I SA/Wr 1210/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: S.NSA Henryka Łysikowska Sędziowie: S.WSA Zbigniew Łoboda S.WSA Katarzyna Radom – sprawozdawca Protokolant: Kamila Paszowska - Wojnar po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...]r. o nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2004 r.: I. Uchyla zaskarżoną decyzję, II. Stwierdza, że wymieniona w pkt I decyzja nie podlega wykonaniu, Pismem z dnia [...]r. J.G. zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy B. o przyznanie ulgi podatkowej w podatku rolnym. Podnosił w nim, iż podjął proces tworzenia gospodarstwa rolnego na terenie wsi W. (Gm. B.), w ramach którego w dniu [...]r. nabył działkę rolną nr [...] o pow. [...]ha, co spowodowało utworzenie gospodarstwa rolnego. W następnych latach powiększał areał zarówno na terenie wsi W. jak i W., obecnie wynosi on łącznie [...] ha [...][...] m. Nieruchomości powyższe zostały nabyte od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa w celu utworzenia gospodarstwa rolnego. Przepis art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym w brzmieniu obowiązującym od 1.01.1997 r. przewiduje zwolnienie od podatku gruntów o pow. nie przekraczającej 100 ha na okres 5 lat. Jednocześnie autor pisma zwrócił się o nadpłatę podatku rolnego już pobranego w poprzednich latach wraz z należnymi odsetkami liczonymi od dnia wpłaty. W dniu [...]r. Burmistrz Miasta i Gminy B. wydał nakaz płatniczy nr [...]na łączne zobowiązanie podatkowe, w którym ustalił J.G. kwotę zobowiązania w podatku rolnym oraz w podatku od nieruchomości w kwocie [...]zł. W podstawie prawnej przywołał przepisy art. 21 § 1 pkt 3, art. 207 Ordynacji podatkowej, ustawę o podatku rolnym oraz uchwały Rady Gminy i Miasta w sprawie stawek podatku od nieruchomości oraz w sprawie obniżenia średniej ceny skupu żyta. Od powyższej decyzji J.G. złożył odwołanie, w którym wniósł o wstrzymanie wykonania nakazu płatniczego oraz ponowne naliczenie podatku, z uwzględnieniem przysługującej mu ulgi podatkowej. Powołał się na swoje pismo z dnia [...]r., stwierdził ponadto, iż stanowiące jego własność grunty leżą w pasie drogi granicznej, co uzasadnia zwolnienie ich od opodatkowania z urzędu. Zarzucał organowi I instancji bezczynność w kwestii złożonego w dniu [...]r. wniosku o zawieszenie wykonania decyzji oraz podania z tego samego dnia w sprawie udzielenia ulgi w podatku rolnym. Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na przepis art. 233 § 2 ustawy ordynacja podatkowa uchyliło orzeczenie organu I instancji i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia. Opisując tan faktyczny sprawy przywołano treść pisma organu I instancji zawierającego ustosunkowanie się do podnoszonych w odwołaniu zrzutów, wynikało z niego, iż grunty, nabyte w dniu [...]r. są współwłasnością podatnika i jego żony, zaś grunty nabyte w dniu [...]r. stanowią wyłączną własność żony podatnika i w tym zakresie zostały wydane odrębne decyzje wymiarowe. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy stwierdził, iż ulga o którą wnioskuje podatnik udzielana jest na wniosek, nie zaś z urzędu. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż Skarżący może skorzystać z jedynie z ulgi odnoszącej się do gruntów nabytych w dniu [...]r., co oznacza konieczność uchylenia nakazu płatniczego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, bowiem zastosowanie ulgi w sposób istotny wpłynie na wymiar zobowiązania w podatku rolnym. Stwierdził także organ podatkowy, iż w odniesieniu do gruntów zakupionych w dniu [...]r. ulga nie będzie przysługiwała z uwagi na upływ 5 letniego okresu, o którym mowa w art. 12 ust. 3 ustawy o podatku rolnym. W złożonej skardze J. G. zarzucał bezczynność organu podatkowego I instancji, bowiem nadal nie został rozpoznany jego wniosek z dnia [...]r. w przedmiocie udzielenia ulgi w podatku rolnym, zamiast tego podatnik otrzymał nakaz płatniczy. Podnosił także, iż przed zakupem gruntów zwracał się do organu I instancji o udzielenie informacji w kwestii ulg, za każdym razem spotkał się z odmową. W 2004 r. po uzyskaniu stosownych dokumentów Skarżący zwrócił się pisemnie o udzielenie ulgi w podatku, wnosząc o zwrot nienależnie uiszczonego podatku za wcześniejsze okresy. Zarzuca organom podatkowym nieprawidłowości, które doprowadziły do pozbawienia go prawa skorzystania z przysługujących ulg podatkowych, w związku z powyższym zwraca się o zwrot niesłusznie pobranego podatku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło jej oddalenie powielając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kognicji wojewódzkich sądów administracyjnych określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Jednocześnie przepis art. 134 § 1 ww. ustawy stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powyżej przyznanych kompetencji stwierdzić należy, iż organy podatkowe przy jej wydawaniu dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem objętego skargą aktu. Podstawę wydania objętej skargą decyzji stanowił przepis art. 233 § 2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), zgodnie z jego treścią organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z bogatego dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa wynika, iż norma powyższa stanowi wyjątek od reguły, którą jest merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ drugiej instancji i jako wyjątek winna być interpretowana ściśle. "Zgodnie z