lokalu użytkowego, którego ewentualne wykorzystanie i uzyskiwanie z tego tytułu przychodu nie zostało przez skarżącego wyjaśnione. Sama bowiem okoliczność ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości, nie pozbawia właściciela prawa do zawarcia lub kontynuowania umów dzierżawy czy najmu. Nie mniej jednak, mając na uwadze powyższe twierdzenia oraz okoliczności wskazane w toku postępowania incydentalnego, wszczętego wnioskiem strony oraz znane na zasadzie doświadczenia życiowego, Sąd uznał, iż sytuacja materialna i rodzinna R. B. uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 1.000 zł. Końcowo wskazać należy, iż konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.