I SA/Wr 1207/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.930 zł, "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W., reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że nie jest w stanie uiścić opłat sądowych, będących dla niej kosztem nieprzewidzianym, gdyż wszystkie środki uzyskiwane z tytułu świadczenia usług budowlanych przeznacza na zakup materiałów budowlanych, opłacanie podwykonawców, wpłaty zaliczek na urządzenia budowlane, płace i utrzymanie bieżącej działalności. Dodała, że ewentualne dochody mogą powstać po sezonie budowlanym, przy końcowym rozliczaniu prowadzonych inwestycji. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała skarżąca spółka, wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych – 50.000 zł, wartość jej środków trwałych – 492.003 zł oraz wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – 218.293 zł. Dalej nadmieniła skarżąca, że posiada "kredyty w restrukturyzacji" w kwocie 500.000 zł, które spłaca w ratach w kwocie 30.000 zł miesięcznie. Z przesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, że na dzień 31 grudnia 2010 r. jej aktywa miały wartość 5.275.617 zł, do których zaliczono m. in. kwotę 12.343,15 zł środków pieniężnych w kasie i banku, natomiast pasywa w tej samej kwocie obejmowały "Pozostałe kapitały (Fundusze) rezerwowe" w kwocie 2.058.806,88 zł, zobowiązania długoterminowe w kwocie 1.058.319,62 zł i krótkoterminowe – 2.326.783,85 zł. W roku 2010 wnioskująca spółka osiągnęła przychody w kwocie 6.557.658,69 zł. Obroty na rachunkach bankowych spółki w pierwszej połowie 2011 r. wyniosły po stronie "MA" 9.343.968,80 zł i 9.853.284,80 zł po stronie "WN". Z urzędu wskazać należy, iż sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu ze skarg skarżącej spółki (sygn. akt I SA/Wr 1207/11, I SA/Wr 1252/11, I SA/Wr 1259/11 i I SA/Wr 1260/11) została ona wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w łącznej kwocie 7.101 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet Państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, mimo ujemnego wyniku finansowego za poprzedni rok obrotowy, na dużą skalę, wynikającą z przedłożonych historii rachunków bankowych dokumentujących finansowe rozliczenia jej aktywności gospodarczej. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie operacji na jej rachunkach bankowych na kwotę ponad 9.000.000 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych – w łącznej kwocie 7.101 zł, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Porównanie tych dwóch wielkości liczbowych przesądza o tym, że dysponuje ona w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej takimi środkami. Potwierdza to wysokość środków pieniężnych w kasie i na rachunkach spółki na dzień sporządzenia przedłożonego do akt bilansu - 12.343,15 zł. Wobec takich stwierdzeń nieuzasadnione było dalsze badanie wystąpienia w stanie faktycznym, wynikającym z oświadczeń i dokumentów złożonych przez spółkę, przesłanki zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Zdaniem referendarza sądowego posiadanie środków pieniężnych przekraczających wysokość kosztów sądowych w danej sprawie sądowoadministracyjnej, ale także we wszystkich jej sprawach zawisłych przed Sądem, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca spółka takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowi takiej okoliczności wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, w tym spłaty kredytów, będące normalną okolicznością związaną z jej funkcjonowaniem. Nadto wskazać należy, iż aktualna sytuacja finansowa spółki nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć bowiem decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Na marginesie powyższych stwierdzeń zaznaczenia wymaga, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie w postępowaniu w pierwszej instancji profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.