art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej zdanie pierwsze in fine, w odróżnieniu od decyzji wydanych na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a Ordynacji podatkowej, który nie ustanawia przesłanek do wydania tych decyzji, można wydać decyzję kasacyjną przewidzianą w tym przepisie tylko wówczas, gdy zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub przeprowadzone przez ten organ postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy i brak jest podstaw do zastosowania w postępowaniu odwoławczym art. 229 Ordynacji podatkowej, tj. przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego, uzupełniającego postępowania dowodowego albo zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Tak więc powołany art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej stanowi swego rodzaju wyłom w przyjętej także w Ordynacji podatkowej konstrukcji postępowania odwoławczego, którego celem jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy podatkowej przez organ odwoławczy." (por. wyrok NSA z dnia 18.05 2000 r. sygn. akt III SA 1081/99; LEX nr 45372). Skorzystanie z ww. instytucji możliwe jest zatem jedynie w przypadku ustalenia przez organ odwoławczy, iż rozstrzygniecie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub też w znacznej części bowiem organ I instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy art. 229 ordynacji podatkowej, tj. przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego. Istotne jest także, iż stosując ten przepis organ odwoławczy musi w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej przekonująco uzasadnić istnienie przesłanek w nim wymienionych oraz wskazać, z jakich przyczyn nie zastosował art. 229 ordynacji podatkowej.(por. wyrok NSA z dnia 30.10.2000 r. sygn. akt I SA/Lu 860/99; LEX nr 45534). Szczególny charakter ww. instytucji nakłada na organ odwoławczy jeszcze jedno ograniczenie, otóż stwierdzając, iż materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji nie pozwala na podjęcie rozstrzygnięcia, nie ma on prawa do przesądzania o kierunku rozstrzygnięcia, które ma podjąć w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji. Merytoryczna wypowiedź w kwestiach, których zbadanie nakazał organ odwoławczy godzi bowiem w sens ww. instytucji. Skoro istniała podstawa do orzekania "in meritum", to wykluczone było korzystanie instytucji kasacyjnej. Skoro decyzja kasacyjna może być wydana tylko wtedy, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, to nie powinno budzić wątpliwości, że organ odwoławczy przy jej wydawaniu ogranicza się tylko do oceny potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz jego zakresu. Wymieniony organ nie rozstrzyga wówczas o meritum sprawy, nie przeprowadza też merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. (por. wyrok NSA z dnia 19.04.2001 r. sygn. akt II SA 734/00; LEX nr 53455). "Organ odwoławczy nie może przesądzić o treści rozstrzygnięcia sprawy przez nakaz załatwienia jej pozytywnie lub negatywnie dla odwołującego się. O treści takiego rozstrzygnięcia decydować powinien wyłącznie organ pierwszej instancji, który powinien brać pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, a więc także argumentację podniesioną w odwołaniu od swojej wcześniejszej decyzji. Ponowne rozstrzygnięcie sprawy otwiera zaś, zgodnie z brzmieniem art. 220 § 1 Ordynacji, możliwość wniesienia odwołania do organu wyższego stopnia." (por. wyrok NSA z dnia 31.05.2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2226/98; LEX nr 43913) W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy naruszył ww. zasady, orzekając bowiem w trybie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej, uznał iż sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i to w zakresie wykraczającym poza ramy art. 229 Ordynacji podatkowej, jednocześnie orzekł także, w jakim zakresie Stronie służy prawo zwolnienia od podatku rolnego. Skoro istniała podstawa do merytorycznego rozstrzygnięcia wykluczone było zastosowanie trybu określonego w art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej. Powyższe działanie narusza wskazany przepis i to w stopniu wpływającym na istotę sprawy, a zatem uzasadnia uchylenie objętego skargą orzeczenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ podatkowy winien rozważyć, czy zgromadzony w sprawie materiał daje podstawy do wydania orzeczenia merytorycznego, z uwzględnieniem kompetencji wynikających z art. 229 Ordynacji podatkowej, czy też zasadne jest rozstrzygnięcie kasacyjne, wówczas jednak niedopuszczalne jest orzeczenie o kierunku rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, iż stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego zwalnia Sąd od dalszego badania legalności zaskarżonej decyzji. Informacyjnie jedynie wskazać należy, iż argumenty Skarżącego odnoszące się do zasadności przyznania mu oraz zwrotu ewentualnej nadpłaty winny być rozpatrzone w ponownie prowadzonym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, uznając, iż zaskarżona decyzja narusza wskazane powyżej przepisy prawa procesowego, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ) orzekł jak w sentencji. Zgodnie z treścią art. 210 § 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. W niniejszej sprawie Skarżący zawiadomiony prawidłowo o terminie rozprawy nie stawił się, zaś w skardze nie zgłosił żądania w tym zakresie, a zatem Sąd odstąpił od orzeczenia w sprawie zwrotu kosztów postępowania na jego rzecz.